Sàn nhà vương vãi vỏ bánh kẹo, đồ uống dở. Trên giường, quần áo chưa giặt để lẫn cùng sách vở. Trong nhà vệ sinh, đồ chơi và truyện tranh ướt sũng nằm cạnh cống thoát nước. Mùi cơ thể của cậu bé đang tuổi dậy thì trên quần áo trộn với mùi giày và thức ăn khiến căn phòng ngột ngạt, khó thở.

"Tôi yêu cầu con nếu không dọn thì đóng chặt phòng lại để mùi khỏi tràn ra không gian chung nhưng nó chưa bao giờ nghe lời", chị Vân, 43 tuổi, ở Hà Nội nói.

Người mẹ cho biết đã dùng đủ cách, từ nhắc nhở nhẹ nhàng, tịch thu điện thoại đến đòn roi nhưng thói quen sinh hoạt của con không thay đổi. Do con trai học năm cuối cấp, lịch học dày nên thi thoảng chị nhượng bộ, dọn giúp con. Những ngày chị bận, căn phòng trở lại trạng thái "như cái chuồng lợn".

Với bà mẹ có con gái 16 tuổi như chị Nguyễn Thu Hằng, tình trạng cũng không khá hơn. Bàn trang điểm trong phòng của cô bé có hàng chục loại son môi, phấn mắt lăn lóc. Nhiều lần chị vừa mở cửa tủ, quần áo sạch, bẩn, mới cũ lẫn lộn, tràn ra ngoài.

Góc giường, quần áo bẩn chất đầy hai giỏ. Thấy phòng có mùi, chị mang quần áo vào máy giặt và dặn con phơi. Chiều về, đồ vẫn nằm trong máy. Bị mẹ nhắc, người con đáp đó là không gian riêng, không gây hại đến ai và yêu cầu mẹ không can thiệp. "Càng nhắc, con càng tỏ thái độ bất cần", chị Hằng, 42 tuổi, kể.

Cơn đau đầu vì chuyện con cái "ở bẩn", luộm thuộm đang hiện diện ở nhiều gia đình. Cuối tháng 5, mạng xã hội ở Việt Nam lan truyền bức ảnh chụp căn phòng ngổn ngang của một nữ sinh cấp ba do người mẹ tại Trung Quốc đăng tải. Bài đăng thu hút hơn 12.000 lượt thích. Nhiều phụ huynh cho biết họ nhìn thấy hình ảnh của con mình trong đó. ''Theo quan sát của tôi, 10 đứa tuổi teen thì 9 đứa ở bẩn như vậy", một phụ huynh bình luận và nhận nhiều lượt "like" thể hiện sự đồng tình.

Trên các diễn đàn nuôi dạy con, chủ đề "con tuổi teen niên bừa bộn" thu hút hàng nghìn ý kiến thảo luận. Nhiều phụ huynh thừa nhận căng thẳng khi không thể tìm tiếng nói chung với những đứa con về vấn đề vệ sinh cá nhân.

Bà Trần Thị Thùy Trang, Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam, cho rằng các phụ huynh quá khắt khe và chưa thấu hiểu con cái trong chuyện này. Hành vi bừa bộn ở lứa tuổi vị thành niên xuất phát từ nguyên nhân khách quan. Vùng vỏ não trước trán phụ trách lập kế hoạch và kiểm soát hành vi của trẻ chưa hoàn thiện, khiến các em gặp khó khăn trong việc duy trì sự ngăn nắp và chưa nhận thức đầy đủ hậu quả của sự bừa bộn.

Bên cạnh đó, hormone điều hòa nhịp sinh học tiết ra muộn khiến trẻ thức khuya, dậy muộn và không có thời gian dọn dẹp. Sự gia tăng hormone tăng trưởng cũng khiến trẻ ưu tiên năng lượng cho các hoạt động kết nối bạn bè, mạng xã hội. "Ở tuổi này, việc dọn dẹp thường bị xem là không quan trọng, thậm chí vô nghĩa đối với trẻ", chuyên gia nói.

Đồng quan điểm, bà Hồng Hương, Hội Bảo vệ quyền lợi trẻ em, cho biết thiếu niên thích khẳng định cái tôi, nhưng phòng cá nhân không phải nơi chứng tỏ với bạn bè nên không được ưu tiên. "Đó là lý do nhiều thiếu niên ra ngoài quần áo gọn gàng nhưng không quan tâm phòng ngủ bừa bộn", bà cho biết.

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý cha mẹ cần phân biệt hành vi bình thường và dấu hiệu cảnh báo tâm lý. Nếu trẻ mất ngủ, bỏ ăn, tích trữ đồ ăn thừa, xả rác hoặc thu mình, cha mẹ cần đặc biệt lưu tâm.

Bà Thùy Trang cho rằng cha mẹ nên để trẻ tự đối mặt với hệ quả từ thói quen bừa bộn, như việc không có quần áo mặc. Dù vậy, không phải phụ huynh nào cũng áp dụng cách này.

Chị Trúc Quỳnh, 37 tuổi, ở Ninh Bình chọn cách cứng rắn với con trai 15 tuổi. "Quần áo mặc xong không cho vào máy giặt, tôi vứt thùng rác hoặc làm giẻ lau. Sách vở lộn xộn tôi đem bán đồng nát", chị kể. Biện pháp này giúp phòng gọn hơn nhưng hố sâu ngăn cách mẹ - con lớn dần.

Bà Trang nhận định sai lầm của chị Quỳnh trong trường hợp này là không ưu tiên kết nối cảm xúc trước khi thiết lập quy tắc. Khi cha mẹ dùng quyền lực ép buộc khiến trẻ có xu hướng chống đối thay vì tự nguyện thay đổi.

Chuyên gia Hồng Hương cho biết để thay đổi thói quen của tuổi teen, cha mẹ cần chấp nhận đây là đặc điểm phổ biến ở giai đoạn này.

Trong giai đoạn đầu, cha mẹ cần đồng hành cùng con bằng những hỗ trợ nhỏ thay vì chỉ ra lệnh. Khi con thay đổi theo hướng tích cực, dù nhỏ, hãy khen ngợi, động viên trẻ. "Thói quen ngăn nắp ở tuổi teen thường hình thành rất chậm và cần được lặp lại trong thời gian dài", chuyên gia nói.

* Tên nhân vật trong bài đã đổi.

Song Nga