Bịt lỗ hổng 'thổi giá', bỏ cọc và kiến tạo thị trường minh bạch

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp (Ảnh TH)

Mở rộng nguồn nhân lực, lập "hàng rào" chống trục lợi

Trình bày Tờ trình dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, việc sửa đổi luật lần này nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, định hướng của Đảng về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, phát triển dịch vụ đấu giá theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, gắn liền với phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Dự thảo luật kế thừa tối đa những quy định đã vận hành ổn định, đồng thời giải quyết dứt điểm các vướng mắc phát sinh từ thực tiễn.

Một trong những điểm mới thu hút sự chú ý đặc biệt là sự thay đổi căn bản về tiêu chuẩn đấu giá viên. Theo dự thảo mới, các cá nhân có trình độ đại học trở lên trong tất cả các ngành, lĩnh vực đều có cơ hội trở thành đấu giá viên. Quy định này đã gỡ bỏ rào cản hiện hành vốn chỉ giới hạn trong một số ngành như luật, kinh tế, tài chính, ngân hàng hay quản trị kinh doanh. Sự cởi mở này không chỉ tiệm cận với thông lệ quốc tế mà còn tạo đòn bẩy thu hút nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy việc đấu giá tài sản thuộc sở hữu của tổ chức, cá nhân tự nguyện lựa chọn kênh bán chuyên nghiệp.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật đã luật hóa quy định của Nghị quyết số 66.18/NQ-CP năm 2026 của Chính phủ về phân quyền, cắt giảm thủ tục đầu tư kinh doanh. Doanh nghiệp đấu giá tài sản được thành lập và vận hành linh hoạt theo pháp luật về doanh nghiệp, đăng ký ngành nghề kinh doanh dịch vụ đấu giá tài sản một cách thuận lợi nhưng vẫn đảm bảo sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước.

Đáng chú ý, nhằm sửa đổi trình tự, thủ tục đấu giá tài sản công và đất đai – khu vực vốn phát sinh nhiều bất cập trong thời gian qua – dự thảo luật đã đưa ra các giải pháp kỹ thuật rất thiết thực. Điển hình như quy định chỉ yêu cầu niêm yết tại UBND cấp xã đối với bất động sản; quy định người tham gia đấu giá đã nộp hồ sơ, tiền đặt trước hợp lệ và tham dự phiên đấu giá thì đương nhiên được coi như đã đồng ý mua tài sản bằng giá khởi điểm. Đây được xem là "liều thuốc đặc trị" triệt phá nạn "cò mồi", găm giá, hay những đối tượng tham gia đấu giá ảo nhằm mục đích trục lợi.

Đặc biệt, để khắc phục triệt để hiện tượng "trả giá cao ngất ngưởng rồi bỏ cọc" làm chao đảo thị trường bất động sản, dự thảo Luật bổ sung chế tài rất nghiêm khắc trên cơ sở luật hóa Nghị quyết số 66.11/NQ-CP. Theo đó, cấm tham gia đấu giá đối với người trúng đấu giá nhưng bỏ cọc. Đồng thời, nếu người trúng đấu giá có hành vi vi phạm dẫn đến kết quả đấu giá bị hủy hoặc không được phê duyệt thì sẽ bị mất toàn bộ khoản tiền đặt cọc để bồi thường thiệt hại.

Không dừng lại ở tài sản công, dự thảo Luật dành riêng một chương quy định về trình tự, thủ tục đấu giá tài sản tự nguyện của cá nhân, tổ chức. Các bên có quyền thỏa thuận trình tự, hình thức, phương thức đấu giá linh hoạt, đồng thời cho phép tổ chức hành nghề đấu giá trong nước hợp tác với các tổ chức đấu giá quốc tế, mở ra hành lang pháp lý đồng bộ, hiện đại cho các giao dịch dân sự.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao tính chuyên nghiệp

Báo cáo thẩm tra sơ bộ của Ủy ban Kinh tế và Tài chính do Chủ nhiệm Phan Văn Mãi trình bày cho thấy, hồ sơ dự án Luật cơ bản đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra lưu ý cơ quan soạn thảo cần rà soát kỹ lưỡng để đảm bảo nguyên tắc: Luật chỉ quy định những nội dung có tính ổn định, thuộc thẩm quyền của Quốc hội; những nội dung cần điều chỉnh linh hoạt nên giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết.

Chủ nhiệm Phan Văn Mãi nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của dự thảo Luật với hệ thống pháp luật hiện hành, trọng tâm là Luật Đất đai, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, Luật Thi hành án dân sự, Luật Địa chất và khoáng sản, Luật Giao dịch điện tử. Đối với hoạt động đấu giá trực tuyến, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ vị trí, chức năng, cơ chế vận hành và chia sẻ dữ liệu của Cổng Đấu giá tài sản quốc gia và Hệ thống đấu giá trực tuyến; có giải pháp hạ tầng an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu và tránh đầu tư trùng lặp gây lãng phí.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề xuất giảm thiểu sự can thiệp của các "Hội đồng đấu giá tài sản", chỉ áp dụng trong trường hợp thực sự bắt buộc, nhằm trả lại không gian hoạt động chuyên nghiệp cho các tổ chức hành nghề đấu giá. Các quy định về hủy kết quả đấu giá cũng cần được xem xét thấu đáo về thẩm quyền và thủ tục để vừa xử lý nghiêm vi phạm, vừa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên, giữ ổn định cho các giao dịch dân sự.

Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên ghi nhận sự chuẩn bị công phu, nghiêm túc của Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo. Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất cao về sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Đấu giá tài sản nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Phó Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, việc sửa đổi Luật phải bám sát các chủ trương của Đảng, đặc biệt là tinh thần Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ XIV và các nghị quyết của Trung ương, Bộ Chính trị về phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đồng thời, phải tuân thủ nghiêm ngặt Quy định số 178-QĐ/TW của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật.

Định hướng nhiệm vụ hoàn thiện hồ sơ dự án Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, đơn giản hóa thủ tục hành chính nhưng phải kiểm soát chặt chẽ các hành vi tiêu cực. Cần đánh giá kỹ tác động của các quy định về bước giá, tiền đặt trước, căn cứ hủy kết quả đấu giá để ngăn chặn hiệu quả hành vi găm giá, dìm giá hoặc thao túng thị trường. Ngoài ra, các bộ, ngành, địa phương cần chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực, hạ tầng kỹ thuật và các quy định chuyển tiếp để luật nhanh chóng đi vào cuộc sống ngay khi có hiệu lực, không làm gián đoạn các hoạt động đấu giá đang diễn ra.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ 2 diễn ra vào tháng 10 tới. Cơ quan thẩm tra chính thức – Ủy ban Kinh tế và Tài chính – sẽ phối hợp với Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội thể hiện rõ chính kiến đối với các vấn đề phức tạp, nhạy cảm, bảo đảm dự án Luật đạt chất lượng cao nhất trước khi trình Quốc hội bấm nút thông qua.

Trần Hương