Chủ tịch Quốc hội: Phải làm rõ nguyên tắc hình thành giá điện

Chiều 20/10, phát biểu thảo luận tại Tổ 2 (Đoàn TP.HCM) về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết: Luật Điện lực số 61 hiện hành có hiệu lực từ ngày 1/2/2025, đến nay mới qua khoảng 20 tháng thi hành đã xuất hiện nhiều vướng mắc.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu thảo luận tại Tổ 2 chiều 20/10. (Ảnh: Văn Duẩn).

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc sửa đổi nhằm hai mục tiêu chính: tháo gỡ điểm nghẽn về thủ tục đầu tư, đây là vướng mắc lớn nhất. Cùng với đó là hoàn thiện cơ chế giá, hợp đồng mua bán điện (PPA), chứng chỉ nguồn gốc năng lượng tái tạo (REC) và chính sách phát triển điện gió ngoài khơi.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội vẫn còn băn khoăn và cho rằng cần làm rõ một số điểm để đảm bảo tính ổn định của chính sách. 

Cụ thể, đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát lại và cân nhắc việc sửa đổi sao cho đúng đắn, tránh việc lần này sửa quá rộng làm ảnh hưởng đến tính ổn định của chính sách. "Theo tài liệu tôi đọc, dự thảo sửa đổi khoảng 49/81 điều của luật cũ. Như vậy, Luật gốc mới có hiệu lực trong thời gian ngắn nhưng đã sửa đổi với phạm vi rất lớn", Chủ tịch Quốc hội cho hay và đề nghị cần làm rõ mục tiêu: Sửa đổi để tháo gỡ vướng mắc trước mắt, hay là để xác lập một nguyên tắc vận hành mới?

Nhấn mạnh vấn đề trên, Chủ tịch Quốc hội cũng nhắc lại khi sửa đổi Luật Điện lực trước đây đã không đồng ý với việc hợp thức hóa sai phạm đưa vào Luật Điện lực. Nếu sửa đổi Luật quá rộng sẽ ảnh hưởng đến tính ổn định của chính sách, làm tăng chi phí tuân thủ và có thể tạo ra khoảng trống pháp lý khi các văn bản hướng dẫn thi hành chưa được ban hành kịp thời.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần ưu tiên xử lý những điểm nghẽn cấp bách về thủ tục đầu tư, giá điện, DPPA và đặc biệt là đánh giá kỹ hơn tác động tổng thể của các chính sách.

"Do đó, nên ưu tiên các điểm nghẽn cấp bách như thủ tục đầu tư, giá điện, PPA, đồng thời đánh giá tác động tổng thể một cách kỹ lưỡng hơn". 

Các đại biểu thảo luận tại Tổ 2 (Đoàn TP.HCM). (Ảnh: Văn Duẩn).

Vấn đề thứ hai Chủ tịch Quốc hội quan tâm là cơ chế giá điện và phân bổ rủi ro, mà theo Chủ tịch Quốc hội, đây là điểm nhạy cảm nhất.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, nguyên tắc giá hợp đồng mua bán điện phải đảm bảo thu hồi đầy đủ chi phí đầu tư, tài chính, vận hành, nhiên liệu cùng mức lợi nhuận hợp lý. Cần tránh việc quy định dễ bị hiểu là Nhà nước, bên mua hay người tiêu dùng phải bảo đảm tài chính cho nhà đầu tư. Vấn đề này, theo Chủ tịch Quốc hội là "hết sức quan trọng".

"Phải khẳng định rõ: Giá điện được hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường. Không chuyển nhượng toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang cho Nhà nước, hay người sử dụng điện", Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Về lộ trình xóa bỏ bù chéo và áp dụng giá điện theo giờ cao điểm/thấp điểm cho hộ sinh hoạt, cần đánh giá tác động theo kịch bản cụ thể về sự thay đổi hóa đơn của từng nhóm hộ, chi phí của doanh nghiệp phải có giải pháp an sinh xã hội tách biệt khỏi giá điện, thực hiện hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách.

"Giống như khi bàn về Luật Đo lường, làm sao để đồng hồ điện, đồng hồ nước phải đảm bảo chính xác. Hiện nay, cơ quan lập và thẩm định khung giá nên độc lập hơn, không giao cho Tập đoàn Điện lực Quốc gia (EVN) tự xây dựng như trước", Chủ tịch Quốc hội đề nghị. 

Vấn đề thứ ba là thủ tục đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư. Theo Chủ tịch Quốc hội, điểm tích cực của dự thảo lần này là miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án đã nằm trong quy hoạch/chương trình thực hiện quy hoạch; lấy giá trúng thầu làm cơ sở ký PPA và bỏ đàm phán lại giá.

Tuy nhiên, các tiêu chí công trình điện cấp bách, khẩn cấp cần được quy định rõ ràng, minh bạch để tránh lạm dụng cơ chế đặc thù. 

Cơ chế đặc thù theo tỷ lệ sở hữu nhà nước trên 50% cần cân nhắc kỹ, tránh mở rộng thiếu kiểm soát. Phân cấp, phân quyền phải đi đôi với kiểm tra, giám sát và hướng dẫn cụ thể, đặc biệt trong bối cảnh chính quyền địa phương 2 cấp.

Vấn đề thứ tư là thị trường điện cạnh tranh, việc mở rộng đối tượng DPPA (hợp đồng mua bán điện trực tiếp), kể cả đơn vị bán lẻ, theo Chủ tịch Quốc hội, là một bước tiến, nhưng phải quy định nguyên tắc xác lập đầy đủ chi phí sử dụng lưới điện, điều độ, dự phòng, dịch vụ hệ thống; không chuyển chi phí từ nhóm tham gia DPPA sang khách hàng còn lại. Cùng với đó, cần quan tâm đến giao dịch độc lập với điện thương phẩm, cần khung pháp lý chi tiết về liên thông quốc tế và trách nhiệm kiểm soát...

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ các nội dung liên quan đến điện hạt nhân quy mô nhỏ (SMR), điện gió ngoài khơi, giấy phép hoạt động điện lực, lưới truyền tải & dịch vụ…

Văn Duẩn