Cắt giảm thủ tục hành chính nhưng không cắt giảm trách nhiệm quản lý

Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long Trần Văn Lâu điều hành thảo luận tại Tổ 12

Không được yêu cầu tổ chức cá nhân cung cấp lại thông tin tài liệu đã có trong cơ sở dữ liệu

Cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung 10 luật liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, ĐBQH Đoàn Thu Hà (Lạng Sơn) ghi nhận, dự thảo Luật thể hiện tinh thần đổi mới mạnh mẽ: cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục; chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Tuy nhiên, đây đều là những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến chất lượng giống, vật tư nông nghiệp, dịch bệnh, an toàn thực phẩm, tài nguyên, môi trường và an ninh nguồn nước. Do vậy, đại biểu đề nghị quán triệt nguyên tắc: cắt giảm thủ tục nhưng không cắt giảm trách nhiệm quản lý; phân quyền nhưng không phân tán quản lý; tự công bố phải xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm; hậu kiểm phải có dữ liệu, tiêu chí và chế tài cụ thể.

Toàn cảnh thảo luận tại Tổ 12

ĐBQH Đoàn Thu Hà (Lạng Sơn) và ĐBQH Trần Quốc Tuấn (Vĩnh Long) đều đánh giá cao việc dự thảo Luật sửa đổi Điều 17 của Luật Trồng trọt theo hướng tổ chức, cá nhân tự công bố lưu hành giống cây trồng; đồng thời sửa đổi Điều 33 của Luật Chăn nuôi, cho phép tự công bố sản phẩm thức ăn chăn nuôi trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Tuy nhiên, đại biểu Đoàn Thu Hà cũng lưu ý, dự thảo Luật chưa quy định đầy đủ thời điểm thông tin tự công bố có giá trị; nghĩa vụ lưu giữ hồ sơ; cơ chế hậu kiểm, đình chỉ và thu hồi sản phẩm không bảo đảm chất lượng. Trong khi đó, đối với địa bàn miền núi, sản xuất nhỏ như Lạng Sơn, nếu giống cây trồng hoặc thức ăn chăn nuôi kém chất lượng được đưa ra thị trường thì thiệt hại thường chỉ được phát hiện sau một chu kỳ sản xuất, rất khó khắc phục.

ĐBQH Đoàn Thu Hà (Lạng Sơn) phát biểu

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị quy định thông tin tự công bố phải được cập nhật vào cơ sở dữ liệu quốc gia trước khi sản phẩm được lưu hành; có mã định danh hoặc mã QR để truy xuất; cơ quan quản lý hậu kiểm theo mức độ rủi ro và có quyền yêu cầu tạm dừng, thu hồi sản phẩm vi phạm. “Tổ chức, cá nhân công bố sai phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại”, đại biểu nhấn mạnh.

Quan tâm đến sửa đổi Điều 33 của Luật Chăn nuôi, đại biểu Trần Quốc Tuấn nêu thực tế, hiện nay cùng một sản phẩm, doanh nghiệp phải công bố thông tin trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời thực hiện các yêu cầu liên quan trên Cổng dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng. Nếu dữ liệu không được liên thông, doanh nghiệp phải nhập cùng một thông tin trên hai hệ thống; khi có thay đổi nhỏ hoặc sai sót về dữ liệu sẽ phát sinh chi phí và rủi ro pháp lý lớn.

ĐBQH Trần Quốc Tuấn (Vĩnh Long) phát biểu

Do vậy, đại biểu Trần Quốc Tuấn đề nghị bổ sung nguyên tắc: thông tin tự công bố được cập nhật, chia sẻ, khai thác liên thông với cơ sở dữ liệu quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa có liên quan; cơ quan nhà nước không được yêu cầu tổ chức, cá nhân cung cấp lại thông tin, tài liệu đã có trong cơ sở dữ liệu. Đồng thời, giao Chính phủ quy định về cơ sở dữ liệu, trách nhiệm cập nhật và lộ trình liên thông dữ liệu.

Quy định rõ địa phương nào có quyền kiểm định thuốc bảo vệ thực vật

Dự thảo Luật nâng thời hạn công nhận phân bón, đăng ký thuốc bảo vệ thực vật lên 10 năm và quy định giấy chứng nhận đủ điều kiện buôn bán thuốc bảo vệ thực vật không có thời hạn.

Tán thành việc giảm tần suất gia hạn nếu cơ sở vẫn duy trì đầy đủ điều kiện, song đại biểu Đoàn Thu Hà bày tỏ lo ngại việc giấy chứng nhận không có thời hạn không đồng nghĩa với miễn kiểm tra trong suốt quá trình hoạt động.

Theo đại biểu, dự thảo Luật cần quy định rõ trách nhiệm cập nhật khi thay đổi địa điểm, kho bảo quản hoặc điều kiện an toàn; thực hiện kiểm tra định kỳ, đột xuất trên cơ sở rủi ro; đình chỉ hoặc thu hồi giấy chứng nhận ngay khi cơ sở không còn đáp ứng điều kiện.

Phó Thủ tướng Chính phủ, ĐBQH Nguyễn Văn Thắng (Điện Biên) phát biểu tại Tổ 12

Đặc biệt, khoản 4 Điều 2 giao Chủ tịch UBND cấp tỉnh tổ chức kiểm tra chất lượng thuốc bảo vệ thực vật nhập khẩu. Đại biểu đề nghị xác định rõ tỉnh có thẩm quyền là tỉnh nơi có cửa khẩu nhập, nơi làm thủ tục hải quan hay nơi doanh nghiệp đặt trụ sở; đồng thời quy định cơ chế phối hợp với hải quan và địa phương nơi hàng hóa được đưa về. Nội dung này đặc biệt quan trọng đối với các tỉnh biên giới nhằm tránh kiểm tra trùng lặp hoặc bỏ trống trách nhiệm.

Cùng với đó, đại biểu Đoàn Thu Hà nhận thấy dự thảo Luật chủ yếu phân quyền từ Bộ về Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Tuy nhiên, nhiều hoạt động lại diễn ra trực tiếp tại xã, phường. Do vậy, đại biểu đề nghị xác định rõ: cấp tỉnh là đầu mối quyết định, vận hành cơ sở dữ liệu và chịu trách nhiệm pháp lý; cấp xã thực hiện giám sát địa bàn, phát hiện vi phạm, tiếp nhận phản ánh và phối hợp hậu kiểm nhưng không được tự đặt thêm hồ sơ, thủ tục hoặc điều kiện.

“Mỗi thủ tục chỉ nên có một đầu mối tiếp nhận, một bộ hồ sơ điện tử và một kết quả. Các cơ quan nhà nước phải tự chia sẻ dữ liệu, không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin mà cơ quan nhà nước đã có”, đại biểu Đoàn Thu Hà nhấn mạnh.

ĐBQH Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) phát biểu

Cùng quan điểm, ĐBQH Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) cho rằng, cần bảo đảm năng lực của bộ máy, đội ngũ cán bộ chuyên môn ở cấp tỉnh, nhất là trong các lĩnh vực đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao như kiểm dịch thực vật, địa chất, đánh giá trữ lượng khoáng sản. Đồng thời, Chính phủ cần ban hành khung tiêu chí, quy chuẩn để thực hiện thống nhất trên phạm vi cả nước; thiết lập cơ chế hậu kiểm, thanh tra và chia sẻ dữ liệu để các bộ, ngành trung ương có thể kiểm soát rủi ro phát sinh trong thực tế.

Dự thảo Luật sửa đổi một số khoản của Điều 83 của Luật Địa chất và khoáng sản về thẩm định, phê duyệt đề án đóng cửa mỏ khoáng sản, chấp thuận phương án đóng cửa mỏ khoáng sản theo hướng phân cấp toàn bộ thẩm quyền phê duyệt, điều chỉnh đề án đóng cửa mỏ và chấp thuận phương án đóng cửa mỏ cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

ĐBQH Vừ A Bằng (Điện Biên) phát biểu

ĐBQH Vừ A Bằng (Điện Biên) đề nghị nghiên cứu bổ sung vào Điều 83 quy định về thủ tục đóng cửa mỏ theo trình tự đơn giản đối với các mỏ khoáng sản quy mô nhỏ, đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính, nghĩa vụ về bảo vệ môi trường và phục hồi môi trường theo quy định của pháp luật (có mức độ rủi ro thấp); giao Chính phủ quy định cụ thể điều kiện, hồ sơ, trình tự, thủ tục và thời hạn giải quyết.

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, ĐBQH tỉnh Điện Biên cho biết, dự án Luật trình Quốc hội xem xét lần này được thiết kế theo tinh thần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tăng tính tự chủ cho địa phương, doanh nghiệp. Đi cùng với đó là yêu cầu xây dựng các thiết chế, tổ chức và công cụ phù hợp để thực hiện hiệu quả công tác hậu kiểm.

ĐBQH Võ Văn Hội (Vĩnh Long) phát biểu

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, hậu kiểm giữ vai trò hết sức quan trọng và để thực hiện tốt cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, từng bước số hóa dữ liệu và số hóa toàn bộ hoạt động quản lý. Chỉ khi đó mới có thể kiểm soát hiệu quả và tổ chức hậu kiểm bằng các công cụ hiện đại.

Phó Thủ tướng lưu ý, khi chuyển mạnh sang cơ chế hậu kiểm, nếu không có công cụ kiểm soát hiệu quả thì có thể phát sinh hậu quả trước khi cơ quan quản lý phát hiện vi phạm. Vì vậy, Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt việc ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo trong công tác quản lý, hướng tới xây dựng hệ thống quản lý xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương.

Lấy ví dụ trong lĩnh vực thuế và phòng, chống gian lận, Phó Thủ tướng cho rằng, với việc doanh nghiệp tự xuất hóa đơn điện tử, nếu không ứng dụng AI thì rất khó kiểm soát. Trí tuệ nhân tạo có thể theo dõi toàn bộ quá trình từ khi doanh nghiệp đăng ký thành lập, hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, sản xuất hàng hóa đến việc phát hành hóa đơn điện tử. AI cũng có khả năng phát hiện kịp thời các dấu hiệu bất thường nên ngay khi doanh nghiệp thực hiện thao tác phát hành hóa đơn, hệ thống công nghệ có thể tự động nhận diện và xử lý, qua đó nâng cao hiệu quả công tác hậu kiểm.

Thanh Hải; Ảnh: Quang Khánh