Sắp xếp trường học: Hướng tới quản trị phát triển giáo dục bền vững

Một tiết học của các em học sinh Trường Tiểu học Hải Hưng, xã Hải Hưng năm học 2025-2026.

Tập trung nguồn lực đầu tư, nâng cao chất lượng quản trị

Trong nhiều năm qua, hệ thống giáo dục của tỉnh đã có những bước phát triển quan trọng, góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực và bồi dưỡng nhân tài. Tuy nhiên, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều vấn đề mới cũng đặt ra đối với công tác quản lý giáo dục.

Tại thời điểm ngày 1/7/2026, toàn tỉnh có 1.413 cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên. Trong đó, có 439 trường mầm non, 437 trường tiểu học, 422 trường THCS và trường liên cấp tiểu học - THCS. Ngoài ra, toàn tỉnh có 92 trường THPT và 23 trung tâm giáo dục thường xuyên, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên.

Hệ thống giáo dục quy mô lớn đặt ra yêu cầu về sử dụng hiệu quả nguồn lực, tối ưu chi ngân sách và nâng cao hiệu quả quản lý. Song việc có nhiều cơ sở giáo dục quy mô nhỏ, đầu mối phân tán dẫn đến những khó khăn nhất định trong công tác điều hành và tổ chức hoạt động, nguồn lực đầu tư dễ bị dàn trải, cơ sở vật chất ở một số điểm trường chưa được khai thác hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, việc sắp xếp lại mạng lưới trường học là bước đi tất yếu nhằm khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo, tạo điều kiện để tập trung nguồn lực đầu tư, nâng cao chất lượng quản trị, đồng thời đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của học sinh.

Trước yêu cầu của Trung ương, UBND tỉnh Ninh Bình đã ban hành Quyết định số 2951/QĐ-UBND, ngày 7/8/2026 phê duyệt phương án sắp xếp cơ sở giáo dục công lập trên địa bàn tỉnh. Phương án hướng tới giảm trên 50% đầu mối cơ sở giáo dục, tinh gọn bộ máy quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng giáo dục, phù hợp với yêu cầu tổ chức đơn vị hành chính và không gian phát triển mới của tỉnh.

Quan điểm xuyên suốt của tỉnh là chuyển mạnh từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”; chuyển trọng tâm từ giảm đầu mối cơ học sang tái cấu trúc mạng lưới cơ sở giáo dục theo quy mô dân số, phân bố dân cư, tạo điều kiện thuận lợi cho người học và nâng cao chất lượng giáo dục.

Việc sắp xếp, sáp nhập để hình thành các trường có quy mô lớn và số lượng học sinh phù hợp, sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý và các nguồn lực đầu tư với tinh thần “giảm biên chế quản lý giáo dục, tăng biên chế trực tiếp giảng dạy”, nâng cao chất lượng, hiệu quả quản trị nhà trường, tập trung nguồn lực cho công tác chuyên môn.

Theo phương án, sau khi hoàn thành việc sắp xếp, toàn tỉnh còn 622 cơ sở giáo dục công lập thuộc UBND cấp xã, phường quản lý, giảm 827 đầu mối, tương đương 57,1%. Trong đó, cấp mầm non giảm từ 439 trường xuống còn 201 trường (giảm 238 trường); Cấp tiểu học giảm từ 437 trường xuống còn 213 trường (giảm 224 trường); cấp THCS giảm từ 422 trường xuống còn 208 trường (giảm 214 trường).

Việc sắp xếp trường học hướng tới tinh gọn bộ máy, nâng cao chất lượng giáo dục.

Theo đồng chí Đinh Văn Khâm, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo, việc sắp xếp mạng lưới trường học lần này được thực hiện với quan điểm rất rõ là không sáp nhập một cách cơ học, không chạy theo mục tiêu giảm đầu mối đơn thuần; mà hướng tới xây dựng hệ thống giáo dục có quy mô hợp lý, quản trị hiện đại, sử dụng hiệu quả đội ngũ, cơ sở vật chất và nguồn lực đầu tư. Từ đó mở rộng cơ hội học tập, nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.

“Khi thực hiện sắp xếp, các phân hiệu, điểm trường được giữ nguyên nên các em học sinh không phải thay đổi địa điểm học tập. Trong khi đó, khi quy mô trường tăng lên sẽ tạo thuận lợi cho việc bố trí cán bộ giáo viên, khắc phục tình trạng thừa, thiếu cục bộ giáo viên, hướng tới mục tiêu giảm cán bộ quản lý, tăng số người trực tiếp giảng dạy” - đồng chí Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh.

Giáo dục là lĩnh vực đặc thù, bởi phía sau mỗi quyết định sắp xếp một ngôi trường là việc học của học sinh, công việc của đội ngũ nhà giáo và sự quan tâm của nhiều gia đình. Vì vậy, sắp xếp mạng lưới trường học càng quyết liệt càng phải thận trọng, khoa học; càng tinh gọn đầu mối càng phải bảo đảm tốt hơn quyền học tập và chất lượng giáo dục. Đó chính là yêu cầu để tái cấu trúc hệ thống giáo dục theo hướng hiệu quả, công bằng và bền vững hơn.

Chuyển mạnh từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”

Những ngày này, khi năm học 2026-2027 đã cận kề, cùng với việc chuẩn bị cơ sở vật chất, đội ngũ, các điều kiện cho ngày khai giảng, nhiều xã, phường trong tỉnh đang khẩn trương hoàn tất các nhiệm vụ cuối cùng trong công tác sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục công lập.

Theo lộ trình của tỉnh, UBND các xã, phường hoàn thành xây dựng, thẩm định, phê duyệt đề án chi tiết và thống nhất với Tổ thẩm định của tỉnh trước ngày 15/8; hoàn thành quyết định tổ chức lại cơ sở giáo dục, lựa chọn, bổ nhiệm hiệu trưởng, bố trí cán bộ quản lý chủ chốt trước ngày 20/8 để bảo đảm điều hành, chuẩn bị cho năm học mới. Chậm nhất ngày 30/9, việc bố trí cơ cấu, số lượng hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và nhân sự hỗ trợ giáo dục phải được hoàn thành.

Ban Giám hiệu Trường THCS Khánh Vân, xã Yên Khánh tích cực tuyên truyền, phổ biến phương án sắp xếp, tạo sự đồng thuận trong cán bộ, giáo viên.

Thời gian gấp, khối lượng công việc lớn, phạm vi tác động rộng. Bài toán ở cơ sở vì thế không đơn giản là ghép trường nào với trường nào, mà phải đồng thời giải quyết nhiều vấn đề như chọn trường chính, bố trí phân hiệu, điểm trường; sắp xếp cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên; quản lý tài sản;… đồng thời giải quyết tâm tư của đội ngũ và tạo sự đồng thuận trong phụ huynh, nhân dân.

Càng là việc khó, liên quan trực tiếp đến công tác nhân sự, càng cần một cách làm bài bản, công khai và thuyết phục.

Tại xã Yên Khánh, những ngày qua, việc sắp xếp trường học được địa phương này triển khai quyết liệt với nhiều giải pháp đồng bộ, hiệu quả.

Trước sắp xếp, trên địa bàn xã có 14 trường công lập thuộc ba cấp học, gồm 5 trường mầm non, 5 trường tiểu học và 4 trường THCS. Sau khi rà soát kỹ quy mô học sinh, số lớp, vị trí địa lý, điều kiện giao thông, cơ sở vật chất và đội ngũ của từng trường, xã đã nhanh chóng xây dựng Dự thảo Đề án sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục công lập trực thuộc UBND xã.

Trong suốt quá trình xây dựng phương án, xã tổ chức nhiều hội nghị gặp mặt, làm việc với cán bộ quản lý, giáo viên các bậc học; thông tin về chủ trương, tiêu chí, lộ trình; trao đổi những vấn đề liên quan trực tiếp đến từng trường, từng nhóm cán bộ, giáo viên. Từ tên gọi của trường sau sáp nhập, lựa chọn cơ sở làm trường chính, tổ chức phân hiệu, điểm trường đến phương án nhân sự đều được cân nhắc trên cơ sở điều kiện thực tế và lấy ý kiến để tạo sự thống nhất.

Đồng chí Vũ Hồng Quân, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Khánh cho biết: “Xác định đây là nhiệm vụ lớn nên quan điểm của xã là triển khai thận trọng nhưng không chậm trễ; mọi phương án phải bám sát quy định của tỉnh đồng thời xuất phát từ điều kiện thực tế của địa phương”.

Theo đồng chí Vũ Hồng Quân, địa phương đặc biệt coi trọng công tác tuyên truyền, trao đổi, lấy ý kiến để cán bộ, giáo viên hiểu rõ sắp xếp không đơn thuần là giảm đầu mối mà nhằm tổ chức lại nguồn lực tốt hơn cho giáo dục. Những vấn đề liên quan đến trường chính, phân hiệu, tên trường, nhân sự đều được xem xét công khai, khách quan. Khi chủ trương được hiểu đúng, cách làm minh bạch thì đội ngũ sẽ chia sẻ và đồng hành.

Từ 14 đầu mối hiện có, xã Yên Khánh dự kiến giảm còn 6 trường, trong đó có 2 trường mầm non, 2 trường tiểu học, 2 trường THCS. Về quy trình thực hiện đề xuất nhân sự và đánh giá, sàng lọc, lựa chọn bổ nhiệm các chức danh quản lý sau sắp xếp cũng được địa phương triển khai bài bản, công khai, đúng quy định. Nhờ làm tốt các khâu, đến nay cán bộ, giáo viên, nhân viên trên địa bàn xã đều đồng tình, nhất trí, ủng hộ cao.

Câu chuyện của cô giáo Đỗ Thị Lâm, Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non Khánh Cư là một ví dụ.

Gắn bó nhiều năm với giáo dục mầm non, trong đó có 6 năm đảm nhiệm vị trí cán bộ quản lý, theo phương án sắp xếp mới, cô Lâm dự kiến không tiếp tục giữ chức vụ Phó Hiệu trưởng mà trở lại làm giáo viên trực tiếp chăm sóc, giáo dục trẻ. Từ một cán bộ quản lý trở lại đứng lớp chắc chắn sẽ có không ít thay đổi. Nhưng cô Lâm đã đón nhận sự thay đổi này với tâm thế tích cực.

Cô giáo Đỗ Thị Lâm, Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non Khánh Cư (áo đỏ) đồng tình, ủng hộ chủ trương sắp xếp, tinh gọn bộ máy.

Cô giáo Đỗ Thị Lâm chia sẻ: “Khi được địa phương và nhà trường thông tin về mục đích, yêu cầu của việc sắp xếp, tôi xác định đây là chủ trương chung và mỗi cán bộ, giáo viên cần có trách nhiệm chia sẻ. Dù ở vị trí quản lý hay trở lại trực tiếp đứng lớp thì điều quan trọng nhất vẫn là chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục các con thật tốt. Nếu tổ chức lại giúp nhà trường hoạt động hiệu quả hơn, dành được nhiều nguồn lực hơn cho trẻ thì tôi sẵn sàng nhận nhiệm vụ và sẽ cố gắng hoàn thành tốt công việc được giao”.

Theo đánh giá tác động của phương án, việc sắp xếp dự kiến ảnh hưởng tới hơn 9.000 cán bộ quản lý và nhân sự hỗ trợ giáo dục trong toàn tỉnh; trong đó giảm khoảng 827 hiệu trưởng, tác động tới khoảng 2.000 phó hiệu trưởng, khoảng 3.800 tổ trưởng, tổ phó và khoảng 2.500 vị trí nhân sự hỗ trợ như kế toán, văn thư, thủ quỹ, thiết bị, thí nghiệm, thư viện, y tế trường học.

Sự sẵn sàng của những cán bộ như cô giáo Đỗ Thị Lâm cho thấy một điều đáng quý, đổi mới giáo dục không chỉ cần những quyết định về tổ chức mà cần chính những người trong ngành sẵn sàng thay đổi vị trí, phương thức làm việc vì mục tiêu chung với tinh thần “giảm biên chế quản lý giáo dục, tăng biên chế trực tiếp giảng dạy”.

Tuy nhiên, công tác sắp xếp bộ máy mới chỉ là bước đầu, quan trọng hơn cả là cách thức đổi mới phương thức quản trị nhà trường trong thời gian tới. Bởi lẽ nếu chỉ cộng cơ học số học sinh, giáo viên và tài sản của các trường cũ vào một đầu mối mới mà phương thức quản trị không thay đổi, hiệu quả của sắp xếp sẽ khó đạt như kỳ vọng.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu lớn đối với đội ngũ cán bộ quản lý được lựa chọn sau sắp xếp. Người đứng đầu không chỉ cần kinh nghiệm chuyên môn mà phải có tư duy quản trị, khả năng tổ chức, điều phối nguồn lực và xây dựng sự đoàn kết trong một tập thể mới.

Đồng chí Đinh Văn Khâm, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết, sau khi hoàn thành sắp xếp, ngành Giáo dục sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương rà soát, bố trí đội ngũ phù hợp; hướng dẫn các trường ổn định tổ chức, duy trì hoạt động dạy học, không để quá trình sắp xếp ảnh hưởng đến năm học mới.

Cùng với đó là tiếp tục rà soát cơ sở vật chất, thiết bị, đội ngũ giáo viên giữa trường chính và các phân hiệu; tăng cường ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới phương thức quản trị đối với các trường.

Năm học 2026-2027 sẽ mở ra một chặng đường mới đối với nhiều trường học sau khi được sắp xếp lại về tên gọi và mô hình tổ chức. Đây cũng là bước chuyển quan trọng trong phương thức quản trị của ngành Giáo dục tỉnh. Những thay đổi ấy hướng tới mục tiêu cuối cùng là tạo điều kiện học tập, phát triển tốt hơn cho học sinh, đồng thời xây dựng nền tảng để giáo dục Ninh Bình phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới.

Bài, ảnh: Minh Hải