Đề xuất nhiều ý kiến nhằm hoàn thiện các nội dung liên quan Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi)

Quang cảnh phiên thảo luận tổ buổi chiều

Các đại biểu dự phiên thảo luận tại Tổ.

Dự phiên thảo luận tại Tổ 9 cùng Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) thành phố Huế, về phía Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình có các đồng chí: Nguyễn Thị Thanh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội; Lê Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội; Mai Văn Tuất, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình và các vị ĐBQH tỉnh.

Đại biểu Nguyễn Thị Thanh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội phát biểu góp ý vào dự thảo luật.

Tham gia thảo luận, các đại biểu cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi hai luật nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm và phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy. Do Bộ luật Hình sự và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, việc hoàn thiện các quy định cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, bảo đảm tính chặt chẽ, khả thi, thống nhất giữa các luật và cân bằng giữa yêu cầu nghiêm minh của pháp luật với chính sách nhân đạo.

Đối với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), các ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát toàn diện những nội dung liên quan đến phạm vi xử lý hình sự, hình phạt, trách nhiệm hình sự và các chính sách khoan hồng. Việc sửa đổi cần bảo đảm phân định rõ giữa xử lý hình sự với các biện pháp xử lý khác; giữa yêu cầu nghiêm trị với chính sách nhân đạo; đồng thời tạo điều kiện khuyến khích đổi mới sáng tạo nhưng không hình thành cơ chế miễn trừ trách nhiệm thiếu kiểm soát.

Một trong những nội dung được quan tâm là chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, thành khẩn khai báo, tích cực hợp tác và khắc phục hậu quả. Các đại biểu cơ bản đồng tình với việc bổ sung chính sách này nhằm khuyến khích người phạm tội hợp tác, góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết vụ án. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ việc tự nguyện nhận tội với việc chấp nhận mức hình phạt được đề nghị. Việc quyết định hình phạt thuộc thẩm quyền của Tòa án; do đó, không nên coi chấp nhận hình phạt là điều kiện bắt buộc để được hưởng chính sách khoan hồng, tránh ảnh hưởng đến quyền bào chữa, quyền tranh tụng và nguyên tắc xét xử độc lập. Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đề nghị rà soát sự thống nhất giữa quy định về chính sách khoan hồng trong Bộ luật Hình sự với các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, nhất là về giai đoạn áp dụng và điều kiện thực hiện. Đối với cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, cần quy định rõ thời hạn, điều kiện, trách nhiệm khắc phục hậu quả và hậu quả pháp lý khi người được áp dụng không thực hiện đúng cam kết.

Đại biểu Lê Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Ủy ban Ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội phát biểu thảo luận.

Về chính sách bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung, các ý kiến đánh giá đây là nội dung cần thiết, góp phần khuyến khích nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng khoa học, công nghệ. Tuy nhiên, các quy định về loại trừ, tạm hoãn và miễn trách nhiệm hình sự có bản chất khác nhau, vì vậy cần xác định cụ thể điều kiện, căn cứ và cơ chế kiểm soát đối với từng trường hợp. Việc đánh giá rủi ro phải căn cứ vào thông tin, quy trình và biện pháp phòng ngừa tại thời điểm đưa ra quyết định, không chỉ dựa vào kết quả thành công hay thất bại. Chính sách cần bảo vệ những người thực sự đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung, đồng thời ngăn ngừa việc lợi dụng để hợp thức hóa sai phạm.

Với quy định về phạm vi hình sự hóa các hành vi, các đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát kỹ số lượng tội danh, hành vi và tình tiết định tội, định khung hình phạt được bổ sung. Theo ý kiến tại phiên thảo luận, dự thảo có nhiều nội dung mở rộng phạm vi xử lý hình sự, trong khi số tội được đề xuất phi hình sự hóa còn hạn chế. Vì vậy, cần đánh giá đầy đủ tính cần thiết, mức độ nguy hiểm cho xã hội và tác động của từng quy định, tránh mở rộng trách nhiệm hình sự quá mức, nhất là đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh và hoạt động của pháp nhân. Việc sửa đổi cũng cần bảo đảm sự cân đối giữa tăng cường phòng ngừa, xử lý tội phạm với yêu cầu tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội.

Các đại biểu cũng đề nghị cân nhắc kỹ việc điều chỉnh điều kiện hưởng đặc xá; tiếp tục rà soát phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội, tập trung vào những tội có tính chất nguy hiểm cao và cần phòng ngừa từ sớm; bảo đảm tính đồng bộ giữa Bộ luật Hình sự với các luật liên quan, nhất là Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Thi hành án hình sự.

Đại biểu Phạm Trọng Cường, Ủy viên, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tham gia thảo luận.

Góp ý đối với dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), các đại biểu thống nhất việc sửa đổi là cần thiết để phù hợp với yêu cầu tinh gọn tổ chức bộ máy, nhất là trong bối cảnh không còn tổ chức Công an cấp huyện. Tuy nhiên, tinh gọn tổ chức phải gắn với phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát quyền lực tố tụng, bảo đảm hoạt động điều tra đúng pháp luật, không ảnh hưởng đến quyền con người, quyền công dân.

Về nhiệm vụ, quyền hạn của Điều tra viên là Trưởng, Phó Trưởng Công an cấp xã, các ý kiến đề nghị quy định rõ giới hạn thẩm quyền theo loại tội phạm và địa bàn; bảo đảm Công an cấp xã thực hiện nhiệm vụ theo sự phân công của cơ quan điều tra có thẩm quyền, không hình thành một cấp cơ quan điều tra mới. Cùng với đó, cần có cơ chế chuyển giao kịp thời khi vụ án phát sinh tình tiết vượt quá thẩm quyền; quy định chặt chẽ việc áp dụng các biện pháp tố tụng và yêu cầu về chuyên môn, kinh nghiệm đối với người tiến hành tố tụng trong các vụ án liên quan đến người chưa thành niên.

Thiếu tướng Tô Thành Quyết, Phó Tư lệnh Quân khu III tham gia thảo luận tại Tổ.

Các đại biểu cũng lưu ý cần phân định rõ quyền quản lý, chỉ đạo về tổ chức với thẩm quyền ra quyết định tố tụng. Việc giao quyền thay đổi, hủy bỏ quyết định tố tụng giữa những người giữ chức vụ có địa vị pháp lý ngang nhau cần được rà soát để tránh chồng chéo, thiếu khách quan và không xác định rõ trách nhiệm cá nhân. Đối với quy định chuyển tiếp khi sắp xếp mô hình tổ chức mới, cần làm rõ trách nhiệm của cơ quan giao và nhận hồ sơ, bảo đảm tính liên tục của thời hạn tố tụng, hiệu lực các quyết định đã ban hành, quản lý vật chứng, dữ liệu điện tử và các hoạt động giám định đang thực hiện.

Từ yêu cầu thực tiễn tại địa bàn, lĩnh vực quản lý, các đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung thẩm quyền điều tra của Bộ đội Biên phòng đối với một số tội danh liên quan đến hàng cấm, lâm sản, động vật hoang dã và sử dụng trái phép chất ma túy. Đồng thời, cần xem xét bổ sung thẩm quyền khởi tố vụ án, điều tra ban đầu của Cảnh sát biển đối với một số tội danh về hàng cấm và tội cướp biển. Các đề xuất này nhằm tháo gỡ khó khăn trong quá trình tiếp nhận, xử lý vụ việc, tạo điều kiện để lực lượng chức năng chủ động thực hiện nhiệm vụ trên địa bàn được giao, đồng thời bảo đảm không chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ và không làm phát sinh tổ chức, biên chế.

Các ý kiến tại phiên thảo luận đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ những vấn đề được đại biểu nêu, bảo đảm các dự thảo luật có quy định rõ ràng, thống nhất, khả thi, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Hồng Giang