Minh bạch cơ chế hình thành giá điện

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng trình bày Tờ trình về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Ảnh: quochoi.vn

Từng bước xóa bỏ bù chéo trong giá điện

Chiều 20/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Trình bày Tờ trình của Chính phủ về Dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh, Dự thảo Luật gồm 3 điều, với trọng tâm gồm 5 nhóm nội dung chính.

Trong đó, về cấp phép, thị trường và mua bán điện, Dự thảo Luật tiết giảm điều kiện cấp giấy phép hoạt động điện lực và bổ sung các trường hợp miễn trừ; hoàn thiện các cấp độ thị trường điện cạnh tranh; mở rộng mua bán điện trực tiếp.

Đối với giá điện và giá dịch vụ điện, Dự thảo Luật quy định lộ trình giảm và tiến tới xóa bù chéo giữa các nhóm khách hàng; làm rõ giá hợp đồng một số loại hình điện; ban hành cơ chế giá khuyến khích năng lượng tái tạo và lưu trữ điện.

Về nội dung này, thẩm tra Dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Ủy ban ủng hộ chủ trương từng bước xóa bỏ bù chéo trong giá điện để bảo đảm tính công bằng, minh bạch và tạo nền tảng cho thị trường điện cạnh tranh.

Tuy nhiên, Luật cần phân biệt rõ việc xóa bù chéo với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo và các đối tượng chính sách. Quá trình thị trường hóa giá điện không được làm giảm khả năng tiếp cận điện năng của nhóm cần được hỗ trợ; do đó, cần bổ sung quy định cụ thể về đối tượng, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện hỗ trợ.

Về cơ chế xác định giá điện, Cơ quan thẩm tra nhận thấy, Dự thảo Luật đã khắc phục được nhiều hạn chế trong nguyên tắc xây dựng giá điện trước đây. Để nâng cao tính minh bạch, Ủy ban đề nghị bổ sung nguyên tắc: giá điện được hình thành chỉ trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ và chỉ phục vụ sản xuất - kinh doanh điện, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường. Tuyệt đối không chuyển rủi ro của nhà đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người tiêu dùng.

Các đại biểu Quốc hội thảo luật tại Tổ về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Ảnh: N. TRƯỜNG

Đối với cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), theo Cơ quan thẩm tra, cơ chế này cho phép doanh nghiệp mua điện trực tiếp từ các nhà máy năng lượng tái tạo thay vì qua EVN là cơ chế được khuyến khích.

Tuy nhiên, tiến độ triển khai thực tế còn chậm do Luật trước đây chưa quy định rõ. Ủy ban cho rằng việc Dự thảo tiếp tục giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung này là chưa phù hợp. Luật cần bổ sung trực tiếp các nguyên tắc về chi phí sử dụng lưới điện, điều độ dự phòng và dịch vụ hệ thống mà các chủ thể tham gia phải chi trả, đồng thời cam kết không chuyển chi phí từ nhóm khách hàng tham gia DPPA sang nhóm khách hàng còn lại.

Làm rõ nguyên tắc hình thành giá điện trên cơ sở chi phí hợp lý

Thảo luận tại Tổ ngay sau đó, các đại biểu Quốc  hội cơ bản tán thành việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực nhằm thể chế hóa các chủ trương mới về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, tháo gỡ khó khăn trong đầu tư, vận hành hệ thống và phát triển thị trường điện.

Góp ý hoàn thiện cơ chế giá điện, đại biểu Nguyễn Văn An (Đoàn Hưng Yên) cho rằng, cần thể chế hóa rõ nguyên tắc giá điện vận hành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước. Trường hợp Nhà nước điều tiết giá nhằm ổn định kinh tế vĩ mô, cần quy định cụ thể cơ chế xử lý, nguồn bù đắp và trách nhiệm đối với phần chi phí hợp lý, hợp lệ chưa được thu hồi, bảo đảm công khai, minh bạch và khả thi.

Đồng thời, cần xác định lộ trình giảm dần, tiến tới xóa bỏ bù chéo giá điện phù hợp với điều kiện thực tiễn và khả năng chi trả của người dân, doanh nghiệp, tránh gây tác động đột ngột đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Đại biểu Nguyễn Văn An phát biểu thảo luận. Ảnh: N. TRƯỜNG

Đối với các dự án điện quy mô lớn, nhất là điện khí LNG, điện gió ngoài khơi và thủy điện tích năng, Dự thảo Luật cần hoàn thiện cơ chế giá và phân bổ rủi ro trong hợp đồng mua bán điện dài hạn; làm rõ giá công suất, giá bán điện và nguyên tắc chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước, bên mua điện và nhà đầu tư khi chi phí đầu vào hoặc điều kiện vận hành biến động.

“Cơ chế hợp đồng rõ ràng sẽ góp phần tháo gỡ khó khăn trong thu xếp vốn, đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn điện và bảo đảm cung ứng điện phục vụ phát triển kinh tế - xã hội”- đại biểu Nguyễn Văn An nêu rõ.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, cơ chế giá điện và phân bổ rủi ro, là một trong những nội dung “nhạy cảm nhất” của Dự án Luật, có tác động trực tiếp đến Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Chủ tịch Quốc hội phân tích, nếu quy định giá hợp đồng mua bán điện phải bảo đảm thu hồi đầy đủ chi phí đầu tư, chi phí tài chính, vận hành, nhiên liệu và lợi nhuận hợp lý thì dễ dẫn đến cách hiểu Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện phải bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư.

“Vì vậy, cần làm rõ nguyên tắc hình thành giá điện trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường; không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, EVN hoặc người sử dụng điện” - Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Liên quan đến lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng, các vùng, miền và việc áp dụng giá điện theo giờ cao điểm, thấp điểm đối với hộ sinh hoạt, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải đánh giá tác động theo những kịch bản cụ thể. Trong đó, cần làm rõ mức thay đổi hóa đơn tiền điện đối với từng nhóm hộ gia đình, tác động đến chi phí sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp; đồng thời xây dựng các giải pháp bảo đảm an sinh xã hội phù hợp.

Đối với các đối tượng chính sách, hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn, cần nghiên cứu cơ chế hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách nhà nước, tách bạch với cơ chế hình thành giá điện.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu ý kiến tại Phiên thảo luận. Ảnh: P. THẮNG

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý việc bảo đảm tính chính xác, minh bạch của hệ thống đo đếm điện năng, để người dân có thể kiểm tra, giám sát lượng điện sử dụng và số tiền phải thanh toán. Đồng thời, nghiên cứu cơ chế xây dựng, thẩm định khung giá điện bảo đảm tính độc lập, khách quan, tăng cường kiểm soát chi phí và công khai thông tin.

Cũng quan tâm về giá hợp đồng mua bán điện, đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn Điện Biên) đề nghị làm rõ chi phí nào được tính vào giá, rủi ro nào nhà đầu tư phải tự chịu và rủi ro nào được phép phân bổ vào giá điện.

Đại biểu Tạ Thị Yên cũng đề nghị thận trọng với việc áp dụng giá bán lẻ điện theo thời gian sử dụng cho khách hàng sinh hoạt. Đại biểu đề nghị chưa áp dụng đại trà ngay với tất cả hộ sinh hoạt mà cần căn cứ nhóm khách hàng, mức tiêu thụ, khả năng dịch chuyển phụ tải, điều kiện công tơ và hạ tầng kỹ thuật; đồng thời phải có lộ trình và đánh giá đầy đủ tác động trước khi mở rộng. Theo đại biểu, tiết kiệm điện là trách nhiệm của người sử dụng, nhưng cơ chế giá phải tính đến những nhu cầu thiết yếu mà người dân khó dịch chuyển. 

N. HỒNG