Tôi có nhiều người bạn, nhiều đồng nghiệp thân thiết ở cả Iran và Israel. Họ là những người thông minh, tử tế và đầy khát vọng.

Tôi đến Iran theo lời mời của một đối tác trong ngành nội dung. Toàn bộ chuyến đi được phía bạn tài trợ, với mong muốn giới thiệu ra thế giới ngành công nghiệp phim ảnh và truyền hình do Iran sản xuất. Họ muốn bán phim, bán chương trình truyền hình, và quan trọng hơn, muốn kể câu chuyện về văn hóa của mình - một nền văn hóa lâu đời nhưng ít được tiếp cận trên truyền thông quốc tế.

Chỉ đến khi đặt chân tới Tehran, Isfahan, tôi mới thực sự cảm nhận được chiều sâu của một nền văn minh từng là trung tâm của đế chế Ba Tư hùng mạnh. Di sản của Lưỡng Hà, những mái vòm xanh thẳm, những quảng trường cổ kính, những dấu tích của con đường tơ lụa... tất cả tạo nên một cảm giác choáng ngợp.

Với nền tảng lịch sử và văn hóa ấy, Iran hoàn toàn có thể đã trở thành một trong những quốc gia lớn mạnh hàng đầu thế giới, một thị trường đầy tiềm năng trong mọi lĩnh vực - từ công nghệ, truyền thông đến du lịch - nếu không phải chịu những lệnh cấm vận kéo dài suốt nhiều năm.

Một câu chuyện nhỏ trong chuyến đi khiến tôi nhớ mãi.

Sau nhiều buổi trao đổi, đàm phán, chúng tôi gần như đi đến bước ký kết một biên bản ghi nhớ (MOU). Khi mọi thứ tưởng chừng đã xong xuôi, đối tác Iran bỗng dè dặt hỏi: liệu có thể thanh toán bằng tiền mặt, trao tay tại các sự kiện quốc tế như hội chợ nội dung hay liên hoan phim?

Thoạt nghe, đề nghị ấy có vẻ khôi hài. Nhưng đằng sau đó là một thực tế nghiêm ngặt. Sức nặng của cấm vận không nằm ở những khẩu hiệu chính trị, mà ở những giao dịch nhỏ bé như vậy.

Việc chuyển tiền ra vào Iran gặp tương đối khó khăn. Nhiều ngân hàng quốc tế tránh giao dịch với Iran vì lo ngại bị trừng phạt thứ cấp từ Mỹ. Các doanh nghiệp rơi vào thế bế tắc trong các cuộc đàm phán thương mại. Nhiều doanh nghiệp phải tìm cách giao dịch qua bên trung gian hoặc mở pháp nhân ở một số quốc gia lân cận như Thổ Nhĩ Kỳ, UAE, Oman. Ngay cả du khách cũng không thể dùng thẻ tín dụng quốc tế khi đến đây. Và chỉ một con dấu visa Iran trong hộ chiếu cũng có thể khiến việc xin visa đến Mỹ, Israel trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Vì vậy, Iran thường không đóng dấu trực tiếp lên hộ chiếu mà thay bằng tờ rời phiếu nhập cảnh

Chính trị, vì thế, không chỉ là câu chuyện của những hội nghị cấp cao. Nó len vào từng giao dịch, từng tấm vé máy bay, từng cái bắt tay.

Trong chuyến đi ấy, tôi còn có một trải nghiệm kỳ lạ khác.

Ở nhiều điểm tham quan, tôi được hết người này đến người kia xin chụp ảnh chung. Nơi này hiếm khách quốc tế đến mức một gương mặt Á Đông lạ lẫm như tôi cũng trở thành "đặc biệt". Khoảnh khắc đó vừa buồn cười, vừa khiến tôi ái ngại.

Ở một chiều không gian khác, tôi đang làm việc cho một kỳ lân công nghệ của Israel. Mỗi ngày với các đồng nghiệp Israel lại là một trải nghiệm khác hẳn.

Ấn tượng đầu tiên của tôi là phong cách giao tiếp rất thẳng. Thậm chí ban đầu tôi từng nghĩ họ hơi "thô lỗ". Nhưng sau một thời gian, tôi nhận ra đó đơn giản là sự trực diện và minh bạch. Họ phản hồi nhanh, nói rõ vấn đề, không vòng vo, né tránh.

Israel thường được gọi là "quốc gia khởi nghiệp", và tôi hiểu vì sao. Các kỹ sư ở đây có bộ óc cực kỳ sắc bén, tiêu chuẩn làm việc rất cao, đặc biệt với sản phẩm công nghệ. Họ tỉ mỉ đến từng chi tiết, tranh luận đến cùng về một tính năng, một dòng code, một trải nghiệm người dùng. Mỗi ngày làm việc đều có những khoảnh khắc ngạc nhiên khi thấy cách họ giải quyết vấn đề, cập nhật công nghệ và không ngừng tối ưu sản phẩm.

Sự nghiêm túc, hiệu suất cao và tinh thần cải tiến liên tục gần như là một phần trong DNA làm việc của họ.

Nếu Iran gây ấn tượng bằng chiều sâu lịch sử, thì Israel nổi bật bởi tốc độ đổi mới và năng lượng công nghệ.

Tôi từng ngồi uống trà với đối tác Iran, nói về phim ảnh, gia đình, ước mơ mở rộng thị trường quốc tế. Tôi cũng từng tham gia các cuộc họp với đồng nghiệp Israel.

Nếu đặt họ vào hai đầu của một bản tin thời sự, người ta có thể thấy sự đối đầu. Nhưng khi đặt họ vào những cuộc trò chuyện đời thường, tôi chỉ thấy những con người bình thường: người cha lo cho con cái, người kỹ sư đam mê sản phẩm, người làm nội dung muốn câu chuyện văn hóa của mình được kể ra thế giới.

Không nói về đúng sai chính trị - vì chính trị vốn phức tạp hơn bất kỳ bài báo nào có thể gói gọn - tôi chỉ thấy một điểm chung: từ Tehran đến Tel Aviv, trước khi là công dân của các quốc gia đối đầu, họ đều là con người - với cùng những khát vọng rất giản dị về hòa bình và được phát triển hết tiềm năng của mình.

Nhìn lại những gương mặt đã gặp ở cả Tehran và Tel Aviv, tôi nhận ra một sự thật đau lòng: trong khi những người dân bình thường chỉ khao khát một bữa cơm yên ấm, một dòng code hoàn thiện hay một bộ phim được cả thế giới đón nhận, thì những tham vọng chính trị không điểm dừng và bóng ma của chiến tranh đang dựng lên bức tường ngăn cách họ với quyền được sống an lành đúng nghĩa.

Quỳnh Trang