Chào bán, phát hành tài sản mã hóa trái quy định bị phạt đến 200 triệu đồng

Từ bẫy "lợi nhuận ảo"

Nhớ lại số tiền tích góp hàng trăm triệu đồng suýt "bốc hơi" theo một dự án tài sản số tự xưng, anh P.M.H (phường Đống Đa, Hà Nội) vẫn chưa hết bàng hoàng. Cách đây khoảng 1 năm, qua lời chia sẻ của người quen có chút ảnh hưởng trên mạng xã hội, anh H. nhận thông tin về một dự án công nghệ với tiềm năng sinh lời có thể “x5, x10” sau khi niêm yết trên các sàn. Không hợp đồng, không giấy tờ pháp lý, tất cả những gì anh H. nhận được chỉ là vài trang trình chiếu sơ sài cùng những lời cam kết sinh lời. Anh H. cũng được mời mua token theo dạng “private sale” đợt đầu với giá ưu đãi nhất.

Các hội nhóm đầu tư tài sản mã hóa liên tục khoe lãi, chào mời mua các token tài sản mã hóa trên Telegram. Ảnh minh hoạ: Khánh Huy

"Khi nghe về dự án này, tôi cũng xiêu lòng rút tiền tiết kiệm định mua. Nhưng đến khi hỏi về tính pháp lý của đơn vị thực hiện, người này nói "đây là công nghệ mới, hiện đang ở giai đoạn thử nghiệm (testnet) chưa cần giấy phép". Từ thông tin của người thân, tôi đã kịp thời dừng lại. Sau đó ít tuần, nhóm tham gia đợt đầu của dự án này giải tán, trang web của dự án bị lỗi không vào được, người đại diện cũng lặn mất tăm" – Anh H. cho biết.

Câu chuyện của anh H. không phải là hiếm gặp. Không chỉ dừng lại ở những cạm bẫy chào bán "chui" quy mô nhỏ lẻ, các vụ án lừa đảo liên quan đến tài sản mã hóa thời gian qua đã bùng phát nguy hiểm cả về quy mô dòng tiền lẫn tính chất tinh vi.

Mới đây nhất, Công an thành phố Hà Nội đã triệt phá đường dây lừa đảo qua đồng tiền mã hóa FTXF, khởi tố 5 bị can do Trần Nam Chung cầm đầu; các đối tượng đã thuê lập trình "hợp đồng thông minh" (smart contract), dựng lên các sàn đấu giá ảo và vẽ ra dự án công nghệ gắn mác Anh quốc nhằm "xả hàng" chiếm đoạt hàng chục tỷ đồng của người tham gia.

Ngoài ra, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội cũng khởi tố Nguyễn Hòa Bình (Shark Bình) cùng 9 đồng phạm liên quan đến dự án tiền số AntEx, với cáo buộc rút tiền từ hơn 30.000 ví điện tử của nhà đầu tư, chiếm đoạt số tiền đặc biệt lớn.

Trước đó, Bộ Công an phối hợp cùng Công an các địa phương cũng đã đánh sập đường dây lập sàn giao dịch tiền ảo Matrix Chain (MTC) do Nguyễn Quốc Hùng cầm đầu, lôi kéo hơn 138.000 tài khoản tham gia với tổng số tiền giao dịch lên tới gần 10.000 tỷ đồng.

Siết kỷ cương bằng chế tài nghiêm khắc

Theo Nghị định số 284/2026/NĐ-CP, mọi hoạt động chào bán, phát hành tài sản mã hóa trong giai đoạn thí điểm (theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP) đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật. Các hành vi cố tình lách luật, chào bán "chui" hay mập mờ thông tin sẽ bị xử lý với khung phạt rất nặng.

Cụ thể, tại Điều 6 Nghị định 284/2026/NĐ-CP quy định, phạt tiền từ 150.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng đối với tổ chức phát hành tài sản mã hóa thực hiện một trong các hành vi vi phạm: Chào bán, phát hành tài sản mã hóa cho đối tượng không đúng quy định; chào bán, phát hành khi chưa đáp ứng đủ điều kiện theo quy định pháp luật; không công bố thông tin Bản cáo bạch chào bán, phát hành và các tài liệu liên quan trên trang thông tin điện tử; hoặc không thực hiện đúng theo các thông tin đã công bố tại Bản cáo bạch.

Đến thời điểm này, chưa có sàn giao dịch tài sản mã hóa được cấp phép. Ảnh: Khánh Huy

Bên cạnh đó, hành vi cung cấp thông tin không chính xác, không đầy đủ, gây hiểu nhầm cho cơ quan quản lý, tổ chức cung cấp dịch vụ hay nhà đầu tư sẽ bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng. Mức phạt tiền tối đa áp dụng cho một hành vi vi phạm của tổ chức trong lĩnh vực này là 200.000.000 đồng (đối với cá nhân vi phạm, mức phạt bằng 1/2 mức phạt đối với tổ chức).

Nghị định còn quy định hình thức xử phạt bổ sung là đình chỉ hoạt động chào bán, phát hành tài sản mã hóa từ 3 tháng đến 12 tháng. Đặc biệt, về biện pháp khắc phục hậu quả, tổ chức vi phạm buộc phải hủy bỏ đợt chào bán, phát hành và buộc phải trả lại toàn bộ số tiền đã thu được cho nhà đầu tư.

"Lá chắn" bảo vệ người dân

Theo luật sư Trương Thanh Đức (Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trọng tài viên VIAC), thị trường tài sản mã hóa đang đối mặt với sự phân hóa rõ rệt giữa hai cơ chế vận hành khác nhau. Một bên là tài sản mã hóa chờ giao dịch trên sàn trong giai đoạn thí điểm, với những điều kiện rất chặt chẽ, giúp cơ quan quản lý dễ dàng áp dụng các chế tài thu hồi và bồi thường khi xảy ra vi phạm. Bên còn lại là thị trường tự do hay phi tập trung, là một không gian ngầm trôi nổi và gần như nằm ngoài tầm kiểm soát. Tuy nhiên, sàn giao dịch vẫn chưa hoạt động, nên chỉ có thị trường tự do.

Việc quản lý thị trường trôi nổi này gặp rào cản lớn do giao dịch ngầm hoặc ẩn danh dưới loại hình khác và thường là giao dịch công khai với cá nhân, pháp nhân nước ngoài một cách hợp pháp.

Cũng theo luật sư Trương Thanh Đức, nếu xác định đây là lĩnh vực cần kiểm soát đặc biệt, giải pháp minh bạch nhất là chính thức đưa “kinh doanh tài sản mã hóa” vào danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện trong Luật Đầu tư. Nếu vi phạm thì xử phạt hành chính, thậm chí hình sự, đồng thời chịu trách nhiệm bồi thường dân sự cho người bị thiệt hại do vi phạm.

Ngoài ra, luật sư Trương Thanh Đức cũng lưu ý, bản chất của giao dịch tài sản mã hóa hiện nay vẫn chủ yếu là đầu cơ, mua đi bán lại kiếm lời, rất mờ ảo về tính chất tài sản, mơ hồ về ý nghĩa kinh tế, nhạt nhòa về mục đích sử dụng, vô vị về ích lợi thực tế, chỉ rõ nhất là một trò chơi tài chính, chứa đựng rủi ro rất lớn, dù giao dịch ở trong hay ngoài sàn thí điểm.

Do đó, cùng với việc xây dựng rào chắn kỹ thuật và chuẩn hóa khung pháp lý để hạn chế rủi ro, các nhà đầu tư cũng cần nhận thức rõ mức độ an toàn trước khi quyết định tham gia vào thị trường đầy mạo hiểm này.

Khánh Huy