Định nghĩa

Bệnh do não mô cầu là một bệnh nhiễm khuẩn cấp tính nguy hiểm, có thể dẫn đến nhiễm trùng máu và viêm màng não. Bệnh có khả năng lây lan nhanh và bùng phát thành dịch.

Tác nhân

Do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra (với các nhóm huyết thanh phổ biến như A, B, C, Y, W-135).

Đường lây truyền

• Phương thức lây truyền: Lây qua đường hô hấp khi tiếp xúc gần.

• Cơ chế: Do hít phải dịch tiết mũi, hầu, họng bắn ra từ người mang vi khuẩn qua các giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện.

• Nguồn lây: Cả người đang mắc bệnh và người lành mang trùng (người khỏe mạnh có vi khuẩn cư trú ở vùng mũi họng nhưng không biểu hiện triệu chứng).

Nhóm nguy cơ

Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng các nhóm có nguy cơ cao nhất gồm:

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 1 tuổi (hệ miễn dịch còn non nớt) và trẻ dưới 5 tuổi.

• Thanh thiếu niên từ 14 đến 23 tuổi.

• Người sống và sinh hoạt trong môi trường tập thể đông đúc (nhà trẻ, trường học, ký túc xá, chung cư,...).

• Người bị suy giảm miễn dịch.

Triệu chứng

Bệnh khởi phát rất nhanh với hai triệu chứng điển hình nhất là sốt cao và ban xuất huyết hoại tử (tử ban).

• Ở người lớn và trẻ lớn:

  • Sốt cao đột ngột, có thể kèm theo rét run.

  • Đau đầu dữ dội, cứng cổ, sợ ánh sáng, mệt mỏi, lơ mơ.

  • Buồn nôn, nôn mửa, ho, đau họng.

  • Tử ban (ban xuất huyết hoại tử): Các mảng/nốt màu đỏ thẫm hình sao, có thể kèm hoại tử trung tâm hoặc bóng nước; thường xuất hiện đầu tiên ở vùng hông, chi dưới rồi lan nhanh ra toàn thân.

• Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ:

  • Sốt hoặc hạ thân nhiệt, bú kém, bỏ bú.

  • Quấy khóc liên tục, khó dỗ hoặc li bì, lờ đờ, khó đánh thức.

  • Buồn nôn, nôn mửa liên tục.

  • Thóp trước trên đỉnh đầu có thể bị phồng lên.

Nguy cơ tử vong

Tỷ lệ tử vong dao động từ 5% đến 15%.

Di chứng

Ngay cả khi được chữa khỏi, bệnh vẫn có thể để lại các di chứng vĩnh viễn như:

• Điếc hoặc suy giảm thính lực.

• Chậm phát triển trí tuệ, tổn thương thần kinh.

• Cắt cụt chi do hoại tử mạch máu dẫn đến tàn tật.

Xử trí khẩn cấp

Bệnh do não mô cầu là một trường hợp cấp cứu y khoa khẩn cấp, bệnh tiến triển cực kỳ nhanh (sự chậm trễ dù chỉ vài giờ cũng đe dọa tính mạng).

Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào, tuyệt đối không tự điều trị tại nhà mà phải đến ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc thông báo ngay cho cơ quan y tế.

Phòng ngừa

• Tiêm chủng chủ động (Biện pháp hiệu quả nhất):

  • Chủ động đến các cơ sở tiêm chủng để được tư vấn tiêm đầy đủ các loại vaccine phòng ngừa các chủng não mô cầu phổ biến (A, B, C, Y, W-135).

  • Tiêm phòng cho trẻ từ 2 tuổi trở lên và người lớn với phác đồ tiêm 01 liều và tiêm nhắc lại mỗi 03 năm (hoặc theo hướng dẫn cụ thể của từng loại vaccine).

• Điều trị dự phòng sau tiếp xúc:

  • Những người từng tiếp xúc gần với bệnh nhân mắc não mô cầu cần được dùng kháng sinh dự phòng theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa/nhân viên y tế để tiêu diệt vi khuẩn ở hầu họng và cắt đứt chuỗi lây lan.

• Vệ sinh và lối sống hàng ngày:

  • Vệ sinh cá nhân: Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay; súc miệng, họng bằng nước muối hoặc dung dịch sát khuẩn thông thường.

  • Hạn chế tiếp xúc: Đeo khẩu trang khi tiếp xúc với người có biểu hiện viêm đường hô hấp; tuyệt đối không dùng chung các vật dụng dính dịch tiết hầu họng (ly uống nước, chén bát, bàn chải đánh răng...).

  • Môi trường sống: Giữ nhà ở và nơi làm việc luôn thông thoáng, sạch sẽ; hạn chế tập trung trong không gian kín.

  • Nâng cao thể trạng: Ăn uống đủ chất dinh dưỡng và rèn luyện thể dục thường xuyên để tăng sức đề kháng.