Ngăn nguy cơ thông đồng, 'quây suất' đấu giá

Quang cảnh Phiên thảo luận. Ảnh: N. TRƯỜNG

Chống “bỏ cọc” phải gắn với trả giá thực chất

Sáng 18/10, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại Tổ về Dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi).

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm tại Phiên thảo luận là cơ chế ngăn chặn tình trạng trả giá cao rồi không thực hiện nghĩa vụ, nhất là trong đấu giá quyền sử dụng đất.

Theo Dự thảo, tiền đặt trước đối với quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân được nâng lên mức từ 20% đến 50% giá khởi điểm. Đây là giải pháp nhằm tăng trách nhiệm của người tham gia và hạn chế tình trạng đấu giá để trục lợi. Tuy nhiên, đại biểu Đoàn Thị Thanh Mai - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho rằng không nên chỉ tập trung vào việc tăng tiền đặt trước mà cần xử lý đồng bộ từ khâu xác định giá, tổ chức đấu giá đến thực hiện nghĩa vụ sau đấu giá.

Theo đại biểu, báo cáo tổng kết thi hành Luật của Chính phủ đã chỉ ra tình trạng trả giá cao rồi “bỏ cọc”, trong khi việc xác định giá khởi điểm chưa hợp lý, có trường hợp chênh lệch rất lớn so với giá thị trường.

Mặt khác, tiền đặt trước được tính trên giá khởi điểm, không phải giá trúng đấu giá. Vì vậy, nếu hai mức giá chênh lệch lớn, việc nâng tỷ lệ tiền đặt trước chưa chắc đã đủ ngăn chặn tình trạng “bỏ cọc”, trong khi người có nhu cầu thực sự lại phải chuẩn bị nhiều vốn hơn.

Đại biểu đề nghị Chính phủ làm rõ và bổ sung kết quả thực hiện các cơ chế hiện có, đặc biệt là việc xác định giá khởi điểm của tài sản đấu giá, hiệu quả ngăn ngừa vi phạm và tác động đến số người tham gia; từ đó thuyết minh rõ ràng về xác định tiêu chí áp dụng mức cụ thể trong khung này.

Đại biểu Đoàn Thị Thanh Mai phát biểu thảo luận. Ảnh: N. TRƯỜNG

Cùng quan tâm đến nội dung này, đại biểu Nguyễn Tuấn Anh (Đoàn TP. Cần Thơ) cũng cho rằng, khoảng tiền đặt trước từ 20% đến 50% có độ chênh lệch lớn nhưng chưa có tiêu chí lựa chọn mức áp dụng.

Đại biểu đề nghị việc xác định mức cụ thể phải căn cứ vào giá trị tài sản, đặc điểm cuộc đấu giá, nguy cơ người trúng đấu giá không thực hiện nghĩa vụ tài chính và yêu cầu bảo đảm cạnh tranh, không tạo rào cản bất hợp lý đối với người tham gia. Mức tiền đặt trước cùng căn cứ xác định cần được công khai trước thời điểm tiếp nhận hồ sơ đăng ký đấu giá.

Các đại biểu cũng đề nghị rà soát quy định tại khoản 7 Điều 28 Dự thảo Luật, theo đó người tham dự phiên đấu giá được coi là đã đồng ý trả giá ít nhất bằng giá khởi điểm. Đại biểu Đoàn Thị Thanh Mai cho rằng, quy định này có thể biến việc tham dự phiên đấu giá thành cam kết mua tài sản, ngay cả khi chưa có hành vi trả giá hợp lệ.

Đại biểu Nguyễn Tuấn Anh nêu rõ, việc tham dự phiên đấu giá chưa thể đồng nhất với hành vi trả giá. Trong trường hợp người tham gia phát hiện thông tin tài sản có sai lệch hoặc phiên đấu giá phát sinh sự cố, quy định này có thể dẫn đến tranh chấp về nghĩa vụ thanh toán và xử lý tiền đặt trước.

Từ đó, các đại biểu đề nghị chỉ coi người tham gia đã trả giá khi thực hiện hành vi trả giá hợp lệ theo quy chế cuộc đấu giá và được ghi nhận trong biên bản hoặc dữ liệu điện tử. Nếu không có giá trả hợp lệ thì không nên mặc nhiên xác lập ý chí mua tài sản bằng giá khởi điểm hoặc sử dụng bốc thăm để thay thế hành vi trả giá.

Đại biểu Đoàn Thị Thanh Mai cũng nhấn mạnh, hành vi thông đồng, cản trở hoặc thao túng thì phải xử lý nghiêm theo căn cứ vi phạm, nhưng không nên đồng nhất mọi trường hợp không trả giá với hành vi trục lợi. “Phải phân tích rất rõ ràng để đảm bảo cuộc đấu giá công khai, minh bạch, khách quan nhưng không đánh đồng các hành vi vi phạm với nhau” - đại biểu nói.

Xử lý vi phạm đúng người, đúng hành vi

Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế trả giá và tiền đặt trước, các đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát chế tài đối với hành vi “bỏ cọc”, vi phạm nghĩa vụ sau đấu giá, bảo đảm xử lý đúng người, đúng hành vi và tương xứng với mức độ vi phạm.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn Hưng Yên) đồng tình việc cần chế tài đủ sức răn đe đối với tình trạng trả giá cao bất thường rồi từ chối thực hiện nghĩa vụ, gây nhiễu loạn thị trường, ảnh hưởng đến việc khai thác nguồn lực đất đai. Tuy nhiên, theo đại biểu, cần phân biệt việc áp dụng chế tài chung với trách nhiệm bồi hoàn thiệt hại thực tế do hành vi vi phạm trực tiếp gây ra.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy phát biểu thảo luận. Ảnh: N. TRƯỜNG

Chẳng hạn, theo đại biểu không nên mặc nhiên buộc người bỏ cọc chịu mọi chi phí của cuộc đấu giá tổ chức lại, nhưng cũng không nên loại trừ trách nhiệm bồi hoàn khi có đủ căn cứ chứng minh thiệt hại. Việc tổ chức lại cuộc đấu giá có thể xuất phát từ hành vi của người trúng đấu giá, nhưng cũng có thể do sai sót của cơ quan nhà nước hoặc nguyên nhân khách quan khác.

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Việt (Đoàn TP. Hà Nội), có hai vấn đề cần xử lý đồng thời: tình trạng đầu cơ, trả giá cao rồi “bỏ cọc” gây nhiễu loạn thị trường và tình trạng thông đồng, dàn xếp người tham gia, thậm chí tác động đến việc lựa chọn tổ chức đấu giá nhằm kìm giá, làm giảm nguồn thu từ tài sản.

“Nếu chỉ tập trung xử lý hành vi trả giá cao rồi bỏ cọc mà chưa kiểm soát được hành vi làm mất cạnh tranh, dìm giá ngay từ đầu thì việc sửa đổi Luật chưa giải quyết đầy đủ những vấn đề thực tiễn đặt ra” - đại biểu nói.

Theo đó, để ngăn nguy cơ thông đồng, “quây suất” đấu giá và dìm giá, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt đề nghị đặc biệt quan tâm đến việc tổ chức thực hiện ở cơ sở. Bên cạnh hành vi trả giá cao bất thường rồi bỏ cọc, một nhóm người có thể tìm cách chi phối cuộc đấu giá từ trước khi phiên đấu giá diễn ra.

Đáng quan tâm hơn là nguy cơ móc nối giữa người tham gia, người có tài sản và những người tổ chức đấu giá. Nếu việc tiếp cận hồ sơ, thông tin về tài sản hoặc tiếp nhận đăng ký bị can thiệp, giá trúng có thể bị kìm xuống mà khó phát hiện qua biên bản phiên đấu giá.

Đại biểu đề nghị hoàn thiện quy định về các điều kiện liên quan đến lựa chọn tổ chức đăng ký tham gia, tổ chức phiên đấu giá theo hướng kiểm soát cả quá trình trước, trong và sau cuộc đấu giá. Người đủ điều kiện phải được tiếp cận hồ sơ, đăng ký và tham gia bình đẳng; mọi trường hợp từ chối hồ sơ phải có căn cứ, được ghi nhận để kiểm tra. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát những cuộc đấu giá có dấu hiệu bất thường.

N. HỒNG