Nhắc đến tuyển Bồ Đào Nha, Cristiano Ronaldo luôn là tâm điểm của mọi thảo luận. Sự chú ý đổ dồn vào siêu sao 41 tuổi - người sẽ có kỳ World Cup thứ 6 trong sự nghiệp - lớn đến mức tài năng của các đồng đội xung quanh anh dễ dàng bị bỏ qua. Tuy nhiên, "Selecao châu Âu" vẫn là ứng viên nặng ký cho chức vô địch World Cup đầu tiên trong lịch sử. Theo siêu máy tính Opta, chỉ Tây Ban Nha (16,0%), Pháp (12,9%), Anh (10,8%) và Argentina (10,0%) là có tỷ lệ lên ngôi cao hơn Bồ Đào Nha (7,1%).

Đây sẽ là lần thứ chín Bồ Đào Nha dự tại ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh, và là lần thứ bảy liên tiếp từ năm 2002 - giải đấu đánh dấu sự trở lại của họ sau lần gần nhất vào năm 1986. Nhưng thành tích tốt nhất của đại diện bán đảo Iberia này chỉ là đoạt HC đồng vào năm 1966. Năm đó, với cảm hứng từ huyền thoại Eusebio, Bồ Đào Nha vào tới bán kết trước khi để thua đội lên ngôi vô địch là Anh, rồi khép lại hành trình bằng tấm HC đồng nhờ thắng Liên Xô.

Ở các kỳ World Cup gần đây, Bồ Đào Nha thường để lại nhiều thất vọng. Ví dụ, xen giữa chức vô địch Euro 2016 lịch sử là những kết quả nghèo nàn, như bị loại ngay từ vòng bảng World Cup 2014 và dừng bước ở vòng 1/8 năm 2018.

Sở hữu những cái tên như Bruno Fernandes, Vitinha, Joao Neves, Bernardo Silva, Ruben Neves và Samu Costa, tập thể Bồ Đào Nha hiện tại đang nắm trong tay một trong những hàng tiền vệ mạnh nhất kỳ World Cup này. Fernandes vừa trải qua mùa giải bùng nổ nhất ở Ngoại hạng Anh trong màu áo Man Utd với 9 bàn và 21 kiến tạo. Anh dẫn đầu giải đấu về số cơ hội tạo ra (136), đồng thời phá kỷ lục kiến tạo trong một mùa giải Ngoại hạng Anh của Thierry Henry (20 kiến tạo mùa 2002-2003) và Kevin de Bruyne (20 kiến tạo mùa 2019-2020).

Dù từng có thời gian chật vật trong việc tái hiện phong độ ở cấp CLB lên tuyển, Fernandes ngày càng nổi bật trong màu áo Bồ Đào Nha những năm gần đây. Ở trận đấu cuối cùng ở vòng loại World Cup – chiến thắng hủy diệt Armenia 9-1, anh làm chủ hoàn toàn thế trận với một hat-trick và 8 lần mở cơ hội dứt điểm cho các đồng đội.

Trong hai trận giao hữu gần nhất của Bồ Đào Nha (thắng Mỹ 2-0 và thắng Chile 2-1), tiền vệ 31 tuổi in dấu giày vào 3 bàn, gồm 2 kiến tạo trước tuyển Mỹ và bàn ấn định tỷ số trước Chile. Fernandes cũng dẫn đầu chiến dịch vòng loại World Cup của Bồ Đào Nha về số cơ hội tạo ra (21 lần), bỏ xa người xếp thứ hai tới 10 lần.

Án ngữ phía sau Fernandes là một tài năng đẳng cấp thế giới khác. Vitinha hiện là ông chủ tuyến giữa của PSG - nhà vô địch Champions League hai mùa gần nhất. Anh cũng đã cán đích ở vị trí thứ ba trong cuộc đua Quả Bóng Vàng gần nhất, chỉ sau Ousmane Dembele và Lamine Yamal. Ngôi sao 26 tuổi này có tầm ảnh hưởng sâu rộng lên lối chơi cả khi có bóng lẫn không bóng. Anh có khả năng điều tiết nhịp độ trận đấu, chủ động làm giảm hoặc đẩy nhanh tốc độ khi cần thiết – một phẩm chất có thể trở thành chìa khóa sống còn tại giải đấu tại Bắc Mỹ trong bối cảnh thời tiết nắng nóng và độ ẩm cao.

Vitinha đã bỏ túi 11 kiến tạo trên mọi đấu trường mùa này, chỉ kém Khvicha Kvaratskhelia và Dembele tại PSG (12 lần). Tiền vệ 26 tuổi cũng được bầu chọn là Cầu thủ xuất sắc nhất trận chung kết Champions League 2026 sau màn trình diễn đỉnh cao trước Arsenal. Ở trận đó, anh là người chuyền bóng thành công nhiều nhất (141 lần), chuyền bóng nhiều nhất bên phần sân đối phương (75 lần) và có số lần chạm bóng nhiều nhất (162 lần).

Những thống kê ấn tượng này đồng nhất với phong độ xuyên suốt mùa giải đã qua của anh. Vitinha chuyền thành công (5.234) và chuyền ở phần sân đối phương (3.001) nhiều hơn bất kỳ cầu thủ nào khác xét trong 5 giải đấu hàng đầu châu Âu.

Khi Roberto Martinez được bổ nhiệm làm HLV trưởng Bồ Đào Nha năm 2023, hoài nghi bủa vây, vì ông không để lại nhiều dấu ấn dù nắm trong tay "thế hệ vàng" của bóng đá Bỉ. Tuy nhiên, LĐBĐ Bồ Đào Nha (FPF) rõ ràng muốn đoạn tuyệt với lối chơi dưới thời người tiền nhiệm 71 tuổi Fernando Santos.

Santos mang về chức vô địch Euro 2016, nhưng lối chơi của đội tuyển dưới thời ông dần trở nên nặng nề và dễ bị bắt bài. Mục tiêu hiện tại với vị HLV hiện tại là xây dựng một tập thể chơi bóng mượt mà, thanh thoát hơn, khai thác tối đa các tài năng tấn công và sẵn sàng lấy công bù thủ.

Dưới thời Martinez, đội đã ghi tới 100 bàn qua 39 trận (đạt hiệu suất 2,6 bàn mỗi trận). Tại giải đấu lớn đầu tiên cùng HLV người Tây Ban Nha - Euro 2024, Bồ Đào Nha đã bị Pháp loại ở tứ kết bằng loạt luân lưu sau khi hòa 0-0 qua 120 phút. Nhưng sau thất bại đó, Bồ Đào Nha đứng dậy mạnh mẽ để lần thứ hai vô địch Nations League. Trên hành trình lên ngôi, họ thắng Đức 2-1 ở bán kết rồi hạ Tây Ban Nha bằng luân lưu sau khi hòa 2-2 trong 90 phút và hiệp phụ trận chung kết.

Ở vòng loại World Cup 2026, Bồ Đào Nha dứt điểm trung bình 25 cú mỗi trận, cao nhất trong số các đội châu Âu. Họ có 8,3 pha dứt điểm trúng đích mỗi trận, thông số chỉ xếp sau Tây Ban Nha (9,6) và Croatia (8,5). Tập thể của Martinez cũng dẫn đầu về số bàn thắng ghi được từ các tình huống thu hồi bóng tầm cao mỗi trận (0,5 bàn), và chỉ có Bỉ (2,5) là có số dứt điểm từ các tình huống đoạt bóng tầm cao nhiều hơn họ (2,3).

Ronaldo đã ghi 5 bàn ở vòng loại, nhiều hơn ít nhất 2 bàn so với bất kỳ đồng đội nào khác. Anh cũng dứt điểm nhiều nhất (31 lần), dứt điểm trúng đích nhiều nhất (12 lần) và có giá trị bàn thắng kỳ vọng (xG) cao nhất Bồ Đào Nha (5,73). Tuy nhiên, nếu muốn tiến sâu tại kỳ World Cup này, các nhân tố vệ tinh trên hàng công cần phải lên tiếng và san sẻ trọng trách ghi bàn. Trong tay HLV Martinez vẫn còn rất nhiều quân bài tấn công chất lượng như Joao Felix, Trincao, Francisco Conceicao, Pedro Neto, Rafael Leao, Goncalo Guedes và Goncalo Ramos.

Trong số này, Felix được xem như một "quân bài tẩy" có thể tạo ra đột biến ở 1/3 cuối sân. Sau nhiều năm thi đấu trồi sụt với hai lần chuyển đến Chelsea, một lần cho mượn tại Barca và một lần tại AC Milan, tiền đạo này rốt cuộc đã tìm lại tự tin và phong độ ổn định sau khi đầu quân cho Al Nassr tại giải Saudi Pro League.

Ngôi sao 26 tuổi vừa nhận danh hiệu Cầu thủ hay nhất mùa Saudi Pro League, vượt chính Ronaldo nhờ thành tích ấn tượng với 20 bàn và 13 kiến tạo sau 33 trận quốc nội. Nếu đạt điểm rơi phong độ, Felix hoàn toàn có thể tạo ra tầm ảnh hưởng lớn.

Bồ Đào Nha có thừa chất lượng đội hình để tiến xa, câu hỏi đặt ra lúc này là liệu HLV Martinez có thể kích hoạt hết nguồn sức mạnh đó hay không.

Hoàng Thông (theo Opta Analyst)