Tạo nền tảng thể chế vững chắc để Hà Nội bước vào kỷ nguyên phát triển mới

Việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này không điều chỉnh từng chính sách đơn lẻ mà được đặt trong tổng thể thống nhất với Quy hoạch chung Thủ đô tầm nhìn 100 năm và các định hướng chiến lược mới. Tối 21/3, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện Chương trình Thời sự đặc biệt với chủ đề “Sửa đổi Luật Thủ đô - Hoàn thiện thể chế để Hà Nội phát triển trong kỷ nguyên mới”. Với sự tham gia trao đổi trực tiếp của các chuyên gia, nhà quản lý, chương trình đã đề cập tới sự cần thiết phải tiếp tục hoàn thiện một số cơ chế của Luật Thủ đô 2024; đi sâu phân tích vào một số nhóm cơ chế đặc thù trong Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), tạo thể chế vượt trội cho Hà Nội phát triển với tầm nhìn 100 năm.

Ngay sau khi Luật Thủ đô năm 2024 được Quốc hội thông qua, các bộ, ngành và UBND thành phố Hà Nội đã triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ trọng tâm, từ tuyên truyền, phổ biến pháp luật đến xây dựng và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật. Trong đó, Sở Tư pháp Hà Nội giữ vai trò cơ quan thường trực, đầu mối tham mưu, theo dõi và tổng hợp tình hình thực hiện. Đánh giá về quá trình thi hành và những tác động tích cực của Luật Thủ đô 2024, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Nguyễn Công Anh cho biết, các cơ quan của thành phố đã triển khai các bước rất bài bản, quyết liệt để tổ chức thi hành luật ngay từ những ngày đầu.

Luật Thủ đô năm 2024 là một bước tiến quan trọng trong hoàn thiện thể chế cho Hà Nội, với nhiều cơ chế đặc biệt, đặc thù, góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn do quy định pháp luật trước đây còn hạn chế. Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Nguyễn Phương Thủy cho rằng: Trong quá trình triển khai, nhiều nội dung của luật đã phát huy hiệu quả rõ rệt, được đánh giá là phù hợp và có khả năng mở rộng áp dụng. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy một nghịch lý, chính vì đi trước nên nhiều cơ chế đặc thù của Hà Nội đã dần được luật hóa trong các đạo luật chung, khiến tính riêng có của Luật Thủ đô bị thu hẹp, đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách tiếp cận trong xây dựng luật. Việc sửa đổi Luật Thủ đô vào thời điểm hiện nay là hết sức cần thiết, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển ngày càng cao của Hà Nội.

Tinh thần xuyên suốt của Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là chuyển từ tư duy “quản lý” sang “quản trị phát triển”, từ thực thi chính sách sang chủ động thiết kế chính sách, trao quyền nhiều hơn cho Hà Nội, đồng thời thiết lập cơ chế để thành phố phát huy tối đa nội lực. Theo Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Nguyễn Công Anh, một trong những nội dung quan trọng nhất của Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là các chính sách về nguồn lực. Nguồn lực là điều kiện tiên quyết để triển khai mọi mục tiêu phát triển, đặc biệt là các chính sách an sinh xã hội và mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Dự kiến, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI vào tháng 4/2026. Nếu được xem xét thông qua, Luật sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Riêng quy định tại Điều 8 về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật sẽ có hiệu lực sớm hơn từ ngày 1/6/2026 để tạo cơ sở pháp lý để thành phố ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Thủ đô. Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy cho biết ngày 18/3 vừa qua, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã họp và cho ý kiến về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Về cơ bản, ý kiến của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí cao với sự cần thiết phải sửa đổi Luật, nhất trí với những quan điểm, định hướng đã được nêu trong tờ trình của Chính phủ. Ngoài ra, trong kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng nêu rõ yêu cầu: Cùng với việc phân quyền một cách mạnh mẽ, triệt để, toàn diện cho chính quyền thành phố Hà Nội, trong Dự thảo Luật lần này cũng cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện để thể hiện rõ ba quan điểm.

Bà Nguyễn Phương Thủy cho hay: "Thứ nhất, việc phân quyền cho Hà Nội phải triệt để và mạnh mẽ hơn trước. Trong quá trình vận hành và quản lý đô thị, khi có vấn đề phát sinh, Thủ đô cần có đủ thẩm quyền để chủ động đề xuất và tổ chức triển khai các giải pháp phù hợp nhất với điều kiện thực tế của mình. Thứ hai, cần khắc phục tình trạng luật chạy sau thực tế. Thay vì chỉ tập trung giải quyết những điểm nghẽn cụ thể do sự bất cập của pháp luật hiện hành, Luật Thủ đô lần này phải tạo ra một không gian thể chế đủ rộng để Hà Nội chủ động phát triển. Thứ ba, luật phải đảm bảo tính khả thi và đồng bộ. Là luật đặc thù, các quy định của Luật Thủ đô có thể khác biệt so với pháp luật chung, nhưng cần có cơ chế kết nối liên thông chặt chẽ. Điều này nhằm tránh tình trạng khi thực thi các cơ chế đặc thù lại bị vướng mắc bởi các quy định pháp luật khác."

Chia sẻ về việc Sở Tư pháp đã chuẩn bị những kế hoạch quan trọng khi Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) được Quốc hội thông qua và thi hành, ông Nguyễn Công Anh cho hay: Dự kiến, nếu luật được thông qua trong kỳ họp tháng 4/2026, thành phố sẽ đồng loạt triển khai nhiều nhiệm vụ, như: Quán triệt, phổ biến, tuyên truyền đến cán bộ, công chức và người dân nhằm bảo đảm hiểu đúng, thực hiện đúng các quy định của Luật.

Việc sửa đổi Luật Thủ đô, khi được đặt trong tổng thể đồng bộ với quy hoạch dài hạn và các định hướng chiến lược, đang mở ra cơ hội xây dựng một hệ thống thể chế hiện đại, linh hoạt và hiệu quả. Với những cơ chế đột phá về nguồn lực và quản trị, Hà Nội có cơ sở để phát huy tối đa tiềm năng, vững bước trong hành trình phát triển của kỷ nguyên mới.

Thanh Duyên