Thiết lập cơ chế giám sát đồng bộ để thị trường các-bon vận hành minh bạch, hiệu quả

Thiết lập cơ chế giám sát đồng bộ

Triển khai thực hiện Nghị định số 29/2026/NĐ-CP ngày 19/1/2026 của Chính phủ về sàn giao dịch các-bon trong nước, Bộ Tài chính đã dự thảo Thông tư hướng dẫn giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon trên sàn giao dịch các-bon trong nước và chế độ báo cáo của Sở Giao dịch Chứng khoán, Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước về hoạt động sàn giao dịch các-bon trong nước.

Việc hoàn thiện khung khổ pháp lý về giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon được đặt ra trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước hình thành và đưa vào vận hành thị trường các-bon trong nước theo lộ trình đã được quy định tại Luật Bảo vệ môi trường (năm 2020) và các văn bản hướng dẫn thi hành, trong đó có Nghị định số 06/2022/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung) và Nghị định số 29/2026/NĐ-CP của Chính phủ.

Thiết lập cơ chế giám sát đồng bộ để thị trường các-bon vận hành minh bạch, hiệu quả. Ảnh: T.L

Các văn bản này đã quy định rõ lộ trình phát triển, thời điểm triển khai thị trường các-bon trong nước. Theo đó, thành lập và tổ chức vận hành thí điểm sàn giao dịch tín chỉ các-bon kể từ năm 2025, việc trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon được thực hiện trên sàn giao dịch tín chỉ các-bon trong nước thông qua hệ thống giao dịch các-bon, có sự liên thông với hệ thống đăng ký quốc gia. Điều này đặt ra yêu cầu xây dựng một cơ chế giám sát giao dịch đồng bộ, minh bạch và hiệu quả, góp phần bảo đảm thị trường vận hành an toàn, hiệu quả, phù hợp mục tiêu phát triển bền vững.

Thực tiễn quản lý các thị trường giao dịch tập trung tại Việt Nam cho thấy, việc thiết lập đầy đủ khung pháp lý về giám sát ngay từ giai đoạn đầu đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phòng ngừa rủi ro hệ thống, góp phần bảo đảm trật tự, kỷ cương của thị trường.

Tại Việt Nam, thị trường giao dịch các-bon là thị trường mới với đặc thù quản lý liên ngành giữa cơ quan quản lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và đơn vị vận hành hệ thống giao dịch. Vì vậy, việc ban hành Thông tư hướng dẫn giám sát giao dịch nhằm cụ thể hóa các quy định của Nghị định số 29/2026/NĐ-CP xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trong tổ chức và vận hành thị trường các-bon trong nước, tạo lập cơ sở pháp lý đầy đủ, minh bạch, góp phần bảo đảm thị trường các-bon trong nước vận hành hiệu quả, phù hợp với lộ trình phát triển và yêu cầu quản lý trong giai đoạn tới.

Quy định rõ trách nhiệm, nâng cao hiệu quả quản lý

Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là quy định rõ quyền, nghĩa vụ của chủ thể giám sát giao dịch và đối tượng giám sát, bao gồm Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam, các thành viên giao dịch, thành viên lưu ký và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Đồng thời, dự thảo cũng làm rõ trách nhiệm của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong việc kiểm tra các giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cũng như thiết lập cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin, dữ liệu giữa các cơ quan, tổ chức liên quan nhằm phục vụ công tác quản lý.

Về chế độ báo cáo, dự thảo Thông tư quy định các tổ chức vận hành thị trường phải thực hiện báo cáo định kỳ theo quý, năm, bao gồm tình hình tổ chức và vận hành thị trường, kết quả giám sát, kiểm tra cũng như hoạt động lưu ký, thanh toán giao dịch. Bên cạnh đó là cơ chế báo cáo đột xuất và theo yêu cầu để đáp ứng kịp thời công tác quản lý nhà nước.

Theo định hướng xây dựng, chế độ báo cáo được thiết kế theo hướng tinh gọn, tránh trùng lặp, tập trung vào các thông tin trọng yếu, đặc biệt là các giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Cách tiếp cận này đảm bảo cung cấp đầy đủ dữ liệu phục vụ quản lý, phát hiện và xử lý kịp thời hành vi vi phạm theo thẩm quyền.

Trong bối cảnh thị trường các-bon đang ở giai đoạn hình thành, việc sớm hoàn thiện cơ chế giám sát giao dịch được đánh giá là yếu tố then chốt nhằm đảm bảo thị trường vận hành minh bạch, ổn định, đồng thời tạo nền tảng cho việc mở rộng quy mô và từng bước hội nhập với thị trường quốc tế trong thời gian tới.

Mai Tấn