Cụ thể hóa tiêu chí xác định công trình quan trọng

Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị Trần Vũ Khiêm điều hành phiên thảo luận tổ

Tránh nhiều thủ tục, nhiều đầu mối quản lý trên cùng một khu vực

Tán thành sự cần thiết ban hành Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, ĐBQH Nguyễn Ngọc Hà (Quảng Trị) cho rằng, dự án Luật góp phần thể chế hóa chủ trương của Đảng, cụ thể hóa quy định của Hiến pháp và đáp ứng yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia trong tình hình mới.

Theo đại biểu, trong bối cảnh hạ tầng viễn thông, dữ liệu ngày càng trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng, hoạt động xâm nhập bằng phương tiện bay không người lái và các hành vi phá hoại, việc xây dựng cơ chế bảo vệ hiệu quả là cần thiết, song phải bảo đảm không cản trở sự phát triển kinh tế - xã hội.

ĐBQH Nguyễn Ngọc Hà (Quảng Trị) phát biểu

Đại biểu đánh giá cao việc dự thảo phân loại công trình theo ba nhóm, gắn với thẩm quyền của Chính phủ, Bộ Công an và UBND cấp tỉnh; bổ sung các nguy cơ an ninh phi truyền thống. Đặc biệt, việc chuyển từ cơ chế cấm tuyệt đối sang quản lý có điều kiện trong hành lang bảo vệ được đánh giá là phù hợp, góp phần tháo gỡ vướng mắc khi triển khai các dự án phát triển kinh tế - xã hội tại khu vực phụ cận công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị rà soát khoản 5 Điều 2 về xác định công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia. Theo đại biểu, cách quy định loại trừ các công trình do Bộ Công an, Bộ Quốc phòng quản lý có thể dẫn đến bỏ sót những công trình quan trọng do doanh nghiệp, đơn vị trực thuộc các bộ quản lý, như hạ tầng viễn thông, trung tâm dữ liệu, cảng biển.

Vì vậy, đại biểu đề nghị chỉnh lý theo hướng xác định các công trình đáp ứng tiêu chí tại Điều 7, trừ công trình an ninh, khu an ninh và các công trình đã được luật khác quy định chế độ quản lý, bảo vệ riêng.

Cùng với đó, các tiêu chí tại Điều 6 và Điều 7 còn mang tính định tính, sử dụng những khái niệm như “đặc biệt quan trọng”, “hậu quả nghiêm trọng”, trong khi phần lớn nội dung cụ thể được giao Chính phủ quy định. Đại biểu đề nghị luật hóa các tiêu chí, khung tiêu chí có tính định lượng để làm rõ căn cứ xác định công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia.

Về tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Hà lưu ý, cùng một khu vực có thể đồng thời chịu sự điều chỉnh của nhiều luật chuyên ngành về thủy lợi, đê điều, điện lực, giao thông và bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia. Nếu mỗi lĩnh vực đều đặt ra yêu cầu cấp phép riêng, người dân và doanh nghiệp sẽ phải thực hiện thủ tục tại nhiều cơ quan.

Trong khi đó, khoản 7 Điều 3 của dự thảo quy định áp dụng mức độ bảo vệ cao nhất, còn các Điều 27 và Điều 28 lại ưu tiên áp dụng pháp luật chuyên ngành. Để tránh chồng chéo, đại biểu đề nghị thống nhất nguyên tắc: phạm vi, biện pháp bảo vệ đã được luật khác quy định thì áp dụng theo luật đó; Luật này bổ sung các yêu cầu về an ninh quốc gia.

Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị tham dự phiên thảo luận tổ

Đối với khu vực có nhiều chế độ bảo vệ đan xen, đại biểu đề nghị quy định cơ chế giải quyết thủ tục qua một đầu mối, tránh tình trạng người dân, doanh nghiệp phải xin phép nhiều cơ quan đối với cùng một khu vực, công trình.

Liên quan đến quản lý vùng trời, đại biểu đề nghị rà soát điểm c khoản 1 Điều 19 về việc thiết lập khu vực cấm trên không từ độ cao 0 đến 5.000m và khoản 5 Điều 20 về cấm phương tiện bay, trừ trường hợp được cấp có thẩm quyền cho phép.

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Hà, Luật Phòng không nhân dân năm 2024 đã quy định về thẩm quyền liên quan. Vì vậy, dự thảo cần dẫn chiếu thống nhất với Luật Phòng không nhân dân, thay vì chỉ quy định chung là “cấp có thẩm quyền”, nhằm làm rõ thẩm quyền quyết định, tránh chồng lấn giữa các luật và tạo thuận lợi trong tổ chức thực hiện.

Làm rõ phạm vi điều chỉnh, trách nhiệm phối hợp bảo vệ công trình

Cùng quan tâm đến tính thống nhất của hệ thống pháp luật, ĐBQH Võ Tiến Nghị (Quảng Trị) đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp thu tối đa ý kiến của Bộ Quốc phòng đối với những nội dung liên quan đến quân sự, quốc phòng.

ĐBQH Võ Tiến Nghị (Quảng Trị) phát biểu

Tại khoản 2 Điều 1 về phạm vi điều chỉnh, đại biểu đề nghị thay cụm từ “pháp luật về quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng, khu quân sự” bằng việc dẫn chiếu trực tiếp Luật Quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự.

Theo đại biểu, công trình quốc phòng, khu quân sự thuộc phạm vi quản lý chuyên biệt của Bộ Quốc phòng, phục vụ hoạt động quân sự, quốc phòng và nhiệm vụ phòng thủ, bảo vệ Tổ quốc. Trong khi đó, Quốc hội đã ban hành Luật Quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự năm 2023. Việc dẫn chiếu trực tiếp luật chuyên ngành sẽ bảo đảm rõ ràng, dễ hiểu, tránh phát sinh chồng chéo về thẩm quyền giữa các lực lượng trong thực hiện nhiệm vụ.

Đối với Điều 2 về giải thích từ ngữ, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 6 theo hướng chuyển cụm từ “của công trình an ninh, khu an ninh, công trình quan trọng khác liên quan đến an ninh quốc gia” lên ngay sau cụm từ “khu vực cấm”, trước phần giải thích về ranh giới và mục đích thiết lập khu vực cấm.

Theo đề xuất, khu vực cấm của các công trình này được giới hạn bởi ranh giới trên mặt đất, trong lòng đất, trên mặt nước, dưới mặt nước và trên không; được thiết lập để kiểm soát nghiêm ngặt hoạt động của người, phương tiện, bảo đảm an ninh, an toàn và phòng, chống hành vi xâm nhập, phá hoại, thu thập bí mật nhà nước.

Tại khoản 7 Điều 2, đại biểu đề nghị lược bỏ cụm từ “công trình an ninh, khu an ninh, công trình quan trọng khác liên quan đến an ninh quốc gia” trong phần giải thích khái niệm “khu vực bảo vệ”, chỉnh lý theo hướng xác định đây là khu vực được giới hạn bởi các ranh giới trên mặt đất, trong lòng đất, trên mặt nước, dưới mặt nước và trên không, bao quanh phía ngoài khu vực cấm, nhằm kiểm soát hoạt động của người, phương tiện, bảo đảm an ninh, an toàn cho công trình.

Theo đại biểu, việc chỉnh lý hai khái niệm “khu vực cấm” và “khu vực bảo vệ” nhằm tránh trùng lặp với các khái niệm tương ứng trong Luật Quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự.

Đáng chú ý, ĐBQH Võ Tiến Nghị đề nghị bổ sung một khoản tại Điều 39 về trách nhiệm quản lý nhà nước trong bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, quy định: “Bộ Quốc phòng chỉ đạo các lực lượng thuộc quyền có liên quan phối hợp bảo vệ các công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia nằm ở vùng biên giới, hải đảo, thềm lục địa; phối hợp kiểm soát không phận, chế áp thiết bị bay không người lái vi phạm vùng trời của công trình”.

Theo đại biểu, thực tế có những công trình quan trọng nằm tại địa bàn đặc thù nhưng không thuộc công trình quốc phòng, khu quân sự, như giàn khoan dầu khí, cáp quang trên biển hoặc các công trình quan trọng trong khu vực vành đai biên giới. Vì vậy, cần quy định rõ trách nhiệm phối hợp của Bộ Quốc phòng và các lực lượng thuộc quyền để bảo đảm hiệu quả bảo vệ những công trình này.

ĐBQH Nguyễn Thanh Liêm (Quảng Trị) phát biểu.

Tán thành sự cần thiết ban hành Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, ĐBQH Nguyễn Thanh Liêm (Quảng Trị) cho rằng, hoạt động này lâu nay được điều chỉnh bởi Pháp lệnh năm 2007. Trong khi đó, việc áp dụng các biện pháp bảo vệ có thể dẫn đến hạn chế một số quyền cơ bản của công dân, do đó cần được quy định bằng luật. Việc ban hành Luật cũng nhằm đáp ứng yêu cầu tổ chức bộ máy chính quyền địa phương trong tình hình mới, cũng như những vấn đề đặt ra từ chuyển đổi số, không gian mạng và sự phát triển của các phương tiện bay.

Về phạm vi điều chỉnh, đại biểu đề cập những ý kiến được nêu trong báo cáo thẩm tra của Ủy ban Quốc phòng và An ninh, đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa dự thảo Luật với Luật Quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự, Luật Cảnh vệ và Luật An ninh mạng.

Theo đại biểu, giữa các lĩnh vực này có sự giao thoa về đối tượng và hoạt động bảo vệ, nên khó có thể phân định hoàn toàn rạch ròi chỉ bằng các thuật ngữ pháp lý. Trong khi đó, khoản 2 Điều 1 của dự thảo đã quy định việc bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự thực hiện theo pháp luật về quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự. Đại biểu cho rằng cách quy định này là hợp lý.

Từ thực tiễn địa phương, đại biểu cho biết, tùy tính chất, đặc điểm của từng công trình quan trọng, bên cạnh quy định của pháp luật, các cơ quan, lực lượng liên quan còn xây dựng quy chế phối hợp để tổ chức thực hiện nhiệm vụ bảo vệ. Qua đó, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong triển khai các biện pháp bảo vệ an toàn công trình.

Toàn cảnh phiên thảo luận tổ.

Liên quan đến Điều 14 về chuyển mục đích sử dụng công trình an ninh, khu an ninh, đại biểu cho rằng, dự thảo đã quy định về điều kiện chuyển mục đích sử dụng, thẩm quyền quyết định và việc bồi thường, hỗ trợ khi chuyển mục đích. Đối với khoản 6 giao Chính phủ quy định trình tự, thủ tục thực hiện, đại biểu bày tỏ sự đồng tình, bởi nếu quy định chi tiết toàn bộ trình tự, thủ tục trong Luật sẽ khiến văn bản trở nên dài, không cần thiết.

Đề cập chế độ bảo vệ đối với khu vực cấm, khu vực bảo vệ, đại biểu Nguyễn Thanh Liêm cho biết, dự thảo phân thành hai nhóm cơ bản: công trình trọng điểm quy định tại Chương II và công trình an ninh, khu an ninh quy định tại Chương III.

Tại Điều 20, dự thảo quy định cấm một số hoạt động như ghi âm, ghi hình, định vị, đo vẽ tại khu vực cấm, khu vực bảo vệ. Theo đại biểu, đây là những hoạt động liên quan đến quyền cơ bản của công dân, song việc quy định các biện pháp hạn chế là cần thiết để phục vụ công tác bảo vệ an ninh, an toàn công trình.

Đại biểu phân tích, trên thực tế có những công trình mang tính chất lưỡng dụng hoặc khu vực chỉ đặt ra yêu cầu bảo vệ trong một khoảng thời gian nhất định, không phải trong suốt thời gian tồn tại của công trình. Do đó, việc quy định các hoạt động bị cấm tại khu vực cấm, khu vực bảo vệ là cần thiết để cơ quan chức năng có cơ sở triển khai các biện pháp bảo vệ.

Theo đại biểu Nguyễn Thanh Liêm, nếu không có cơ sở pháp lý để áp dụng các biện pháp hạn chế đối với những hoạt động này, lực lượng chức năng sẽ gặp nhiều khó khăn, thậm chí khó bảo đảm tính khả thi trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an toàn công trình.

ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) phát biểu

Lam Hà; ảnh: Lâm Hiển