Tạo hành lang pháp lý để vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon

Phát biểu tại sự kiện, bà Vũ Thị Châu Quỳnh, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính cho biết, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã xác định thị trường carbon là một trong những công cụ kinh tế quan trọng phục vụ công tác bảo vệ môi trường, đồng thời giao Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với các bộ, ngành liên quan tổ chức xây dựng và vận hành thị trường carbon trong nước.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: T.M

Từ giữa năm 2024, Bộ Tài chính đã triển khai dự án hỗ trợ kỹ thuật với sự tài trợ của UNOPS trong khuôn khổ ETP nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu mô hình và chuẩn bị vận hành thử nghiệm sàn giao dịch carbon tại Việt Nam. Sau gần 2 năm triển khai, dự án đã hỗ trợ các đơn vị thuộc Bộ Tài chính nâng cao năng lực nghiên cứu, phân tích bối cảnh pháp lý, hạ tầng và cơ chế vận hành thị trường carbon.

Theo ông Đỗ Thanh Lâm, Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính, khung pháp lý cho thị trường carbon đang dần được hoàn thiện thông qua hàng loạt văn bản mới. Trong đó, Nghị định số 29/2026/NĐ-CP quy định về sàn giao dịch carbon trong nước đã đặt nền móng cho hoạt động đăng ký, cấp mã, lưu ký, giao dịch, thanh toán và chuyển quyền sở hữu hạn ngạch phát thải khí nhà kính cũng như tín chỉ carbon. Đồng thời, văn bản cũng quy định rõ quyền, trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường.

Trong khi đó, GS. Michael Mehling, chuyên gia chính sách về biến đổi khí hậu của Trung tâm Nghiên cứu Chính sách năng lượng và Môi trường (CEEPR), thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (Mỹ) đánh giá, Việt Nam đang đi đúng hướng khi lựa chọn tận dụng hạ tầng sẵn có của thị trường chứng khoán để phát triển thị trường carbon trong nước. Tuy nhiên, để thị trường vận hành hiệu quả và minh bạch, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện đồng bộ khung pháp lý, cơ chế quản trị, hạ tầng kỹ thuật cũng như năng lực của các chủ thể tham gia thị trường.

Theo chuyên gia, thách thức lớn hiện nay nằm ở việc bản chất pháp lý của hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon vẫn chưa được xác định rõ trong hệ thống pháp luật dân sự, thương mại và thuế. Điều này khiến doanh nghiệp gặp khó trong hạch toán kế toán, xác định nghĩa vụ thuế và sử dụng tín chỉ carbon làm tài sản bảo đảm trong hoạt động tài chính.

Do đó, Việt Nam cần sớm ban hành hướng dẫn thống nhất về địa vị pháp lý của đơn vị carbon, đồng thời hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thực thi để tạo nền tảng pháp lý đầy đủ cho thị trường này.

Lưu Thủy