Nghiêm túc thực thi Nghị quyết của Quốc hội về phòng, chống tội phạm

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp chiều 11/8/2026.

Phấn đấu giảm 5% số vụ việc, vụ án tạm đình chỉ

Phát biểu tại hội trường, nhiều đại biểu thống nhất cao với sự cần thiết ban hành Nghị quyết của Quốc hội thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14. 

Về chỉ tiêu kéo giảm số vụ phạm tội về trật tự xã hội tại điểm a khoản 1 Điều 2 dự thảo Nghị quyết, đại biểu Đặng Bích Ngọc (Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ) cho rằng, Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban chấp hành Trung Đảng khóa XIV về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển quy định có nêu chỉ tiêu cụ thể: “Kéo giảm bền vững tội phạm; phấn đấu hằng năm giảm 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội”. Do đó, đại biểu Đặng Bích Ngọc đề nghị Nghị quyết của Quốc hội thể chế hóa theo quan điểm của Đảng tại Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. 

Đại biểu Đặng Bích Ngọc cho rằng, cần điều chỉnh điểm a khoản 1 Điều 2 dự thảo Nghị quyết thành: “Tăng cường các biện pháp phòng ngừa để kéo giảm các loại tội phạm, trong đó, số vụ phạm tội về trật tự xã hội phấn đấu giảm 10% so với năm trước”.

Về chỉ tiêu số vụ án, vụ việc tạm đình chỉ tại điểm i khoản 1 Điều 2 dự thảo Nghị quyết, đại biểu Quốc hội cho rằng vụ án, vụ việc có thể phải tạm đình chỉ vì chưa xác định được người thực hiện hành vi, chưa xác định được bị can ở đâu, chờ kết quả giám định, định giá tài sản, tương trợ tư pháp hoặc do căn cứ khách quan khác. Số lượng vụ án, vụ việc tạm đình chỉ không đồng nghĩa với hạn chế hoặc vi phạm trong hoạt động điều tra. Dự thảo Nghị quyết quy định phấn đấu giảm ít nhất 5% số vụ án, vụ việc tạm đình chỉ ở giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm và điều tra so với năm trước. Do đó, đại biểu Đặng Bích Ngọc đề nghị điều chỉnh điểm i khoản 1 Điều 2 thành: “…phấn đấu giảm tới 5% số vụ việc, vụ án tạm đình chỉ so với năm trước; không để xảy ra tạm đình chỉ, đình chỉ trái pháp luật” để đảm bảo phản ánh đúng quyết tâm giảm số vụ án, vụ việc tạm đình chỉ, vừa không tạo áp lực phải phục hồi điều tra khi căn cứ tạm đình chỉ vẫn còn do tạm đình chỉ là quyết định tố tụng được pháp luật quy định.

Về chỉ tiêu thu hồi tiền, tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế tại điểm k khoản 1 Điều 2, trong giai đoạn điều tra, kết quả cần được đánh giá trên cơ sở tiền, tài sản đã được phát hiện, xác minh, truy tìm, tạm giữ, thu giữ, phong tỏa, kê biên. Việc tịch thu, trả lại, xử lý tài sản còn phụ thuộc kết quả truy tố, xét xử và thi hành án, tức là cần phân biệt rõ tỷ lệ thu hồi tài sản thực tế với tỷ lệ bảo đảm thu hồi trong giai đoạn điều tra. Do đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý theo hướng: “Cơ quan điều tra, Cơ quan thanh tra, Kiểm toán nhà nước, Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân, Cơ quan thi hành án phối hợp chặt chẽ trong công tác phòng ngừa, phát hiện và xử lý, áp dụng các biện pháp theo quy định của pháp luật để bảo đảm thu hồi tiền, tài sản trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế đạt trên 60%; trong đó tại giai đoạn điều tra, tỷ lệ bảo đảm thu hồi tiền, tài sản đạt từ 65% trở lên trên tỷ lệ 60% nêu trên”.

Về chỉ tiêu quản lý người bị tạm giữ, người bị tạm giam và phạm nhân tại điểm a khoản 1 và điểm a khoản 2 Điều 5 dự thảo Nghị quyết, đại biểu Đặng Bích Ngọc đề nghị lựa chọn phương án quy định: “Hạn chế đến mức thấp nhất trường hợp người bị tạm giữ, người bị tạm giam, phạm nhân trốn khỏi cơ sở giam giữ; bảo đảm bắt lại 100% số người bị tạm giữ, người bị tạm giam, phạm nhân trốn” (Phương án 2) vừa thể hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý, phòng ngừa của cơ sở giam giữ, vừa bảo đảm tính khả thi thống kê, đánh giá trong thực tiễn. Trong khi đó, quy định “không để xảy ra trường hợp do thiếu trách nhiệm của cơ sở giam giữ dẫn đến người bị tạm giữ, người bị tạm giam, phạm nhân trốn khỏi cơ sở giam giữ” (Phương án 1) là chỉ tiêu tuyệt đối, nhưng việc xác định có hay không có thiếu trách nhiệm phải thông qua kiểm tra, thanh tra hoặc xem xét từng vụ việc cụ thể.

Đại biểu Đặng Bích Ngọc (Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ) phát biểu.

Cùng với đó, đại biểu Đặng Bích Ngọc cũng đề nghị sử dụng cụm từ “Bảo đảm an ninh, an toàn cơ sở giam giữ” thay cho cụm từ “Không để xảy ra mất an ninh, an toàn tại cơ sở giam giữ”; đồng thời quy định “Hạn chế đến mức thấp nhất vi phạm chế độ quản lý giam giữ, chế độ đối với người bị tạm giữ, người bị tạm giam do nguyên nhân chủ quan”. Cách thể hiện này phù hợp với tính chất công tác quản lý nhà nước, bao quát cả yêu cầu chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý các nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, an toàn cơ sở giam giữ; đồng thời bảo đảm tính khả thi của chỉ tiêu. 

Để bảo đảm phù hợp với hệ thống tổ chức thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú và hệ thống tổ chức thi hành án hình sự được quy định tại Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú (Điều 8) và Luật Thi hành án hình sự (Điều 8), đại biểu Quốc hội đề nghị Quốc hội bổ sung “Cơ quan quản lý tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú”, “Cơ quan quản lý thi hành án hình sự”, “cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự” tại điểm a khoản 1 và điểm a, b, c khoản 2 Điều 6 dự thảo Nghị quyết.

Theo đó, đại biểu đề nghị bổ sung, chỉnh lý điểm a khoản 2 Điều 6 thành: “a) Xây dựng đội ngũ cán bộ Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Cơ quan điều tra, Cơ quan quản lý tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú, Cơ quan quản lý thi hành án hình sự, cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự, Cơ quan thi hành án hình sự, Cơ quan thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cứ trú, Cơ quan thi hành án dân sự trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, đủ năng lực, bản lĩnh, bảo đảm số lượng biên chế theo quy định”.

Trách nhiệm đã quy định thì phải được thực thi

Về thi hành án hành chính tại Điều 5, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) đề nghị quan tâm hơn đến khoảng cách giữa quy định về trách nhiệm và việc thực thi trách nhiệm trên thực tế.
Đại biểu Việt Nga trích dẫn theo kết quả tổng kết thực hiện Nghị quyết số 96, tỷ lệ thi hành án hành chính trong 6 năm từ 2020 đến 2025 lần lượt là: 43,73%; 48,19%; 43,24%; 42,32%; 45,41% và 41,37%.

Như vậy, tỷ lệ này không những còn thấp mà chưa cho thấy xu hướng cải thiện rõ rệt. Đáng lưu ý hơn, Nghị quyết số 96 đã yêu cầu xử lý trách nhiệm đối với Chủ tịch UBND, UBND các cấp không chấp hành án hành chính, nhưng kết quả tổng kết cả 6 năm đều ghi nhận chưa xử lý trường hợp nào mặc dù đã có nhiều kiến nghị.

Nhiều đại biểu Quốc hội đã có ý kiến đề nghị Chính phủ hằng năm báo cáo Quốc hội về việc xử lý trách nhiệm đối với người đứng đầu không chấp hành án hành chính. Báo cáo giải trình cho rằng nội dung này đã được quy định trong Luật Tố tụng hành chính, Luật Thi hành án hành chính và các văn bản liên quan nên không cần quy định trùng lặp trong Nghị quyết. 

“Tôi đồng tình rằng Nghị quyết không nên lặp lại những quy định pháp luật đã có. Nhưng chính kết quả 6 năm vừa qua lại đặt ra một câu hỏi khác: Nếu pháp luật đã quy định, Nghị quyết số 96 cũng đã yêu cầu, nhiều kiến nghị xử lý đã được ban hành mà vẫn chưa xử lý trường hợp nào, thì điểm nghẽn thực sự nằm ở đâu?”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đặt câu hỏi.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, đây không còn chủ yếu là vấn đề thiếu quy định, mà là vấn đề thực thi trách nhiệm. Án hành chính có tính chất rất đặc thù. Khi một bản án đã có hiệu lực pháp luật mà bên phải thi hành là cơ quan nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước lại chậm hoặc không chấp hành, thì không chỉ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân chưa được bảo đảm, mà hiệu lực của phán quyết tư pháp và tính gương mẫu tuân thủ pháp luật của cơ quan công quyền cũng bị ảnh hưởng.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) phát biểu.

Vì vậy, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị không nhất thiết phải bổ sung thêm một quy định trùng với luật, nhưng trong cơ chế báo cáo kết quả thực hiện Nghị quyết cần làm rõ số bản án hành chính chậm, chưa được thi hành; nguyên nhân; số trường hợp có dấu hiệu phải xem xét trách nhiệm; số trường hợp đã xem xét và kết quả xử lý. Quốc hội cần nhìn thấy không chỉ tỷ lệ thi hành án tăng hay giảm, mà cả việc trách nhiệm đã được xác định và thực hiện đến đâu.

Về thẩm quyền điều chỉnh các chỉ tiêu, nhiệm vụ tại Điều 8, đại biểu Việt Nga đề nghị làm rõ giới hạn của việc điều chỉnh. “Tôi đồng tình cần có một cơ chế linh hoạt. Trong thời gian thực hiện Nghị quyết, tình hình tội phạm, vi phạm pháp luật, tổ chức bộ máy hoặc các điều kiện kinh tế - xã hội có thể thay đổi, nên việc cho phép điều chỉnh một số chỉ tiêu khi thực sự cần thiết là hợp lý”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nêu ý kiến.

Tuy nhiên, dự thảo quy định trong thời gian Quốc hội không họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội được điều chỉnh các chỉ tiêu, nhiệm vụ và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. Tại thảo luận Tổ đã có ý kiến đại biểu Quốc hội đề nghị xác định mức độ, trường hợp điều chỉnh để không làm giảm các chỉ tiêu chất lượng và các cơ chế bảo đảm quyền con người. Báo cáo giải trình cho rằng không thể quy định trước mức độ điều chỉnh vì còn phụ thuộc diễn biến thực tế. 

“Tôi chia sẻ với khó khăn này. Có thể chúng ta không quy định trước được mức điều chỉnh, nhưng theo tôi vẫn cần xác định được nguyên tắc và giới hạn của điều chỉnh”, đại biểu Việt Nga nêu ý kiến.
Bởi các chỉ tiêu trong Nghị quyết không hoàn toàn có cùng tính chất. Có những chỉ tiêu định lượng phụ thuộc nhiều vào diễn biến tội phạm, khối lượng công việc và điều kiện thực tế, nên cần có dư địa điều chỉnh. Nhưng cũng có những yêu cầu thể hiện trực tiếp chuẩn mực pháp quyền, chất lượng hoạt động tư pháp và bảo vệ quyền con người. Nếu không phân biệt hai nhóm này thì về nguyên tắc, một chuẩn mực Quốc hội đặt ra để giám sát cũng có thể được điều chỉnh theo cùng cơ chế với một chỉ tiêu quản trị thông thường.

Vì vậy, đại biểu Quốc hội đề nghị Điều 8 bổ sung nguyên tắc giới hạn việc điều chỉnh, theo hướng việc điều chỉnh không được làm giảm các yêu cầu, chuẩn mực về bảo đảm tính đúng pháp luật của hoạt động tố tụng, chống oan, sai, bỏ lọt tội phạm và bảo vệ quyền con người, quyền công dân; đồng thời phải có căn cứ, lý do rõ ràng và được báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

V.Tôn/Báo Tin tức và Dân tộc