Bác sĩ cảnh báo dấu hiệu não mô cầu dễ bị bỏ sót

Bệnh não mô cầu có thể khởi phát với triệu chứng giống cúm nhưng người bệnh sốt cao, lừ đừ, bơ phờ ngay từ những giờ đầu là dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý.

TP HCM vừa ghi nhận 4 học sinh mắc não mô cầu nhóm B tại Trường THCS Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước. Trong đó, một học sinh nam 12 tuổi diễn tiến tối cấp, sốc nhiễm trùng, suy đa cơ quan và tử vong.

Theo bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP HCM, não mô cầu có thể khởi phát đột ngột với biểu hiện sốt cao. Tuy nhiên, ngay những giờ đầu, người bệnh thường mệt lả, vẻ mặt bơ phờ, biểu hiện tình trạng nhiễm trùng, khác với tình trạng cảm cúm thông thường.

Đặc biệt, cần chú ý các chấm xuất huyết hoặc mảng đỏ tím trên da, những chấm xuất huyết ở mắt. Nếu trẻ sốt cao, lừ đừ kèm các dấu hiệu này, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay và thông báo rõ với bác sĩ để được kiểm tra.

"Các dấu hiệu xuất huyết có thể giúp gợi ý bệnh nhưng không phải lúc nào cũng xuất hiện từ đầu, không nên chờ đến khi nổi ban mới đi khám nếu trẻ sốt cao, mệt lả bất thường", bác sĩ Khanh khuyến cáo.

BS.CK2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, cho biết nhiễm não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Bệnh có biểu hiện đa dạng, từ viêm mũi họng đến các thể nặng như nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não mủ; ít gặp hơn là viêm phổi, viêm khớp, viêm màng tim và viêm nhiễm đường sinh dục.

Bệnh có thể lây lan trong gia đình, nhà trẻ, khu tập thể và những nơi đông người khi có điều kiện tiếp xúc thuận lợi. Nguồn lây là người mắc bệnh hoặc người mang vi khuẩn nhưng không có triệu chứng. Nhóm tuổi dễ mắc bệnh gồm trẻ từ 6 tháng đến 3 tuổi và thanh thiếu niên 14-20 tuổi. Thời gian ủ bệnh từ một đến 10 ngày, thường khoảng 5-7 ngày.

Theo bác sĩ Tiến, nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu có thể diễn tiến tối cấp hoặc cấp tính, trong đó thể cấp tính thường gặp hơn. Bệnh khởi phát đột ngột, đôi khi trước đó có các triệu chứng giống cúm như mệt mỏi, đau họng, ho, nhức đầu. Sau đó, người bệnh có thể sốt cao 39-40 độ C, ớn lạnh, rét run, đau đầu, nôn ói, đau cơ, đau khớp. Khi bệnh nặng, người bệnh có thể thở nhanh, tụt huyết áp.

Hình ảnh đặc trưng của bệnh là tử ban, xuất hiện trong khoảng 75% các trường hợp, trong vòng một hai ngày sau sốt. Đây là những nốt hoặc mảng xuất huyết màu đỏ sẫm, tím thẫm, bờ không đều, kích thước từ vài milimet đến vài centimet. Một số trường hợp xuất hiện vùng hoại tử ở trung tâm nốt ban. Tử ban có thể phân bố khắp cơ thể, nhiều nhất ở vùng nách, hông, quanh khớp (khuỷu, gối, cổ chân), lan nhanh về số lượng cũng như kích thước, kèm xuất huyết niêm mạc mắt ở hầu hết các trường hợp.

Với thể viêm màng não, thường xảy ra sau viêm mũi họng, hoặc khởi phát đã là triệu chứng của viêm màng não, bệnh nhân cũng bị sốt đột ngột 39-40 độ C, mệt mỏi, đau đầu nhiều, nôn vọt. Sau đó, người bệnh nhanh chóng bị lú lẫn, hoảng loạn, co giật và hôn mê.

Bác sĩ Khanh lưu ý, xét nghiệm phết họng tìm thấy vi khuẩn não mô cầu không đồng nghĩa người đó mắc bệnh xâm lấn. Một tỷ lệ người, đặc biệt ở nhóm tuổi vị thành niên, có thể mang vi khuẩn trong họng mà không có triệu chứng. Phết họng chủ yếu phục vụ điều tra dịch tễ. Chẩn đoán bệnh xâm lấn cần dựa vào biểu hiện lâm sàng và các xét nghiệm phù hợp, như cấy máu hoặc dịch não tủy.

Để phòng bệnh, người dân nên tiêm vaccine não mô cầu phù hợp với độ tuổi và khuyến cáo y tế, giữ vệ sinh cá nhân, ăn uống đủ chất dinh dưỡng tăng sức đề kháng, hạn chế tiếp xúc gần với người mắc bệnh. Người tiếp xúc gần với ca bệnh cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và hướng dẫn dùng kháng sinh dự phòng khi có chỉ định, không tự mua thuốc uống.

Khi có biểu hiện sốt cao kèm lừ đừ bất thường, đau đầu dữ dội, nôn nhiều, cứng cổ hoặc xuất hiện các nốt xuất huyết trên da, người bệnh cần được đưa đi khám cấp cứu, không chờ triệu chứng tự thuyên giảm.

Lê Phương