Trẻ sốt khi đi du lịch, cha mẹ nên làm gì?

Trẻ sốt giữa chuyến du lịch cần được nghỉ ngơi, đo nhiệt độ, bổ sung nước và theo dõi các dấu hiệu bất thường, thay vì cố tiếp tục lịch trình.

Sốt thường được xác định khi thân nhiệt từ 38 độ C trở lên. Đây là phản ứng của cơ thể trước nhiều nguyên nhân, phổ biến nhất là nhiễm virus hoặc vi khuẩn. Khi đi du lịch, trẻ còn có thể bị ảnh hưởng bởi thời tiết thay đổi, lịch ngủ nghỉ xáo trộn, thức ăn lạ, côn trùng hoặc tiếp xúc với nhiều người tại sân bay, nhà ga, điểm vui chơi.

Khi phát hiện trẻ sốt, cha mẹ nên dừng lịch trình, đưa trẻ về nơi nghỉ thoáng và đo lại nhiệt độ bằng nhiệt kế. Không nên chỉ sờ trán để ước lượng bởi cảm nhận bằng tay có thể không chính xác, nhất là khi trẻ vừa vận động hoặc ở ngoài trời nắng.

Xử trí ban đầu

Trẻ cần được uống nước thành từng ngụm nhỏ và thường xuyên. Trẻ còn bú nên tiếp tục bú mẹ; trường hợp kèm nôn hoặc tiêu chảy có thể cần dung dịch bù nước, điện giải theo hướng dẫn. Cha mẹ cũng nên theo dõi số lần đi tiểu, tình trạng môi miệng và khả năng ăn uống để nhận biết nguy cơ mất nước.

Nên cho trẻ mặc quần áo mỏng, dễ chịu, phù hợp nhiệt độ phòng. Không ủ kín, đắp nhiều chăn hoặc tắm nước lạnh để ép nhiệt độ giảm nhanh. Lau người, chườm lạnh hay quạt mạnh có thể khiến trẻ rét run và khó chịu hơn.

Thuốc hạ sốt không phải lúc nào cũng cần dùng chỉ vì nhiệt kế báo sốt. Có thể cân nhắc paracetamol hoặc ibuprofen khi trẻ mệt, đau hoặc khó chịu, với liều dựa trên cân nặng và đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhà sản xuất. Phụ huynh cần kiểm tra thành phần các thuốc trị cảm, ho đang dùng để tránh cho trẻ uống trùng hoạt chất.

Theo Cơ quan Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), không dùng paracetamol cho trẻ dưới hai tháng tuổi; không dùng ibuprofen cho trẻ dưới ba tháng, cân nặng dưới 5 kg, đang mất nước hoặc mắc thủy đậu. Trẻ bị hen chỉ nên dùng ibuprofen khi được nhân viên y tế hướng dẫn. Không tự luân phiên paracetamol và ibuprofen, đồng thời không dùng aspirin cho người dưới 16 tuổi.

Cha mẹ cũng không nên tự mua kháng sinh. Phần lớn tình trạng sốt ở trẻ liên quan nhiễm virus, trong khi kháng sinh chỉ có tác dụng với một số bệnh do vi khuẩn và cần được bác sĩ chỉ định.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Tuổi, biểu hiện toàn thân và các triệu chứng đi kèm quan trọng hơn một con số nhiệt độ đơn lẻ. Trẻ vẫn tỉnh táo, uống được nước, thở bình thường và đáp ứng tốt có thể được theo dõi sát tại nơi lưu trú. Tuy nhiên, gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất nếu có một trong các dấu hiệu:

• Khó thở, thở rít, rút lõm lồng ngực, môi hoặc da tái xanh.
• Li bì, khó đánh thức, phản ứng chậm hoặc quấy khóc khác thường.
• Co giật lần đầu, cứng cổ, đau đầu dữ dội hoặc sợ ánh sáng.
• Phát ban không mất màu khi ấn lên da.
• Nôn liên tục, không uống được nước, mắt trũng, khô miệng, không có nước mắt khi khóc hoặc tiểu ít.
• Đau bụng dữ dội, tiêu chảy nhiều, đi ngoài có máu.
• Sốt trên 40 độ C hoặc tình trạng trẻ xấu đi nhanh.

Trẻ dưới ba tháng tuổi có nhiệt độ từ 38 độ C cần được khám sớm, ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng khác. Trẻ 3-6 tháng tuổi sốt từ 39 độ C cũng cần được nhân viên y tế đánh giá. Học viện Nhi khoa Mỹ khuyến cáo liên hệ bác sĩ nếu sốt không kèm triệu chứng kéo dài quá 48 giờ hoặc sốt cùng triệu chứng khác kéo dài quá ba ngày.

Nếu trẻ co giật, người lớn nên đặt trẻ nằm nghiêng trên mặt phẳng an toàn, dọn các vật cứng xung quanh và ghi lại thời gian cơn co giật. Không ghì giữ cơ thể, không nhét tay, thìa, thuốc hoặc bất kỳ vật gì vào miệng trẻ. Cần gọi cấp cứu nếu cơn co giật kéo dài trên 5 phút hoặc trẻ khó thở, tím tái.

Sốt cao sau khi trẻ ở lâu ngoài trời nóng, nhất là khi kèm đau đầu, da nóng, nôn, lơ mơ hoặc hành vi bất thường, có thể liên quan bệnh do nhiệt. Trường hợp nghi sốc nhiệt cần được cấp cứu, không nên chỉ cho uống thuốc hạ sốt rồi tiếp tục theo dõi tại khách sạn.

Chuẩn bị trước chuyến đi

Gia đình có trẻ nhỏ nên mang theo nhiệt kế, thuốc hạ sốt trẻ từng sử dụng an toàn, dung dịch bù nước, thông tin bệnh nền và đơn thuốc đang dùng. Thuốc cần được giữ trong bao bì gốc, còn hạn sử dụng và có dụng cụ chia liều phù hợp; không nên dùng thìa ăn để đong thuốc.

Trước khi khởi hành, phụ huynh có thể lưu địa chỉ cơ sở y tế gần nơi lưu trú, số cấp cứu địa phương và chuẩn bị bảo hiểm nếu đi nước ngoài. Trẻ có bệnh mạn tính, tiền sử co giật do sốt, suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc dài ngày nên được bác sĩ tư vấn riêng.

Rửa tay, dùng thức ăn chín và nước uống an toàn, hạn chế tiếp xúc gần với người đang ho sốt, chống muỗi và bảo vệ trẻ trước nắng nóng giúp giảm một phần nguy cơ mắc bệnh trong chuyến đi.

Cha mẹ cũng nên rà soát lịch tiêm chủng của trẻ từ vài tuần trước khi khởi hành. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) khuyến cáo trẻ cần hoàn thành các vaccine thường quy phù hợp độ tuổi; nếu đi nước ngoài, vaccine bổ sung được xác định theo điểm đến, thời gian lưu trú và nguy cơ phơi nhiễm. Một số vaccine cần thời gian để cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch nên không nên chờ sát ngày đi mới kiểm tra.

Trẻ nên được tiêm đủ vaccine theo độ tuổi, nhất là các bệnh dễ lây khi tiếp xúc đông người như cúm, sởi, quai bị, rubella, thủy đậu, bạch hầu, ho gà và uốn ván. Tùy điểm đến, thời gian lưu trú và nguy cơ phơi nhiễm, trẻ có thể cần thêm vaccine phòng viêm não Nhật Bản, viêm gan A, não mô cầu hoặc các bệnh khác. Do vaccine cần thời gian giúp cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch, gia đình nên kiểm tra lịch tiêm từ sớm và trao đổi với nhân viên y tế để bổ sung phù hợp.

Văn Hà tổng hợp