Đại biểu Lê Văn Đông: Không nên 'cào bằng' các chỉ tiêu trong hoạt động tư pháp

Đồng chí Lê Văn Đông, Đại biểu Quốc hội, Viện trưởng VKSND TP Hồ Chí Minh phát biểu tại Tổ đối với dự thảo Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14.

Chiều 6/8/2026, tại phiên thảo luận Tổ trong ngày làm việc thứ tư của Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội Khóa XVI, đồng chí Lê Văn Đông, Đại biểu Quốc hội, Viện trưởng VKSND TP Hồ Chí Minh bày tỏ đồng tình với chủ trương chung của dự thảo Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14 về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của VKSND, TAND và công tác thi hành án.

Từ thực tiễn công tác, đồng chí Lê Văn Đông tập trung góp ý một số nhóm chỉ tiêu quan trọng, trong đó đề nghị cân nhắc việc ấn định các tỷ lệ mang tính định lượng đối với những hoạt động chịu sự chi phối của nhiều yếu tố khách quan.

Không nên ấn định tỷ lệ giảm án tạm đình chỉ, “cào bằng” tỷ lệ thu hồi tài sản

Góp ý nhóm chỉ tiêu về phòng, chống tội phạm tại Điều 2, đồng chí Lê Văn Đông cho rằng quy định giảm ít nhất 5% số vụ việc, vụ án tạm đình chỉ so với năm trước là chưa phù hợp. Việc tạm đình chỉ hay phục hồi giải quyết vụ việc, vụ án hình sự phụ thuộc vào căn cứ khách quan theo luật định, không thể áp đặt bằng một chỉ tiêu chủ quan.

Theo đồng chí Lê Văn Đông, có trường hợp đơn vị trong năm tập trung giải quyết nhiều án tạm đình chỉ, nhưng năm sau lại phát sinh mới khi có căn cứ. Vì vậy, khó bảo đảm năm sau luôn giảm 5% so với năm trước.

Từ thực tế này, đồng chí đề nghị Quốc hội bỏ việc ấn định tỷ lệ phần trăm giảm án tạm đình chỉ, thay vào đó cần siết chặt trách nhiệm rà soát, kịp thời phục hồi giải quyết khi lý do tạm đình chỉ không còn, nhất là đối với những vụ án sắp hết thời hiệu.

Đối với chỉ tiêu thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế, chức vụ đạt trên 60%, trong đó giai đoạn điều tra đạt trên 65%, đồng chí Lê Văn Đông cũng cho rằng việc áp dụng một tỷ lệ chung như vậy rất khó khả thi.

Thực tiễn cho thấy tài sản trong các vụ án này thường bị tẩu tán từ sớm, trong khi Bộ luật Tố tụng hình sự chưa cho phép kê biên, phong tỏa ở giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm. Đến giai đoạn điều tra, việc xử lý tài sản mới dừng ở mức tạm giữ, kê biên bước đầu.

Do đó, đồng chí kiến nghị chuyển tỷ lệ thu hồi tài sản thành mục tiêu phấn đấu; đồng thời nghiên cứu bổ sung cơ chế phong tỏa, kê biên ngay từ giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm và tăng cường tương trợ tư pháp quốc tế để thu hồi tài sản ở nước ngoài, phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam cũng như yêu cầu nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản tham nhũng, kinh tế trong tình hình hiện nay.

Một vấn đề khác được đồng chí Lê Văn Đông phân tích là quy định tại điểm p khoản 1 Điều 2 của dự thảo Nghị quyết: “Bảo đảm 100% các kiến nghị của Viện kiểm sát được trả lời, xử lý đúng quy định của pháp luật”.

Theo đồng chí, đây là chỉ tiêu khó khả thi và chưa xác định rõ chủ thể phải chịu trách nhiệm nếu không đạt. Viện kiểm sát có trách nhiệm ban hành kiến nghị, nhưng việc trả lời, thực hiện kiến nghị lại thuộc thẩm quyền và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân bị kiến nghị.

Vì vậy, thay vì đặt chỉ tiêu đối với Viện kiểm sát, đồng chí Lê Văn Đông đề nghị chuyển trọng tâm sang nghĩa vụ pháp lý của bên nhận kiến nghị. Theo đó, cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền phải trả lời đúng hạn, đúng thẩm quyền; trường hợp không chấp nhận kiến nghị phải trả lời bằng văn bản, nêu rõ lý do và kết quả thực hiện phải được xem là căn cứ đánh giá trách nhiệm hằng năm.

Đồng chí cũng đề nghị bổ sung quy định phân định rõ trách nhiệm phối hợp giữa Chính phủ, các cơ quan tư pháp, Kiểm toán nhà nước, cơ quan thi hành án và các cơ quan, tổ chức liên quan trong thực hiện các chỉ tiêu, nhiệm vụ của Nghị quyết.

Tỷ lệ kháng nghị được chấp nhận chỉ nên là tiêu chí tham khảo

Góp ý các chỉ tiêu, nhiệm vụ công tác của VKSND tại Điều 3 dự thảo Nghị quyết, đồng chí Lê Văn Đông đặc biệt quan tâm đến quy định tỷ lệ kháng nghị phúc thẩm được Tòa án chấp nhận đạt trên 70%, tỷ lệ kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm được chấp nhận đạt trên 75%.

Theo đồng chí, thực tế có những trường hợp Viện kiểm sát kháng nghị có căn cứ nhưng Tòa án không chấp nhận hoặc chỉ chấp nhận một phần do có sự khác nhau trong nhận thức, đánh giá chứng cứ hoặc áp dụng pháp luật. Cũng có vụ án, kháng nghị phúc thẩm của Viện kiểm sát không được chấp nhận nhưng khi xét xử ở cấp giám đốc thẩm, Tòa án lại có nhận định, quyết định tương đồng với nội dung Viện kiểm sát đã kháng nghị trước đó.

Bởi vậy, nếu lấy tỷ lệ kháng nghị được Tòa án chấp nhận làm thước đo để khẳng định tính đúng đắn có thể tạo tâm lý e dè, khiến Kiểm sát viên chỉ lựa chọn những vụ việc có khả năng được chấp nhận cao để kháng nghị, trong khi né tránh những vụ án khó, phức tạp.

Từ đó, đồng chí Lê Văn Đông đề xuất tỷ lệ kháng nghị của Viện kiểm sát được Tòa án chấp nhận chỉ nên được xem là một tiêu chí tham khảo.

Liên quan đến hai phương án về chỉ tiêu giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm được nêu tại điểm h khoản 1 Điều 2 và điểm c khoản 1 Điều 4 của dự thảo Nghị quyết, đồng chí đồng tình với Phương án 2, theo hướng bỏ quy định cứng tỷ lệ 60% hoặc yêu cầu phải tăng tỷ lệ hằng năm.

Theo đồng chí, cách tiếp cận này sẽ tránh tạo áp lực chạy theo số lượng, qua đó tập trung vào chất lượng giải quyết đơn, bảo đảm đúng thời hạn, đúng pháp luật và hạn chế tối đa việc trả lời đơn có sai sót.

Bên cạnh các nội dung liên quan trực tiếp đến công tác kiểm sát, đồng chí Lê Văn Đông còn góp ý đối với các chỉ tiêu, nhiệm vụ của TAND và công tác tạm giữ, tạm giam, thi hành án hình sự.

Đối với công tác xét xử của Tòa án tại Điều 4 dự thảo Nghị quyết, đồng chí đề xuất lựa chọn Phương án 2, bỏ chỉ tiêu về số lượng giải quyết, chỉ quy định bảo đảm 100% vụ án được giải quyết đúng thời hạn. Theo đồng chí, quy định này sẽ giảm áp lực cho Thẩm phán trong những thời điểm lượng án hình sự, dân sự, hành chính tăng cao.

Về công tác tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự tại Điều 5, đồng chí thống nhất lựa chọn Phương án 2 nhằm hạn chế đến mức thấp nhất trường hợp người bị tạm giữ, tạm giam trốn khỏi cơ sở giam giữ, đồng thời nâng cao trách nhiệm của cơ sở giam giữ.

Từ góc độ kỹ thuật lập pháp, đồng chí Lê Văn Đông cũng đề nghị thống nhất cụm từ “trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung” thành “trả hồ sơ để điều tra bổ sung” trong toàn bộ dự thảo, bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật tố tụng hiện hành.

Những ý kiến được đồng chí Lê Văn Đông đưa ra từ thực tiễn cho thấy yêu cầu cần lựa chọn các chỉ tiêu vừa tạo động lực nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp, vừa phù hợp với bản chất của từng hoạt động tố tụng. Đặc biệt, với những nhiệm vụ chịu tác động bởi nhiều yếu tố khách quan, việc xác định rõ trách nhiệm và chú trọng chất lượng thực hiện có ý nghĩa thiết thực hơn việc chạy theo những tỷ lệ định lượng cứng nhắc.

Việt An