Nâng "chất " nguồn nhân lực - "Chìa khóa" nâng tầm du lịch Ninh BìnhKỳ 2: Từ “cấp cứu” ngắn hạn đến chiến lược dài hạn

Đội ngũ hướng dẫn viên, thuyết minh viên được đào tạo bài bản đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải giá trị lịch sử, văn hóa địa phương đến du khách.

Kỳ 2: Phát triển nhân lực chất lượng cao - khâu đột phá nâng tầm du lịch địa phương

Nhận diện nguyên nhân

Sau khi hợp nhất ba tỉnh Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình, không gian phát triển du lịch của tỉnh nhà được mở rộng chưa từng có. Việc hội tụ đầy đủ hệ sinh thái từ Di sản Văn hoá và thiên nhiên thế giới Tràng An, Chùa Bái Đính, Tam Chúc, Phủ Dầy, Đền Trần cho đến du lịch biển Thịnh Long, Xuân Thủy, Giao Ninh... đang thu hút ngày càng đông dòng khách khác nhau từ nội địa đến quốc tế với nhiều thị trường mới như Ấn Độ, các quốc gia Hồi giáo (Halal) hay du khách tự do toàn cầu. Sự chuyển dịch này đòi hỏi người làm du lịch không chỉ thạo nghề mà còn phải hiểu biết sâu sắc về tâm lý, văn hóa, thói quen tiêu dùng và có kỹ năng giao tiếp liên văn hóa chuẩn mực.

Không gian du lịch được mở rộng sau sáp nhập giúp Ninh Bình sở hữu kho tàng di sản và làng nghề phong phú (như nghề kèn đồng Phạm Pháo), tạo nên những sản phẩm trải nghiệm văn hóa đa dạng.

Thế nhưng, nhìn vào thực tế, ngành du lịch của tỉnh đang gặp một số vấn đề cần tháo gỡ. Ông Phạm Duy Phong, Phó Giám đốc Sở Du lịch tỉnh thẳng thắn nhìn nhận: "Lượng khách du lịch đến với Ninh Bình ngày càng tăng, thúc đẩy sự phát triển của các đơn vị kinh doanh du lịch, nhu cầu nhân lực vì thế cũng tăng theo. Tuy nhiên, thực tế lực lượng lao động làm du lịch của chúng ta hiện nay đang còn thiếu cả về số lượng và chất lượng. Tỷ lệ lao động có chuyên môn, nghiệp vụ về du lịch còn thấp; các kỹ năng cần thiết như ngoại ngữ, giao tiếp, kinh nghiệm… hạn chế. Đặc biệt, Ninh Bình đang rất thiếu đội ngũ lao động chất lượng cao, cán bộ quản lý từ trung đến cao cấp ở các khách sạn từ 3-5 sao”.

Phân tích nguyên nhân sâu xa của tình trạng này, lãnh đạo Sở Du lịch chỉ ra rằng Ninh Bình chưa có trường dạy nghề du lịch chuyên biệt. Một số cơ sở trên địa bàn tuy có mở ngành đào tạo về du lịch nhưng quy mô còn hạn chế. Thời gian qua, Sở đã phối hợp mở nhiều lớp bồi dưỡng tại chỗ, song nguồn nhân lực đào tạo theo hình thức ngắn hạn này vẫn bị hạn chế về kỹ năng làm việc thực tế và kinh nghiệm chuyên sâu.

Mặt khác, việc thu hút lao động được đào tạo bài bản, giàu kinh nghiệm từ các trung tâm lớn về Ninh Bình lại vấp phải rào cản do các đối tượng này đòi hỏi rất cao về mức lương, môi trường làm việc cũng như cơ hội phát triển bản thân.

Đội ngũ làm nghề được đào tạo bài bản góp phần quảng bá nét đẹp văn hóa ẩm thực Cố đô chuyên nghiệp, ấn tượng đến với du khách.

Bên cạnh đó, rào cản từ định kiến xã hội cũng là một "nút thắt" tâm lý lớn. Bà Dương Thị Thanh, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Ninh Bình nhấn mạnh: "Rào cản lớn hiện nay là định kiến xã hội khi nhiều gia đình vẫn mang tâm lý chuộng bằng cấp mà coi nhẹ việc học nghề. Trong khi đó, đặc thù của ngành dịch vụ du lịch lại đòi hỏi tỷ lệ rất lớn lực lượng lao động có tay nghề thực chất, thành thạo kỹ năng thao tác trực tiếp như buồng, bàn, bếp, lễ tân... để có thể đáp ứng ngay yêu cầu công việc".

Giải pháp ngắn hạn, “thực chiến”

Trước áp lực gia tăng du khách từng ngày, ngành du lịch Ninh Bình không thể thụ động chờ đợi các khóa đào tạo chính quy kéo dài 3 - 4 năm. Bài toán đặt ra là phải có giải pháp kịp thời để chuẩn hóa ngay lực lượng lao động hiện có, không làm suy giảm trải nghiệm của du khách.

Chuẩn hóa thao tác nghiệp vụ thực hành là giải pháp củng cố chất lượng dịch vụ trực tiếp tại các cơ sở lưu trú, nhà hàng.

Dưới góc nhìn của doanh nghiệp, ông Hà Huy Lợi, Giám đốc DNTN Ngôi Sao (phường Yên Sơn) đề xuất: “Trong ngắn hạn, thị trường không thể chờ đợi. Nếu chậm trễ, sự thiếu chuyên nghiệp sẽ làm suy giảm trải nghiệm của du khách. Do đó, cần có cơ chế tham mưu nhanh, tổ chức đào tạo ngắn hạn theo phương thức "cầm tay chỉ việc" ngay tại cơ sở, bao gồm cả lực lượng lao động tự do như lễ tân, người bán hàng, xe ôm, người chèo đò... Cần áp dụng hình thức kết hợp giữa đào tạo lý thuyết (trực tiếp hoặc trực tuyến) với thực hành tại chỗ, đồng thời phân loại rõ ràng các nhóm nhân lực (dịch vụ trực tiếp, hậu cần, quản lý, truyền thông - marketing) để đào tạo chuẩn hóa từ căn bản đến nâng cao".

Thực tế thời gian qua cho thấy, công tác bồi dưỡng, nâng cao nghiệp vụ cho lực lượng lao động du lịch đã được tỉnh chủ động triển khai với nhiều hình thức đa dạng. Thống kê giai đoạn 2022 - 2025 và 7 tháng đầu năm 2026 cho thấy toàn tỉnh đã tổ chức hàng chục lớp bồi dưỡng nghiệp vụ cho hàng nghìn học viên mỗi năm về nghiệp vụ hướng dẫn viên, buồng, bàn, bếp. Cùng với đó là mở các lớp bồi dưỡng kiến thức du lịch cộng đồng cho người dân vùng di sản Tràng An và các địa phương trong tỉnh, giúp bà con nâng cao nhận thức về ứng xử văn minh, bảo vệ môi trường và kỹ năng phục vụ khách.

Bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng giao tiếp, ứng xử văn minh du lịch cho người lái đò ở Tràng An.

Sự chủ động này đã phần nào "chữa cháy" kịp thời cho các điểm đến. Đại diện Khách sạn Hương Biển (biển Thịnh Long) chia sẻ: chính nhờ các lớp bồi dưỡng ngắn hạn do Sở Du lịch tổ chức kịp thời mà lực lượng lao động huy động tại chỗ (người thân, người dân địa phương) đã nhanh chóng nắm bắt được các kỹ năng cơ bản để phục vụ tốt lượng khách tăng đột biến trong mùa cao điểm.

Đồng quan điểm, ông Hoàng Bình Minh (Chi hội Lữ hành và Hướng dẫn viên du lịch Ninh Bình) cũng đề xuất tỉnh cần đẩy mạnh liên kết với các tổ chức, trường đại học uy tín để mở thêm các lớp đào tạo ngắn ngày, chuẩn hóa cấp tốc kỹ năng nghề và tác phong giao tiếp cho khối khách sạn mini và homestay tự phát.

Từ góc độ đơn vị kinh doanh trực tiếp tiếp xúc và giải bài toán nhân sự mỗi ngày, bà Phạm Thị Hồng Hoa, Trợ lý quản lý khách sạn Banana Tree (phường Nam Hoa Lư) đã đưa ra nhiều đề xuất thiết thực. Theo bà Hoa, bên cạnh nỗ lực tự đào tạo của doanh nghiệp, rất cần sự đồng hành, làm cầu nối tích cực hơn từ phía các cơ quan quản lý nhà nước.

Bà Hoa kiến nghị: “Cơ quan chức năng cần định kỳ tổ chức các buổi kết nối giới thiệu việc làm, làm cầu nối liên kết trực tiếp giữa các doanh nghiệp du lịch trên địa bàn với các trường đại học, cao đẳng có chuyên ngành đào tạo du lịch trên cả nước. Việc quảng bá rộng rãi sẽ giúp lực lượng lao động trẻ, sinh viên sắp tốt nghiệp biết rằng Ninh Bình đang là một trung tâm du lịch lớn, phát triển rất năng động và thực sự "khát" nguồn nhân lực có tay nghề, có cơ hội thăng tiến tốt. Điều này sẽ giúp thu hút dòng lao động chất lượng cao về Ninh Bình lập nghiệp một cách chủ động và bài bản hơn".

Bên cạnh đó, nhiều đơn vị du lịch cũng mong muốn tỉnh có thêm chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong việc bồi dưỡng nâng cao trình độ ngoại ngữ, kỹ năng mềm và cập nhật các xu hướng du lịch mới (như văn hóa ẩm thực Halal, đồ ăn chay, ẩm thực quốc tế...) cho nhân viên ngay tại địa phương, giảm bớt áp lực chi phí đào tạo lại cho doanh nghiệp.

Chiến lược dài hạn để tạo đột phá cho nguồn nhân lực

Giải pháp ngắn hạn dù hiệu quả đến đâu cũng chỉ mang tính tình thế. Để du lịch Ninh Bình thực sự bứt phá, khẳng định vị thế trung tâm du lịch - công nghiệp văn hóa tầm cỡ quốc tế, việc xây dựng một chiến lược phát triển nhân lực dài hạn, căn cơ là đòi hỏi cấp thiết.

Tại Đề án "Chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045" vừa được UBND tỉnh ban hành, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là khâu đột phá chiến lược. Tỉnh đã đề ra hệ thống giải pháp dài hạn, đồng bộ. Trong đó, tiến hành chương trình điều tra, thống kê chi tiết về số lượng, chất lượng và cơ cấu lao động hiện có làm cơ sở xây dựng kế hoạch đào tạo, tuyển dụng chuẩn xác cho từng giai đoạn.

Tỉnh hướng tới thành lập Học viện bóng đá Ninh Bình đạt chuẩn khu vực, liên kết quốc tế trong đào tạo quản lý du lịch, nghệ thuật, công nghiệp văn hóa số và thể thao; mở rộng hợp tác công - tư giữa nhà trường, hiệp hội và doanh nghiệp.

Cùng với đó, tỉnh cũng sẽ xây dựng chính sách ưu đãi về lương, nhà ở, môi trường làm việc để thu hút các chuyên gia đầu ngành, nhà quản trị khách sạn cao cấp, nghệ sĩ, nghệ nhân giàu kinh nghiệm về Ninh Bình làm việc.

Trong bối cảnh tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 có trên 80% doanh nghiệp ứng dụng chuyển đổi số và ít nhất 300 doanh nghiệp đạt chứng nhận du lịch xanh, công tác đào tạo nhân lực sẽ gắn liền với việc trang bị kỹ năng số (AI, VR, Big Data), ngoại ngữ và chuẩn nghề quốc tế.

Sự am hiểu văn hóa cùng lòng hiếu khách tự nhiên của con người địa phương là nền tảng cốt lõi để nâng tầm thương hiệu du lịch Ninh Bình.

Song song với việc chuẩn hóa đội ngũ nhân lực theo các tiêu chuẩn hiện đại và số hóa, chiến lược nâng tầm du lịch Ninh Bình cũng đặc biệt chú trọng đến vai trò của cộng đồng dân cư địa phương. Tuyên truyền, giáo dục cộng đồng theo phương châm "mưa dầm thấm lâu". Phát huy tối đa điểm mạnh tự nhiên của con người Ninh Bình là lòng hiếu khách, sự nồng hậu, năng động và khả năng tự học hỏi nhanh. Khi điểm mạnh này được trang bị thêm kỹ năng nghề chuẩn mực, mỗi người dân, từ cụ già chèo đò, em nhỏ chỉ đường đến chủ homestay sẽ trở thành một "đại sứ văn hóa - du lịch" nòng cốt.

Nói về quyết tâm đổi mới ngành du lịch Ninh Bình trong giai đoạn phát triển mới, ông Phạm Duy Phong, Phó Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình nhấn mạnh: "Chuẩn hóa nguồn nhân lực không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành du lịch hay các doanh nghiệp, mà là sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Thời gian tới, Sở Du lịch sẽ tiếp tục đóng vai trò cầu nối tích cực, phối hợp chặt chẽ với các địa phương, cơ sở đào tạo và cộng đồng doanh nghiệp để rà soát thực chất nhu cầu thị trường, ban hành các chính sách hỗ trợ thiết thực nhất. Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng đội ngũ làm du lịch Ninh Bình vừa thành thạo kỹ năng nghề, vừa có tri thức bảo tồn và am hiểu văn hóa, để mỗi sản phẩm, mỗi dịch vụ chạm tới du khách đều đong đầy sự chuyên nghiệp và lòng hiếu khách của con người Cố đô".

Đội ngũ nhân sự sáng tạo trẻ đóng vai trò nòng cốt trong việc tạo dựng các sự kiện văn hóa, nghệ thuật đường phố mới lạ, góp phần định vị Ninh Bình trở thành trung tâm du lịch sáng tạo và hiện đại.

Du lịch Ninh Bình đang đứng trước cơ hội lịch sử để “cất cánh” trở thành thành phố du lịch - di sản thiên niên kỷ. Khát vọng vươn tầm ấy chỉ có thể trở thành hiện thực khi bài toán nhân lực được tháo gỡ triệt để. Việc kết hợp hài hòa giữa giải pháp linh hoạt trước mắt và chiến lược đào tạo, thu hút nhân tài bài bản dài hạn sẽ là “chìa khóa” mở ra bước phát triển mới: đưa du lịch Cố đô chuyển từ "tăng trưởng về số lượng" sang "chuyên nghiệp về chất lượng", nâng tầm trên bản đồ du lịch toàn cầu.

Nguyễn Lựu