ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt (Hà Nội): Ngăn thông đồng, dìm giá, bảo đảm cạnh tranh thực chất trong đấu giá tài sản

Hạn chế tiêu cực trong quá trình tổ chức đấu giá

Phát biểu thảo luận tại Tổ 1 (Hà Nội) về dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt cơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa đổi Luật và các nội dung Chính phủ trình. Theo đại biểu, đây là đạo luật tác động trực tiếp đến việc quản lý, sử dụng nguồn lực của Nhà nước, đặc biệt là đất đai, tài sản công và tài sản thi hành án. Yêu cầu quan trọng là bảo đảm tài sản được đưa ra đấu giá có tính cạnh tranh, xác định được giá trị phù hợp với thị trường, đồng thời hạn chế tiêu cực trong quá trình tổ chức.

Từ thực tiễn, đại biểu chỉ ra hai vấn đề cần xử lý đồng thời: tình trạng đầu cơ, trả giá cao rồi bỏ cọc gây nhiễu loạn thị trường; và tình trạng thông đồng, dàn xếp người tham gia, thậm chí tác động đến việc lựa chọn tổ chức đấu giá nhằm kìm giá, làm giảm nguồn thu từ tài sản. Nếu chỉ tập trung xử lý hành vi trả giá cao rồi bỏ cọc mà chưa kiểm soát được hành vi làm mất cạnh tranh, dìm giá ngay từ đầu thì việc sửa đổi Luật chưa giải quyết đầy đủ những vấn đề thực tiễn đặt ra.

ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt (Hà Nội) phát biểu thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Văn Tuyến

Về phạm vi điều chỉnh và áp dụng pháp luật tại Điều 1 và Điều 3, ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt nhất trí Luật Đấu giá tài sản cần thống nhất trình tự, thủ tục đấu giá, nhưng phải phân định rõ trách nhiệm giữa pháp luật về đấu giá và pháp luật chuyên ngành.

Đại biểu dẫn ví dụ, đối với quyền sử dụng đất, việc quyết định đưa đất ra đấu giá, xác định giá khởi điểm, điều kiện sử dụng đất và phê duyệt kết quả thuộc phạm vi pháp luật đất đai. Trong khi đó, việc lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá, công khai thông tin, tiếp nhận hồ sơ và tổ chức phiên đấu giá phải tuân theo trình tự đấu giá.

"Nếu ranh giới trách nhiệm không rõ ràng, khi phát sinh sai phạm có thể xảy ra tình trạng các cơ quan đùn đẩy trách nhiệm, gây khó khăn cho việc xác định trách nhiệm cụ thể. Vì vậy, đề nghị Điều 3 quy định rõ những công việc phải áp dụng thống nhất Luật Đấu giá tài sản, những nội dung thuộc pháp luật chuyên ngành và các ngoại lệ cần thiết; bảo đảm thống nhất với pháp luật về đất đai, tài sản công, khoáng sản và thi hành án dân sự", ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt đề xuất.

Liên quan đến lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá tại Điều 21, đại biểu đồng tình với mục tiêu đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí đối với tài sản có giá trị thấp, nhưng lưu ý cơ chế chỉ định nếu thiếu tiêu chí minh bạch có thể làm suy giảm tính cạnh tranh ngay từ khâu lựa chọn đơn vị tổ chức.

Theo đại biểu, nếu một số tổ chức thường xuyên được lựa chọn mà không có cạnh tranh, hoặc việc đánh giá năng lực, kinh nghiệm thiếu khách quan, sẽ khó bảo đảm tính độc lập của hoạt động đấu giá. Do đó, cần quy định rõ điều kiện áp dụng chỉ định, nguyên tắc lựa chọn khách quan và trách nhiệm công khai kết quả, lý do lựa chọn; đồng thời có cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích giữa người có tài sản và tổ chức hành nghề đấu giá. Đối với tài sản công, yêu cầu này càng quan trọng bởi việc lựa chọn tổ chức đấu giá ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả khai thác tài sản của Nhà nước.

Ngăn thông đồng, dìm giá từ trước khi phiên đấu giá diễn ra

Nhấn mạnh nguy cơ thông đồng, “quây suất” đấu giá và dìm giá, ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt cho rằng cần đặc biệt quan tâm đến việc tổ chức thực hiện ở cơ sở. Bên cạnh hành vi trả giá cao bất thường rồi bỏ cọc, một nhóm người có thể tìm cách chi phối cuộc đấu giá từ trước khi phiên đấu giá diễn ra. Đại biểu phân tích, có thể xuất hiện tình trạng nhiều người đăng ký nhưng thực chất cùng một nhóm lợi ích, thỏa thuận không cạnh tranh với nhau hoặc gây sức ép, ngăn cản những người thực sự có nhu cầu tham gia. Khi đó, cuộc đấu giá có thể vẫn bảo đảm hình thức và thủ tục nhưng cạnh tranh thực chất đã bị hạn chế.

Đáng quan tâm hơn là nguy cơ móc nối giữa người tham gia, người có tài sản và những người tổ chức đấu giá. Nếu việc tiếp cận hồ sơ, thông tin về tài sản hoặc tiếp nhận đăng ký bị can thiệp, giá trúng có thể bị kìm xuống mà khó phát hiện chỉ qua biên bản phiên đấu giá. Từ đó, ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt đề nghị, hoàn thiện quy định tại Điều 10 và các điều liên quan đến lựa chọn tổ chức, đăng ký tham gia, tổ chức phiên đấu giá theo hướng kiểm soát cả quá trình trước, trong và sau cuộc đấu giá. Người đủ điều kiện phải được tiếp cận hồ sơ, đăng ký và tham gia bình đẳng; mọi trường hợp từ chối hồ sơ phải có căn cứ, được ghi nhận để kiểm tra.

Quang cảnh thảo luận tại Tổ 1 (Hà Nội). Ảnh: Văn Tuyến

Đồng thời, cần có cơ chế giám sát những cuộc đấu giá có dấu hiệu bất thường, như nhiều người đăng ký nhưng rất ít người trả giá, giá trúng sát giá khởi điểm hoặc một số tổ chức, cá nhân thường xuyên xuất hiện trong các cuộc đấu giá có kết quả tương tự. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý đây chỉ là những dấu hiệu cần kiểm tra, không được mặc nhiên kết luận có thông đồng khi chưa có chứng cứ.

"Đối với trường hợp phát hiện sự móc nối giữa người có tài sản, tổ chức đấu giá và người tham gia nhằm làm sai lệch kết quả, cần quy định rõ trách nhiệm, cơ chế xử lý và bồi thường thiệt hại. Một cuộc đấu giá chỉ thực sự minh bạch khi không chỉ công khai về thủ tục mà còn bảo đảm cạnh tranh thực chất giữa những người tham gia", ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt nhấn mạnh.

Đối với quy định xác định người trúng đấu giá tại khoản 7 Điều 28, dự thảo quy định người đã tham dự phiên đấu giá được coi là đồng ý trả giá ít nhất bằng giá khởi điểm; nếu không có giá trả hợp lệ thì thực hiện bốc thăm xác định người trúng đấu giá. ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt phân tích mục tiêu của quy định là hạn chế tình trạng nhiều người đăng ký nhưng không trả giá, trong đó có thể có người tham gia nhằm gây nhiễu hoặc dàn xếp kết quả. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần phân biệt rõ việc tham dự phiên đấu giá với ý chí thực sự muốn mua tài sản.

Nếu người không trả giá bị xác định trúng đấu giá qua bốc thăm, sau đó không đồng ý mua và bị xử lý như người rút giá, nguy cơ phát sinh khiếu kiện là rất lớn. Vì vậy, đại biểu đề nghị chỉ xác định người trúng đấu giá khi có hành vi trả giá hợp lệ hoặc xác nhận rõ việc chấp nhận mua ở mức giá khởi điểm. Nếu không có ai trả giá hoặc chấp nhận mua thì xác định cuộc đấu giá không thành. Đối với hành vi cố tình đăng ký, cản trở người khác hoặc thông đồng không trả giá, cần áp dụng cơ chế phát hiện, chứng minh vi phạm và chế tài tương ứng, thay vì dùng bốc thăm để thay thế ý chí giao dịch.

Đấu giá trực tuyến phải đi đôi với kiểm soát dữ liệu

Về tiền đặt trước và xử lý người trúng đấu giá không thanh toán tại Điều 29 và Điều 56, dự thảo quy định mức tiền đặt trước từ 20% đến 50% giá khởi điểm khi đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân, ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt thống nhất cần có biện pháp đủ mạnh để chống đầu cơ, trả giá cao rồi bỏ cọc. Tuy nhiên, mức tiền đặt trước quá cao có thể khiến người dân có nhu cầu thực sự khó tham gia, trong khi những nhóm có tiềm lực tài chính lớn lại có thêm lợi thế. Khi số người tham gia thực chất giảm, tính cạnh tranh có thể suy giảm, thậm chí tạo điều kiện cho một số nhóm chi phối cuộc đấu giá.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định rõ tiêu chí lựa chọn mức tiền đặt trước, bảo đảm tương xứng với tính chất và giá trị tài sản. Đồng thời, cần làm rõ thời điểm chuyển thành tiền đặt cọc, việc hoàn trả và xử lý tiền đặt cọc khi người trúng đấu giá không thanh toán hoặc cuộc đấu giá bị hủy không do lỗi của người tham gia. "Đối với thời hạn cấm tham gia đấu giá, cần phân hóa theo tính chất, mức độ và hậu quả vi phạm, tránh áp dụng máy móc. Phải xử lý nghiêm hành vi lợi dụng đấu giá để đầu cơ, trục lợi, nhưng không thiết kế điều kiện tham gia khiến người dân có nhu cầu thực sự bị đẩy ra khỏi cuộc đấu giá", ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt nêu quan điểm.

Các đại biểu tham gia thảo luận tại Tổ 1 (Hà Nội). Ảnh: Văn Tuyến

Về đấu giá trực tuyến và thủ tục rút gọn tại Điều 30 và Điều 35, ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt ủng hộ mở rộng đấu giá trực tuyến vì đây có thể là giải pháp giảm tiếp xúc trực tiếp, hạn chế sự tác động và dàn xếp giữa các bên. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý đấu giá trực tuyến không tự động loại bỏ hành vi thông đồng. Nếu người tổ chức có thể can thiệp vào việc tiếp nhận hồ sơ, quyền truy cập, thời điểm ghi nhận giá hoặc dữ liệu hệ thống thì nguy cơ thao túng vẫn tồn tại dưới hình thức khác.

Do đó, cần quy định rõ nguyên tắc lưu giữ, kiểm tra dữ liệu điện tử; xác định trách nhiệm khi xảy ra sự cố kỹ thuật và những trường hợp phải tạm dừng hoặc tổ chức lại phiên đấu giá.

Đối với thủ tục rút gọn, đại biểu đồng tình áp dụng cho tài sản giá trị thấp, có chi phí xử lý lớn hoặc đã đấu giá nhiều lần không thành. Tuy nhiên, việc rút gọn chỉ nhằm giảm chi phí hành chính, không được làm giảm các yêu cầu cốt lõi về công khai thông tin, cạnh tranh và giám sát. Đặc biệt, cần ngăn ngừa việc chia nhỏ tài sản để được áp dụng thủ tục rút gọn hoặc né tránh đấu giá trực tuyến bắt buộc.

Từ các nội dung trên, ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt đề nghị cơ quan soạn thảo đặc biệt chú trọng phòng ngừa hành vi thông đồng, dìm giá ngay từ khâu lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá và tiếp nhận người tham gia, thay vì chỉ xử lý vi phạm khi đã có kết quả. Theo đại biểu, Luật cần đồng thời ngăn chặn hai chiều thao túng: đẩy giá lên bất thường để đầu cơ, trục lợi và dìm giá, làm mất cạnh tranh để tài sản bị chuyển nhượng dưới giá trị có thể đạt được trong một cuộc đấu giá công bằng. Muốn vậy, cần làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể, công khai thông tin cần thiết và bảo đảm đủ căn cứ để kiểm tra, xử lý vi phạm.

Phi Long