Sôi bụng thường xuyên có phải bệnh tiêu hóa?

Bụng tôi thường xuyên phát tiếng kêu giống như nước sôi, có phải do bất thường hệ tiêu hóa và khi nào cần đi khám? (Ngọc Phương, Thái Nguyên)

Trả lời:

Sôi bụng là âm thanh phát ra khi dạ dày và ruột co bóp để trộn, nghiền và vận chuyển thức ăn, dịch cùng khí trong đường tiêu hóa. Đây là hiện tượng sinh lý bình thường và hầu như ai cũng gặp.

Ngay cả khi không ăn, dạ dày và ruột vẫn hoạt động theo chu kỳ nhằm làm sạch lượng thức ăn còn sót lại và chuẩn bị cho bữa ăn tiếp theo. Vì vậy, tiếng sôi bụng thường rõ hơn khi đói do dạ dày rỗng co bóp mạnh. Sau bữa ăn, nhu động ruột tăng lên để tiêu hóa và hấp thu thức ăn khiến bụng phát ra tiếng động.

Một số thói quen như ăn quá nhanh, vừa ăn vừa nói chuyện, uống nhiều nước có gas hoặc sử dụng các thực phẩm dễ sinh hơi như đậu, bắp cải, súp lơ, hành... làm tăng lượng khí trong đường tiêu hóa. Lo lắng hoặc căng thẳng cũng có thể kích thích nhu động ruột thông qua trục não - ruột, tạo ra tiếng động rõ hơn.

Nếu sôi bụng không kèm các triệu chứng khác, bạn không cần lo lắng vì đây là hiện tượng sinh lý bình thường. Tuy nhiên, nếu sôi bụng xảy ra với tần suất liên tục, kéo dài nhiều tuần kèm đau bụng, ợ hơi, ảnh hưởng đến sinh hoạt, có thể liên quan đến một số rối loạn tiêu hóa hoặc bệnh lý tiêu hóa.

Một trong những nguyên nhân thường gặp là hội chứng ruột kích thích (IBS). Triệu chứng IBS như đau bụng tái diễn, đầy hơi, sôi bụng, tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ cả hai. Người bệnh thường có xu hướng đi ngoài nặng hơn sau ăn hoặc khi căng thẳng.

Khi cơ thể thiếu men lactase, đường lactose trong sữa không được tiêu hóa hoàn toàn mà bị vi khuẩn đường ruột lên men, tạo nhiều khí, dẫn đến sôi bụng, đầy hơi, đau quặn bụng và tiêu chảy. Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột sau khi dùng kháng sinh, nhiễm khuẩn đường tiêu hóa, có thể gây tăng sinh hơi, thay đổi nhu động ruột, sôi bụng kéo dài.

Dấu hiệu này cũng xảy ra do viêm ruột mạn tính (Crohn hoặc viêm loét đại tràng), bệnh Celiac, hội chứng hẹp lòng ruột, polyp hoặc ung thư đường tiêu hóa, song ít gặp. Các bệnh lý này thường đi kèm những dấu hiệu cảnh báo khác như sụt cân, thiếu máu, đi ngoài ra máu hoặc thay đổi thói quen đại tiện kéo dài.

Nếu bạn bị sôi bụng kèm đau bụng dữ dội, bụng chướng căng nhanh, không trung tiện hoặc đại tiện được thì nên đi khám. Bởi đây thường là dấu hiệu tắc ruột hoặc bán tắc ruột - tình trạng cấp cứu ngoại khoa có thể dẫn đến thiếu máu nuôi ruột, hoại tử ruột và nhiễm trùng.

Để xác định nguyên nhân, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, xét nghiệm phân, siêu âm ổ bụng, nội soi dạ dày... Khi nghi ngờ bệnh lý phức tạp hơn, bác sĩ chỉ định chụp CT ổ bụng hoặc các xét nghiệm chuyên sâu khác.

Nếu sôi bụng do sinh lý, bạn cần điều chỉnh lối sống như ăn đúng giờ và tránh nhịn đói lâu, ăn chậm, nhai kỹ, hạn chế vừa ăn vừa nói. Hạn chế đồ uống có gas, bia rượu và các món nhiều dầu mỡ. Duy trì vận động đều đặn, ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng góp phần giúp hệ tiêu hóa hoạt động ổn định hơn.

Bạn không nên tự ý sử dụng thuốc chống đầy hơi, thuốc cầm tiêu chảy, kháng sinh hoặc men tiêu hóa khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

ThS.BS Phạm Khắc Khiêm
Khoa Tiêu hóa - Gan mật - Tụy
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội