Trở về nhà sau giờ làm, Tian Mi, ở Tô Châu nhìn thấy thông báo dán trên cửa căn hộ bỏ trống ở đối diện: "Phí dịch vụ từ 2019 đến 2025 chưa thanh toán. Đề nghị nhanh chóng hoàn tất". Tòa nhà bàn giao năm 2018, đồng nghĩa suốt 7 năm chủ nhà không đóng phí.

Bức ảnh Tian Mi đăng lên mạng châm ngòi một cuộc tranh luận. Nhiều ý kiến ủng hộ việc không đóng phí với lý do "không dùng dịch vụ thì không trả tiền". Zhou Jing, một bà mẹ hai con, cho biết: "Tôi mua nhà ở Hà Nam, cả năm về vài ngày. Công ty quản lý không giảm giá nên tôi ngừng đóng".

Theo Bộ luật Dân sự Trung Quốc, chủ nhà không được lấy lý do "không sử dụng" hoặc "nhà bỏ trống" để chối bỏ nghĩa vụ thanh toán nếu đơn vị vận hành đã làm đúng hợp đồng. Nếu công ty khởi kiện và tòa án có phán quyết, chủ nhà từ chối thi hành án sẽ bị đưa vào danh sách nợ xấu. Họ bị hạn chế vay vốn ngân hàng, cấm mua vé máy bay, tàu cao tốc, cấm ở khách sạn hạng sang, ảnh hưởng đến hồ sơ xin việc hoặc xét tuyển học hành của con cái.

Bất chấp quy định, tình trạng từ chối đóng phí dịch vụ vẫn lan rộng khắp Trung Quốc do mâu thuẫn thực tế.

Tại Từ Châu, cô Nghiêu từng đóng phí đầy đủ cho đến khi đường ống từ một căn hộ tầng trên bị tắc. Hơn 30 cm nước thải tràn xuống làm hỏng toàn bộ sàn gỗ nhà cô. Hôm sau nhân viên tòa nhà mới xuất hiện. Khi đòi bồi thường, ban quản lý, cơ quan nhà ở và chủ đầu tư đùn đẩy trách nhiệm cho nhau. Nghiêu quyết định ngừng đóng phí dịch vụ.

Còn Ah Feng ở Hàng Châu ngừng đóng vì áp lực tài chính. Năm 2018, anh vay mượn mua căn hộ 117 m2. Nay giá nhà giảm một nửa, nhưng anh vẫn phải trả khoản phí quản lý khoảng 560 USD và 500 USD phí đỗ xe mỗi năm. Bị mất việc đầu năm, anh quyết định không đóng các khoản phí này.

Việc làn sóng ngừng đóng phí dịch vụ khiến hơn 1.200 công ty quản lý bất động sản phá sản trong năm 2025. Quý đầu năm 2026, thêm 400 công ty đóng cửa, ước tính khoảng 2.000 doanh nghiệp nữa sẽ ngừng hoạt động vào cuối năm. Tỷ lệ thu phí bình quân của 500 doanh nghiệp lớn nhất năm 2025 chỉ đạt 71% - thấp hơn mức tối thiểu để duy trì hoạt động là 80%.

Cuối năm 2025, Dao Dao, một nữ nhân viên thu phí tại khu chung cư 20 năm tuổi, xin nghỉ việc. Phí quản lý tại đây ở mức 0,3 USD/m2, nhưng công ty ép chỉ tiêu phải thu được 50% hàng tháng, nếu không sẽ bị phạt. Liên tục bị cư dân gắt gỏng hoặc cúp máy khi đòi nợ, Dao từ bỏ công việc có mức lương 560 USD một tháng.

Tại khu tái định cư ở Quý Dương, trong 531 hộ, chỉ 25 hộ đóng phí đúng hạn. Sau nhiều lần bỏ tiền túi để duy trì vận hành của tòa nhà, người quản lý tên Chen rời đi khi khoản nợ tiền thang máy, điện nước lên tới 110.000 USD. Chung cư này lập tức tê liệt, đèn đường và thang máy bị cắt điện.

Ở Trùng Khánh, cư dân một tòa nhà biểu quyết ép đơn vị vận hành giảm phí từ 0,45 USD xuống 0,26 USD/m2. Một năm sau, công ty này chịu lỗ 420.000 USD rồi rút lui. Một doanh nghiệp tại Nam Kinh cũng bỏ dự án sau 8 tháng vì chỉ thu được 6,5% tiền phí, chịu lỗ gần 131.000 USD.

Giải thích lý do không kiện những người nợ phí ra tòa, một chuyên gia pháp chế trong ngành cho biết: "Chi phí kiện một hộ nợ vài trăm USD không đủ trả tiền luật sư. Khi chúng tôi gom đủ người để kiện tập thể, cư dân lại mang ảnh rác không đổ, đèn hỏng ra phản tố. Thắng thì gây thù oán với tất cả cư dân, thua thì mất uy tín, nên cách tốt nhất là chấm dứt hợp đồng và rời đi".

Giá nhà lao dốc

Sự rút lui của công ty quản lý khiến nhiều khu chung cư xuống cấp nhanh chóng.

Chung cư Dongpingyuan ở Quảng Châu bị bỏ không từ năm 2020. Sáu năm sau, rác chất thành núi, an ninh tê liệt. "Trước đây tôi kén người thuê nhà, giờ phải đi năn nỉ họ tới xem", một chủ hộ nói.

Tình trạng này giáng đòn trực tiếp vào khối tài sản của cư dân. Tại khu Yueyahu Huayuan (Nam Kinh), chỉ nửa năm sau khi đơn vị vận hành rời đi, giá nhà sụt từ 4.200 USD xuống còn 3.360 USD/m2, giảm 20% giá trị.

Một chủ nhà vừa bán cắt lỗ tại đây thừa nhận: "Tiết kiệm vài trăm USD phí quản lý nhưng mất hàng chục nghìn USD giá trị nhà. Đúng là nhặt hạt vừng, đánh rơi quả dưa hấu".

Bảo Nhiên (Theo Huxin)