Sớm thiết lập công cụ kiểm soát biến động giá cho thị trường carbon Việt

Thông điệp này được các chuyên gia đưa ra ở hội thảo về chuẩn bị vận hành thử nghiệm sàn giao dịch tín chỉ carbon tại Việt Nam diễn ra ngày 7-5.

Ông Đỗ Thanh Lâm, Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính cho biết, khung pháp lý cho thị trường carbon đang dần được hoàn thiện nhờ hàng loạt văn bản mới. Trong đó, Nghị định số 29/2026 quy định về sàn giao dịch carbon trong nước đã đặt nền móng cho hoạt động đăng ký, cấp mã, lưu ký, giao dịch, thanh toán và chuyển quyền sở hữu hạn ngạch phát thải khí nhà kính cũng như tín chỉ carbon. Đồng thời, quy định rõ quyền, trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường.

Còn Thông tư số 11/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) hướng dẫn quản lý và vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon đã quy định cụ thể cơ chế đăng ký tài khoản, ký gửi, rút ký gửi và chuyển quyền sở hữu tín chỉ carbon.

Bên cạnh đó, một số Thông tư hướng dẫn giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon tại sàn giao dịch carbon trong nước và chế độ báo cáo của Sở Giao dịch Chứng khoán, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) về hoạt động sàn giao dịch carbon trong nước sẽ được Bộ Tài chính ban hành trong thời gian tới.

Các cơ sở lớn thuộc ba lĩnh vực: nhiệt điện, sắt thép và xi măng tại Việt Nam đang được thí điểm phân bổ hạn ngạch tín chỉ carbon. Ảnh: TL

Trước những động thái của cơ quan quản lý, GS Michael Mehling, chuyên gia chính sách về biến đổi khí hậu, Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Năng lượng và Môi trường (CEEPR), Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) đánh giá, Việt Nam đang đi đúng hướng khi lựa chọn tận dụng hạ tầng sẵn có của thị trường chứng khoán để phát triển thị trường carbon trong nước.

Ông cũng có một số góp ý nhằm giúp thị trường tránh rủi ro thiếu thanh khoản mang tính cơ cấu ngày từ giai đoạn thí điểm, do tỷ lệ phân bổ miễn phí 100% và mức độ linh hoạt cao trong tuân thủ. Theo đó,cần thiết lập các công cụ kiểm soát biến động giá tại HNX ngay từ đầu gồm giới hạn biên độ dao động giá trong ngày (ví dụ ±10%), cơ chế tạm ngừng giao dịch khi biến động quá mạnh, hoàn hiện quy định giới hạn nắm giữ theo từng chủ thể tham gia.

Ngoài ra, xây dựng bảng thông tin công khai và cập nhật dữ liệu về khối lượng giao dịch, mức giá, số lượng giao dịch hàng ngày tại HNX nhằm tăng minh bạch và củng cố niềm tin thị trường.

Với lộ trình sau năm 2029, GS Michael Mehling khuyến nghị từng bước đưa vào cơ chế đấu giá một phần hạn ngạch, bắt đầu với khoảng 5–10% tổng lượng hạn ngạch hằng năm nhằm tạo tín hiệu giá thực chất. Đồng thời, áp dụng giá sàn đấu giá để tránh giá giảm quá thấp và dựng cơ chế kiểm soát khi giá tăng quá mạnh nhằm hạn chế biến động bất thường.

Hơn nữa, cần xây dựng các thỏa thuận kỹ thuật mang tính ràng buộc giữa các bên như Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội và hệ thống lưu ký, thanh toán của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam nhằm bảo đảm tiêu chuẩn an toàn hệ thống, khả năng đối chiếu dữ liệu theo thời gian thực và cơ chế xử lý sự cố đồng bộ.

Trước những yêu cầu trên, việc thành lập một ban điều phối thị trường carbon với sự tham gia của nhiều bộ, ngành liên quan để điều phối thống nhất hoạt động vận hành, giám sát và xử lý rủi ro là cần thiết, theo GS Michael Mehling.

Vân Phong