Đề nghị làm rõ tiêu chí bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia

Sáng 26/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia.

Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia.

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết, việc xây dựng luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo vệ an ninh quốc gia, khắc phục những khó khăn, bất cập trong quá trình thực hiện Pháp lệnh năm 2007, đồng thời bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả bảo vệ an ninh, trật tự.

Dự thảo gồm 7 chương, 41 điều, quy định về nguyên tắc bảo vệ; tiêu chí, thẩm quyền xác định công trình; biện pháp và lực lượng bảo vệ; quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân; quản lý công trình an ninh, khu an ninh; hợp tác quốc tế và trách nhiệm quản lý nhà nước. Việc bảo vệ công trình quốc phòng, khu quân sự được thực hiện theo pháp luật chuyên ngành tương ứng.

Dự thảo phân công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia thành 3 nhóm: công trình trọng điểm về an ninh quốc gia thuộc khu vực trọng yếu theo pháp luật về cảnh vệ; công trình an ninh, khu an ninh do lực lượng Công an nhân dân quản lý, sử dụng; và các công trình quan trọng khác thuộc phạm vi quản lý của cơ quan, tổ chức, địa phương, trừ công trình do Bộ Công an, Bộ Quốc phòng quản lý.

Đối với nhóm công trình quan trọng khác, thẩm quyền quyết định đưa vào danh mục được phân cấp theo loại công trình: Thủ tướng Chính phủ quyết định đối với loại I, Bộ trưởng Bộ Công an đối với loại II và Chủ tịch UBND cấp tỉnh đối với loại III. Các biện pháp bảo vệ được thiết kế theo hướng áp dụng pháp luật chuyên ngành đối với từng nhóm công trình; riêng công trình an ninh, khu an ninh có quy định về phạm vi và biện pháp bảo vệ tương đồng với pháp luật về công trình quốc phòng, khu quân sự.

Hoàn thiện tiêu chí phân loại, làm rõ điều kiện hạn chế quyền công dân

Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, Thượng tướng Lê Tấn Tới cho biết, cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành luật nhằm khắc phục những bất cập sau gần 20 năm thi hành Pháp lệnh năm 2007, đồng thời cụ thể hóa quy định của Hiến pháp năm 2013 về điều kiện hạn chế quyền con người, quyền công dân.

Ủy ban đánh giá hồ sơ dự án luật được chuẩn bị theo quy định, đủ điều kiện trình Quốc hội cho ý kiến. Tuy nhiên, một số nội dung cần tiếp tục rà soát để bảo đảm thống nhất với pháp luật chuyên ngành, tính khả thi và sự cân đối giữa các nhóm công trình. Có ý kiến đề nghị bổ sung điều khoản riêng về đối tượng áp dụng, sắp xếp lại các quy định về hợp tác quốc tế, quản lý nhà nước và chế độ bảo vệ.

Về phạm vi điều chỉnh, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ ranh giới giữa dự thảo luật với các luật chuyên ngành, nhất là đối với công trình lưỡng dụng và hạ tầng phi vật lý như hạ tầng số, trung tâm dữ liệu. Khái niệm công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia cần được tiếp cận rõ hơn từ vai trò, chức năng đối với an ninh quốc gia, đồng thời xem xét tiêu chí về an ninh chuỗi cung ứng và hiệu ứng dây chuyền trong các lĩnh vực điện, viễn thông, tài chính, logistics.

Đối với việc xác định, phân loại công trình, Ủy ban đề nghị xây dựng hệ thống tiêu chí và phương pháp phân loại thống nhất; bổ sung tiêu chí định lượng đối với công trình loại I, đặc biệt trong lĩnh vực an ninh năng lượng và hạ tầng số. Luật cần quy định các nguyên tắc, nhóm tiêu chí cơ bản như mức độ phụ thuộc, khả năng thay thế và tính liên tục của hoạt động, đồng thời giao Chính phủ quy định ngưỡng kỹ thuật cụ thể.

Một nội dung đáng chú ý khác là thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ trong trường hợp đặc biệt cấp thiết nhưng chưa được pháp luật quy định. Cơ quan thẩm tra đề nghị luật hóa rõ tiêu chí xác định tình huống, phạm vi, thời hạn áp dụng, đầu mối chỉ huy, cơ chế báo cáo và quy trình chấm dứt biện pháp. Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế kiểm soát thẩm quyền, tham khảo quy định của pháp luật về tình trạng khẩn cấp và bổ sung nguyên tắc chung cho các trường hợp tương tự trong dự thảo.

Đối với chế độ bảo vệ tại khu vực cấm, khu vực bảo vệ công trình an ninh, khu an ninh, dự thảo có những quy định liên quan đến quyền đi lại, cư trú, ghi âm, ghi hình. Ủy ban đề nghị quy định cụ thể ngay trong luật các tiêu chí, điều kiện áp dụng biện pháp hạn chế quyền, tránh giao toàn bộ nội dung quan trọng cho văn bản hướng dẫn. Các hoạt động giám sát kỹ thuật cũng cần có nguyên tắc về mục đích thu thập thông tin, thời hạn lưu giữ và bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân.

Cơ quan thẩm tra đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát các quy định liên quan đến Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 và đánh giá kỹ tính khả thi về nhân lực, kinh phí, chi phí vận hành hệ thống giám sát kỹ thuật.

Rõ trách nhiệm phối hợp, bảo đảm nguồn lực bảo vệ công trình

Về khu vực bảo vệ và hành lang bảo vệ các công trình quan trọng khác liên quan đến an ninh quốc gia, Ủy ban đề nghị quy định biện pháp bảo vệ phù hợp với từng loại công trình, xác định giới hạn tối đa của khu vực và hành lang, đồng thời thể hiện trên bản đồ và cơ sở dữ liệu đất đai.

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, Thượng tướng Lê Tấn Tới.

Thẩm quyền cho phép cư trú, sản xuất trong hành lang bảo vệ cần thuộc cơ quan nhà nước có thẩm quyền; đơn vị quản lý công trình, kể cả doanh nghiệp, chỉ tham gia ý kiến về kỹ thuật. Đối với việc chuyển mục đích sử dụng công trình an ninh, khu an ninh, việc bố trí quỹ đất mới phải phù hợp với quy hoạch sử dụng đất an ninh và quy hoạch cấp tỉnh theo Luật Đất đai năm 2024; quy định về bồi thường, hỗ trợ cũng phải bảo đảm thống nhất về thứ tự ưu tiên áp dụng pháp luật.

Về lực lượng bảo vệ, cơ quan thẩm tra đề nghị phân định rõ vai trò của lực lượng Công an và lực lượng thuộc cơ quan, doanh nghiệp quản lý, sử dụng công trình. Theo hướng đề xuất, lực lượng Công an làm nòng cốt bảo vệ công trình loại I và công trình an ninh; lực lượng của cơ quan, doanh nghiệp trực tiếp bảo vệ công trình loại II, loại III. Chế độ, chính sách đối với lực lượng bảo vệ cần được rà soát phù hợp với Kết luận số 226-KL/TW và pháp luật chuyên ngành; đồng thời nghiên cứu chính sách đặc thù như phụ cấp độc hại, nguy hiểm đối với lực lượng làm nhiệm vụ tại biên giới, hải đảo, vùng hẻo lánh.

Ủy ban cũng đề nghị bổ sung trách nhiệm của chính quyền cấp xã, lực lượng an ninh cơ sở và cơ chế phát huy vai trò của cộng đồng dân cư, người có uy tín trong bảo vệ công trình. Cơ chế phối hợp giữa Công an và Quân đội cần được làm rõ tại các địa bàn đặc thù quốc phòng và đối với công trình lưỡng dụng, như cảng hàng không.

Đối với điều khoản chuyển tiếp, cần quy định cụ thể thời hạn rà soát danh mục công trình hiện hành, bảo đảm hoạt động quản lý, bảo vệ được thực hiện liên tục. Đồng thời, phải xác định nguyên tắc không hồi tố đối với hoạt động cư trú, sản xuất hợp pháp đã tồn tại từ trước.

Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về tiêu chí, thẩm quyền, biện pháp bảo vệ và trách nhiệm phối hợp, bảo đảm dự án luật vừa đáp ứng yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia, vừa khả thi trong tổ chức thực hiện, thống nhất với hệ thống pháp luật và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Huy Tùng