Bảo vệ công trình quan trọng phải gắn với bảo đảm sinh kế của người dân

Phân loại công trình theo hậu quả gián đoạn hoạt động

Tán thành sự cần thiết ban hành Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia và cơ bản nhất trí với Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh cho rằng, sau gần 20 năm thi hành Pháp lệnh năm 2007, đối tượng cần bảo vệ đã có nhiều thay đổi.

Trước đây, công trình quan trọng chủ yếu là trụ sở, kho tàng, đập thủy điện, sân bay, cảng biển, những công trình có thể nhận diện trực tiếp và thiết lập hàng rào bảo vệ. Hiện nay, yêu cầu bảo vệ còn đặt ra đối với trung tâm dữ liệu, hệ thống điều độ điện, hạ tầng thanh toán, hệ thống thông tin của ngành y tế, giáo dục, bảo hiểm xã hội, nơi lưu giữ dữ liệu của hàng chục triệu người dân.

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận

Theo đại biểu, việc nâng Pháp lệnh lên thành luật còn nhằm đáp ứng yêu cầu của Hiến pháp, bởi nhiều biện pháp bảo vệ trong dự thảo tác động trực tiếp đến quyền đi lại, cư trú, kinh doanh của người dân. Trong khi đó, khoản 2 Điều 14 Hiến pháp năm 2013 quy định việc hạn chế quyền phải do luật quy định.

Đối với phạm vi điều chỉnh, tính thống nhất với Luật Cảnh vệ, Luật An ninh mạng, Luật Đất đai, nguồn lực và điều khoản chuyển tiếp, đại biểu tán thành các vấn đề đã được Báo cáo thẩm tra nêu. Đại biểu tập trung góp ý vào tiêu chí xác định, phân loại công trình và việc thiết kế khu vực bảo vệ hài hòa với đời sống người dân.

Về Điều 6 và Điều 7, đại biểu đồng ý với việc chia công trình thành loại 1, loại 2, loại 3 và giao Chính phủ quy định chi tiết. Tuy nhiên, tiêu chí phân loại trong dự thảo còn thiên về tên gọi, loại hình và quy mô, tức là công trình thuộc ngành nào, lớn hay nhỏ. Cách tiếp cận này dễ thực hiện nhưng có thể chưa phản ánh đúng mức độ quan trọng của công trình.

Dẫn ví dụ, đại biểu cho rằng, một trạm điều khiển trung tâm của hệ thống điện có thể chỉ là tòa nhà nhỏ với vài chục người làm việc, nhưng nếu dừng hoạt động vài giờ có thể khiến hàng triệu hộ dân, bệnh viện, trường học, nhà máy mất điện. Ngược lại, một kho hàng quy mô lớn, có hàng trăm công nhân, khi gặp sự cố vẫn có thể được thay thế bằng kho khác ngay trong ngày. Nếu chỉ căn cứ vào quy mô, kho hàng có thể được xếp loại cao hơn trạm điều khiển, trong khi mức độ rủi ro đối với quốc gia lại ngược lại.

Toàn cảnh thảo luận tại Tổ 13

Từ đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu xây dựng tiêu chí dựa trên hậu quả khi công trình bị gián đoạn hoạt động. Việc đánh giá cần làm rõ năm yếu tố: tính thiết yếu của chức năng công trình; số người và số hệ thống phụ thuộc; thời gian gián đoạn tối đa có thể chịu đựng; khả năng thay thế và thời gian phục hồi; mức độ tác động dây chuyền đến các ngành khác.

Trên cơ sở đó, cần bổ sung tiêu chí định lượng đối với công trình loại 1, nhất là công trình về năng lượng, chuỗi cung ứng và hạ tầng số quốc gia, như ý kiến Phó Chủ tịch Quốc hội đã lưu ý tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ công trình được xếp vào từng loại sẽ được bảo vệ ở mức độ nào, bảo đảm việc phân loại gắn với trách nhiệm và nguồn lực thực tế, tránh trở thành thủ tục hành chính. Nếu tiêu chí chưa phù hợp, nguồn lực có thể tập trung vào những công trình quy mô lớn nhưng bỏ sót công trình nhỏ có vai trò sống còn.

Quy định rõ giới hạn bảo vệ và quyền lợi của người dân

Đối với khu vực cấm, khu vực bảo vệ, hành lang bảo vệ tại Điều 20, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh nhận định, đây là nội dung tác động trực tiếp và lâu dài đến người dân, bởi nhiều công trình quan trọng nằm trong hoặc gần khu dân cư.

Các ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tham dự thảo luận tổ

Quanh đập thủy điện có thể là những làng bản tồn tại lâu đời; quanh sân bay, cảng biển là chợ, trường học, trạm y tế, nhà hàng, khách sạn và hàng nghìn hộ kinh doanh nhỏ. Các trung tâm dữ liệu trong đô thị cũng có thể nằm gần chung cư, trường học, bệnh viện. Trong nhiều trường hợp, cuộc sống của người dân đã hình thành trước khi công trình được xây dựng hoặc được xếp hạng.

Đồng tình với yêu cầu phải có những giới hạn cần thiết để bảo vệ công trình quan trọng, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung ba nội dung.

Trước hết, cần quy định ngay trong luật những trường hợp người dân bị hạn chế tiếp cận, doanh nghiệp bị hạn chế hoạt động hợp pháp và những trường hợp được cơ quan có thẩm quyền cho phép hoạt động trong khu vực bảo vệ kèm theo điều kiện. Chính phủ chỉ quy định cụ thể về biện pháp và thông số kỹ thuật. Theo đại biểu, cách thiết kế này nhằm bảo đảm yêu cầu của khoản 2 Điều 14 Hiến pháp, theo đó nội dung hạn chế quyền phải được quy định trong luật, không để đến nghị định.

Cùng với đó, trước khi xác lập phạm vi khu vực bảo vệ, cần khảo sát hiện trạng dân cư, lấy ý kiến cộng đồng và chính quyền cơ sở. Đại biểu lưu ý, ở một số nơi, việc điều chỉnh ranh giới bảo vệ vài chục mét có thể tránh ảnh hưởng đến cả một dãy phố hoặc một ngôi trường. Những thông tin thực tế này cần được ghi nhận từ người dân và chính quyền tại chỗ để có phương án phù hợp.

Các ĐBQH tỉnh Gia Lai tham dự thảo luận tổ

Đại biểu đồng thời đề nghị có cơ chế hỗ trợ, bồi thường khi sinh kế hợp pháp của người dân bị hạn chế; bảo đảm điều kiện tiếp cận cho người cao tuổi, người khuyết tật, học sinh, người bệnh đang sử dụng trường học, cơ sở y tế nằm trong hoặc sát khu vực bảo vệ.

Nhấn mạnh người dân sống quanh công trình chính là lớp bảo vệ đầu tiên, đại biểu cho rằng, họ có thể phát hiện người lạ, phương tiện hoặc thiết bị bất thường trước lực lượng chức năng. Khi được tôn trọng, hỗ trợ và bảo đảm quyền lợi, người dân sẽ tích cực tham gia bảo vệ công trình. Ngược lại, nếu chỉ phải chịu những lệnh cấm và hạn chế, việc huy động sự tham gia của cộng đồng sẽ khó đạt hiệu quả.

Vì vậy, đại biểu đề nghị thể hiện rõ yêu cầu an ninh và an sinh phải đi cùng nhau trong Điều 20 cũng như các nguyên tắc chung của luật. Việc xây dựng tiêu chí phân loại theo hậu quả gián đoạn, đồng thời thiết kế chế độ bảo vệ hài hòa với đời sống người dân, sẽ góp phần bảo vệ vững chắc các công trình thiết yếu và tạo đồng thuận trong quá trình thực hiện.

Đào Cảnh - Ảnh: An Nhiên