Siết chặt quản lý vật tư dùng trong nuôi trồng thủy sản

Công nhân Công ty TNHH Thủy sản Hải Đăng Group kiểm tra cá nuôi lồng trên hồ Hòa Bình.

Khó kiểm soát nguồn cung

Đầu tháng 7/2021, nhiều lồng cá tại vùng hồ Hòa Bình bất ngờ xuất hiện hiện tượng cá chết hàng loạt. Nắng nóng kéo dài, mực nước hồ xuống thấp khiến hàm lượng ôxy trong nước suy giảm. Thời điểm đó, tại xã Tiền Phong (thuộc huyện Đà Bắc cũ), có khoảng 700 lồng nuôi cá lăng, cá chiên, trắm đen và nhiều loài thủy sản có giá trị; riêng xóm Điêng Lựng có hơn 90 hộ nuôi với khoảng 250 lồng cá. Việc cá chết hàng loạt khiến nhiều gia đình đứng trước nguy cơ mất nguồn thu sau nhiều tháng đầu tư. Biện pháp được chính quyền và cơ quan chuyên môn đưa ra là tăng cường sục khí, đưa lồng ra nơi có dòng chảy tốt hơn, tiêu thụ sớm cá yếu, thu gom cá chết và khử khuẩn khu vực nuôi.

Trước đó, tại một số xóm của xã Phúc Sạn, huyện Mai Châu cũ, cá chiên, cá bỗng và cá trắm chết hàng loạt, gây thiệt hại hơn 360 triệu đồng. Sau khi lấy mẫu nước và mẫu cá, cơ quan chuyên môn xác định nguyên nhân do nắng nóng kéo dài, biên độ nhiệt giữa ngày và đêm lớn, mực nước hồ xuống thấp; nước đục và phù sa bám vào mang làm cá khó hô hấp. Từ đó, ngành chức năng hướng dẫn người dân sử dụng chế phẩm cải thiện môi trường kết hợp sục khí, di chuyển lồng ra nơi có dòng chảy mạnh và theo dõi các chỉ tiêu chất lượng nước.

Những sự cố tại vùng hồ Hòa Bình đã lùi xa, nhưng bài học về xác định đúng nguyên nhân trước khi xử lý vẫn còn đó. Quy mô NTTS trên địa bàn tỉnh ngày càng lớn, phương thức sản xuất chuyển dần sang thâm canh, bán thâm canh, kéo theo nhu cầu sử dụng thức ăn công nghiệp, thuốc, hóa chất và chế phẩm sinh học. Trong khi đó, theo thống kê của ngành Nông nghiệp, toàn tỉnh hiện có 7 cơ sở đủ điều kiện sản xuất thức ăn, sản phẩm xử lý môi trường NTTS; 7 cơ sở, đại lý kinh doanh thức ăn và sản phẩm xử lý môi trường. Mỗi năm, các cơ sở cung cấp gần 3.000 tấn thức ăn, hơn 5.000 tấn hóa chất cùng một số sản phẩm xử lý môi trường cho thị trường trong và ngoài tỉnh. Tuy nhiên, mạng lưới phân phối chuyên biệt chưa hình thành, nguồn hàng đi vào vùng nuôi qua nhiều kênh, từ cửa hàng thuốc thú y, cơ sở ngoài tỉnh đến mạng xã hội. Sự đa dạng về nhãn hàng, công dụng và lời quảng cáo khiến người nuôi khó lựa chọn, nhất là lúc đàn cá có biểu hiện bất thường. Việc ghi chép quá trình sử dụng tại một số hộ nuôi nhỏ lẻ còn hạn chế, gây khó khăn cho đánh giá hiệu quả, truy xuất nguồn gốc và quản lý trên phạm vi toàn tỉnh.

Kiểm soát từ cơ sở, phòng ngừa từ môi trường nuôi

Trước những yêu cầu đặt ra, UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành các văn bản tăng cường quản lý hoạt động sản xuất, buôn bán, sử dụng thuốc thú y; chấn chỉnh việc chấp hành quy định trong NTTS; bảo đảm an toàn thực phẩm tại các vùng nuôi lồng bè. Đồng chí Bùi Duy Linh - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Từ năm 2025 đến nay, cơ quan chuyên môn đã thực hiện 6 cuộc kiểm tra chuyên ngành và kiểm tra duy trì điều kiện đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh hóa chất, chế phẩm xử lý môi trường NTTS. Qua kiểm tra, 1 cơ sở bị thu hồi giấy chứng nhận, 2 cơ sở được kiểm tra để cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện, 3 cơ sở được kiểm tra việc duy trì các điều kiện sản xuất. Bên cạnh đó, 3 cuộc kiểm tra việc chấp hành quy định pháp luật được tiến hành đối với 18 tổ chức, cá nhân NTTS.

Một giải pháp quan trọng đang được ngành chuyên môn triển khai là quan trắc, cảnh báo môi trường. Trong 2 năm 2025 - 2026, đã lấy 432 mẫu nước và 234 mẫu cá để phân tích các chỉ tiêu môi trường, vi khuẩn và một số bệnh thường gặp. Kết quả quan trắc giúp cơ quan chuyên môn nhận diện sớm biến động môi trường, cảnh báo tới người dân và hướng dẫn biện pháp quản lý ao, lồng nuôi. Đây cũng là cơ sở để hạn chế tình trạng sử dụng thuốc, hóa chất theo phỏng đoán. Theo đồng chí Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, thời gian tới, ngành sẽ phối hợp với chính quyền địa phương rà soát hoạt động sản xuất, kinh doanh và sử dụng vật tư thủy sản; cập nhật các nguồn cung tại từng địa bàn, kể cả bán hàng qua mạng hoặc giao trực tiếp đến hộ nuôi. Qua kiểm tra, cơ quan chức năng sẽ hướng dẫn khắc phục thiếu sót, xử lý vi phạm và bổ sung dữ liệu phục vụ quản lý. Danh sách cơ sở và người kinh doanh vật tư thủy sản tại từng địa bàn được ngành thường xuyên cập nhật, kể cả những trường hợp bán hàng qua mạng hoặc giao trực tiếp cho người dân. Chính quyền cấp xã là đầu mối gần vùng nuôi nhất, có điều kiện nắm số hộ, đối tượng nuôi, nguồn cung thường được sử dụng và những biểu hiện bất thường trên thủy sản. Cùng với sự vào cuộc của cơ quan chức năng, người nuôi cần lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc, nhãn hàng hóa và hướng dẫn rõ ràng; tuân thủ liều lượng, thời gian ngừng sử dụng, đồng thời ghi chép quá trình xử lý ao, lồng. Nếu thủy sản có biểu hiện bất thường, hộ nuôi cần báo cán bộ chuyên môn để kiểm tra, xác định nguyên nhân. Đây là những yêu cầu cần thiết để bảo vệ đàn cá, môi trường nước và an toàn thực phẩm.

Từ cơ sở sản xuất, đại lý đến người nuôi, mỗi khâu đều cần để lại thông tin có thể kiểm tra và truy xuất. Với gần 20.000 ha NTTS cùng hàng nghìn lồng cá trên sông, hồ chứa, việc quản lý chặt vật tư đầu vào sẽ góp phần giảm rủi ro cho người dân, bảo vệ chất lượng nguồn nước và giữ an toàn cho sản phẩm trước khi đến tay người tiêu dùng.

Nguyễn Yến