Trẻ sinh non nên khám mắt khi nào?

Bé sinh non 31 tuần, khi nào cần khám bệnh võng mạc (ROP)? Quy trình khám như thế nào, có đau không? (Thanh, Cần Thơ)

Trả lời:

Bệnh võng mạc ở trẻ sinh non (Retinopathy of prematurity -ROP) là tình trạng các mạch máu võng mạc phát triển bất thường ở trẻ sinh non, khi hệ thống mạch máu võng mạc chưa hoàn thiện. ROP có thể diễn tiến nhẹ, tự thoái triển hoặc tổn thương nặng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực.

Không phải tất cả trẻ sinh non đều cần tầm soát ROP và không có một mốc duy nhất áp dụng cho mọi bé. Theo hướng dẫn cập nhật năm 2024 của tổ chức Nhi khoa Anh Quốc (Royal College of Paediatrics and Child Health), tiêu chí chính là trẻ nhỏ hơn 31 tuần thai hoặc cân nặng lúc sinh dưới 1,5 kg, đồng thời khuyến nghị cân nhắc tầm soát những trẻ lớn hơn 31 tuần hoặc sức khỏe không ổn định, nguy cơ ROP cao. Mốc khám mắt đầu tiên được xác định dựa trên tuổi thai lúc sinh, tuổi sau sinh, kết hợp với diễn tiến sau sinh, chẳng hạn tình trạng hô hấp, nhiễm trùng.

Bác sĩ đánh giá sự phát triển của mạch máu võng mạc bằng khám đáy mắt chuyên biệt. Một số cơ sở có thể sử dụng hệ thống chụp ảnh võng mạc kỹ thuật số góc rộng để ghi nhận hình ảnh và theo dõi sự thay đổi qua các lần khám. Kết quả khám được mô tả theo vùng võng mạc, giai đoạn ROP, dấu hiệu mạch máu bất thường. Những thông tin này giúp bác sĩ xác định thời điểm cần tái khám.

Khoảng cách giữa các lần khám không cố định. Nhiều trẻ tái khám sau vài tuần, trường hợp bé có võng mạc chưa trưởng thành hoặc có dấu hiệu ROP chuyển nặng cần can thiệp laser hoặc tiêm thuốc nội nhãn được theo dõi với khoảng cách ngắn hơn.

Khám mắt ROP có thể gây khó chịu và đau, trẻ có thể quấy khóc hoặc thay đổi các chỉ số sinh lý trong thời gian khám. Vì vậy, các biện pháp giảm khó chịu như thuốc gây tê tại chỗ, đường sucrose, ti giả hoặc quấn khăn có thể được sử dụng tùy trường hợp.

Mỗi trẻ sinh non thường khám mắt trung bình 3-6 lần (có thể nhiều hơn ở nhóm cực non hoặc biến chứng nặng). Lịch khám được duy trì cho đến khi mạch máu võng mạc phát triển hoàn chỉnh hoặc tổn thương ROP thoái triển (tự biến mất) an toàn.

ROP có thể tiến triển trong thời gian ngắn, việc tái khám đúng hẹn quan trọng. Trẻ sinh non có nguy cơ gặp một số vấn đề về thị giác cao hơn trẻ đủ tháng nên tầm soát theo chỉ định của bác sĩ.

Tầm soát ROP có thể được thực hiện với sự phối hợp giữa bác sĩ Sơ sinh và Nhãn khoa, giúp theo dõi tình trạng võng mạc của trẻ từ khi còn nằm trong lồng kính tại Đơn vị Hồi sức Sơ sinh (NICU). Nhờ ứng dụng hệ thống chụp ảnh võng mạc góc rộng, hình ảnh đáy mắt có thể được ghi nhận và lưu trữ để bác sĩ so sánh, đánh giá diễn tiến qua các lần khám.

Quá trình thăm khám cần tuân thủ kiểm soát nhiễm khuẩn. Một số trường hợp có thể áp dụng các biện pháp giảm đau, giảm khó chịu phù hợp với trẻ trong quá trình khám.

BS.CKI Nguyễn Minh Thanh Giang
Trung tâm Sơ sinh
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM