Nâng cao phòng, chống tội phạm và hoạt động tư pháp trong tình hình mới

Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh trình bày Tờ trình dự thảo Nghị quyết - Nguồn: Quốc hội

Trình bày Tờ trình dự thảo Nghị quyết, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh cho biết, việc xây dựng Nghị quyết mới nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật và hoạt động tư pháp trong tình hình mới. Hệ thống chỉ tiêu, nhiệm vụ được xác định vừa là mục tiêu để các cơ quan tư pháp phấn đấu, vừa là công cụ để Quốc hội đánh giá kết quả hoạt động; qua đó tăng cường trách nhiệm giải trình, giám sát và kiểm soát quyền lực trong các khâu phòng ngừa, phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.

Theo Tờ trình, dự thảo Nghị quyết gồm 8 điều, 3 nội dung còn có quan điểm khác nhau được thiết kế 2 phương án để xin ý kiến Quốc hội, gồm: .

Nội dung 1: Về tỷ lệ giải quyết, xét xử vụ án hình sự, vụ việc dân sự, vụ án hành chính (điểm a khoản 1 Điều 4):

Phương án 1: Thiết kế theo hướng vừa phải bảo đảm 100% vụ án, vụ việc được giải quyết, xét xử theo đúng thời hạn luật định; vừa tiếp tục quy định tỷ lệ giải quyết, xét xử trên tổng số thụ lý - đa số ý kiến UBTVQH tán thành Phương án 1.

Phương án 2: Thiết kế theo hướng chỉ quy định phải bảo đảm 100% vụ án, vụ việc được giải quyết, xét xử theo đúng thời hạn luật định; không quy định tỷ lệ giải quyết, xét xử trên tổng số thụ lý - Tòa án nhân dân tối cao (là cơ quan trực tiếp thực hiện chỉ tiêu này) tán thành Phương án 2.

Nội dung 2: Về chỉ tiêu giải quyết đơn đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm (điểm h khoản 1 Điều 3 và điểm c khoản 1 Điều 4):

Phương án 1: Thiết kế theo hướng vừa phải bảo đảm việc giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm đúng thời hạn, có căn cứ, đúng quy định của pháp luật; vừa tiếp tục giữ chỉ tiêu định lượng về tỷ lệ giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm đạt từ 60% trở lên trên tổng số thụ lý - đa số ý kiến UBTVQH tán thành Phương án 1.

Phương án 2: Thiết kế theo hướng tăng tỷ lệ giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm hằng năm; việc giải quyết đơn phải bảo đảm đúng thời hạn, có căn cứ, đúng quy định của pháp luật; ngoài ra, không tiếp tục quy định chỉ tiêu định lượng về tỷ lệ giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm đạt từ 60% trở lên trên tổng số thụ lý.

Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao tán thành Phương án 2; tuy nhiên đề nghị bỏ quy định "tăng tỷ lệ giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm hằng năm".

Nội dung 3: Về chỉ tiêu không để người bị tạm giữ, tạm giam, phạm nhân trốn khỏi cơ sở giam giữ (điểm a khoản 1 và điểm a khoản 2 Điều 5)

Phương án 1: Thiết kế theo hướng không để xảy ra trường hợp do thiếu trách nhiệm của cơ sở giam giữ dẫn đến người bị tạm giữ, tạm giam, phạm nhân trốn khỏi cơ sở giam giữ - Đa số ý kiến UBTVQH tán thành Phương án 1.

Phương án 2: Thiết kế theo hướng hạn chế đến mức thấp nhất trường hợp người bị tạm giữ, tạm giam, phạm nhân trốn khỏi cơ sở giam giữ - Bộ Công an (là cơ quan trực tiếp thực hiện chỉ tiêu này) tán thành Phương án 2.

Các đại biểu tham dự Phiên họp tại Hội trường - Nguồn: Quốc hội

Bên cạnh đó, một trong những định hướng quan trọng của dự thảo Nghị quyết là xây dựng các chỉ tiêu, nhiệm vụ có khả năng phản ánh thực chất chất lượng, hiệu quả hoạt động của từng cơ quan. Các chỉ tiêu này được ví như những “KPIs” để Quốc hội giám sát, đánh giá chính xác, khách quan kết quả công tác phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật cũng như hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Việc xây dựng các chỉ tiêu đồng thời phải gắn với đổi mới tư duy xây dựng pháp luật; sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và bảo đảm đồng bộ với các luật trong lĩnh vực tư pháp mới được Quốc hội sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhấn mạnh quan điểm kiên quyết không hạ các chỉ tiêu về chất lượng. Đối với những chỉ tiêu, nhiệm vụ đã được thực hiện vượt cao và duy trì bền vững trong sáu năm qua, dự thảo nghiên cứu điều chỉnh tăng để tiếp tục tạo động lực phấn đấu.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra - Nguồn: Quốc hội

Báo cáo thẩm tra dự án Nghị quyết do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày nêu rõ, qua 6 năm thực hiện, Nghị quyết số 96 đã phát huy hiệu quả rõ nét, tạo chuyển biến tích cực, thực chất trong công tác phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật; nâng cao chất lượng công tác của Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân và công tác thi hành án. Hầu hết chỉ tiêu Quốc hội giao đều được các cơ quan tư pháp thực hiện đạt và vượt yêu cầu. Tuy nhiên, thực tiễn cũng bộc lộ một số bất cập; đồng thời, nhiều chủ trương, chính sách mới của Đảng về phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật trong tình hình mới cần được kịp thời thể chế hóa.

Ủy ban và các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96 và các nguyên tắc xây dựng Nghị quyết được nêu trong Tờ trình; cơ bản tán thành với phạm vi điều chỉnh của dự thảo Nghị quyết.

Việc Ủy ban Thường vụ Quốc hội xây dựng dự án Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96 dưới hình thức văn bản quy phạm pháp luật với nhiều chỉ tiêu được chuyển từ định tính sang định lượng không chỉ là sự kế thừa, phát huy các kết quả tích cực đã đạt được, mà còn là cơ sở để tiếp tục sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các chỉ tiêu, nhiệm vụ đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới, tạo cơ sở pháp lý để Quốc hội thực hiện hiệu quả quyền giám sát tối cao, đồng thời thể hiện niềm tin, kỳ vọng của Quốc hội và cử tri đối với các cơ quan tư pháp.

Nam Sơn