Làm chủ công nghệ, đáp ứng xu hướng phát triển báo chí số

Không khí làm việc tại phòng sản xuất chương trình, Báo và phát thanh, truyền hình Ninh Bình. Ảnh: Ngọc Linh.

Nhưng để giữ vững vị thế “vũ khí sắc bén” của báo chí trong thời đại công nghệ số phát triển mạnh mẽ, khi thông tin được đo đếm bằng những cú "click chuột" và tốc độ lan truyền tính bằng giây được sử dụng như thế nào là vấn đề rất cần quan tâm. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra sự thay đổi lớn trong hoạt động báo chí cả mặt tích cực và tiêu cực.

Sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) giúp cho nhà báo có phông thông tin rộng hơn để phân tích, đánh giá, đào sâu vấn đề. Song mặt trái là khi có những nhà báo, tòa soạn dễ dãi sử dụng sự hỗ trợ của công nghệ cho những bài báo viết theo cách “tự động hóa”, chạy theo cuộc đua tốc độ đưa tin, sức hấp dẫn câu view mà thiếu chiều sâu phân tích, thậm chí sai lệch... Bóng dáng lao động của nhà báo, bản sắc của tòa soạn, cơ quan báo chí cũng bị mờ nhạt.

Công nghệ số đang đặt báo chí chính thống đứng trước những cuộc cạnh tranh không dễ dàng. Báo chí chính thống vẫn phải là công cụ đắc lực chuyển tải các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với xã hội một cách kịp thời, đầy đủ; phản ánh những vấn đề xã hội một cách có trách nhiệm; cung cấp thông tin được kiểm chứng. Đó là cơ sở để tạo dựng niềm tin với bạn đọc.

Khi trí tuệ nhân tạo (AI) có thể xử lý hàng triệu dữ liệu trong tích tắc, giá trị “độc bản” của một nhà báo, tờ báo không còn nằm ở việc "đưa tin nhanh nhất" mà ở khả năng "kiểm chứng chuẩn xác nhất, phân tích sâu sắc nhất và định hướng dư luận nhân văn nhất".

Nhưng để đi đến cùng sự việc, để tìm hiểu cặn kẽ ngọn nguồn sự thật mà cung cấp cho bạn đọc, cho xã hội những cái nhìn khách quan, chân thực, giúp định hướng dư luận cũng như đấu tranh chống lại những sự thật “nửa vời” hay bị cắt ghép” vì dụng ý cá nhân,... cần có thời gian, có độ trễ. Đó là sự cạnh tranh không dễ dàng đối với báo chí chính thống. Nhưng khi làm được điều đó thì sẽ tạo dựng được niềm tin vững chắc với bạn đọc - đó là tài sản quý báu của một tòa soạn, của nhà báo.

Kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, người làm báo hôm nay càng thấm thía hơn trách nhiệm trong việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng. Đó là học cái "tâm sáng" để phân định đúng - sai, học "lòng trong" để không bị gục ngã trước những cám dỗ vật chất hay sự dễ dãi lạm dụng công nghệ để thay thế lao động nghiêm túc của người viết và rèn "bút sắc" để mang lại những thông tin có giá trị chân thực, những tác phẩm có giá trị định hướng xã hội sâu sắc.

Sự bùng nổ của tin tức giả mạo trên mạng xã hội đang thách thức trực tiếp vai trò của báo chí chính thống. Các tòa soạn buộc phải chuyển mình, lấy tính chính xác thông tin, chiều sâu phân tích và đạo đức nghề nghiệp tạo nên “phên dậu” kỹ thuật vững chắc nhất để bảo vệ độc giả và khẳng định giá trị thương hiệu của mình.

Như nhà báo Nguyễn Anh Vũ (Báo Nhà báo và Công luận) đã viết: Công nghệ có thể thay đổi cách làm báo, nhưng không thể thay thế giá trị cốt lõi của báo chí: đó là sự trung thực, là trách nhiệm xã hội, là khả năng khơi gợi và dẫn dắt những giá trị tốt đẹp. Nếu thiếu nền tảng văn hóa, từ văn hóa cá nhân của người làm báo đến văn hóa của tòa soạn, thì mọi công nghệ, dù hiện đại đến đâu, cũng chỉ tạo ra những sản phẩm trống rỗng.

Phát biểu tại cuộc gặp mặt 100 nhà báo tiêu biểu toàn quốc trong tháng 6 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định: Trong môi trường truyền thông số, ranh giới giữa thông tin, giải trí và thương mại ngày càng gần nhau. Vì vậy, báo chí càng phải giữ chuẩn mực. Không chạy theo sự dễ dãi...

Báo chí phải làm cho xã hội bình tĩnh hơn, tử tế hơn, có niềm tin hơn vào những điều tốt đẹp... đất nước ta đang bước vào một giai đoạn phát triển mới. Cơ hội rất lớn, nhưng yêu cầu đặt ra cũng rất cao. Vai trò của báo chí cách mạng càng quan trọng.

Báo chí phải giữ vững bản lĩnh chính trị, nâng cao chất lượng thông tin, lắng nghe đời sống, nói đúng sự thật, nói trúng vấn đề và nói bằng trách nhiệm với Đảng, với Nhà nước, với nhân dân. Khi cấu trúc của hệ sinh thái truyền thông đang trải qua một cuộc đại cải tổ mang tính căn bản, để đảm nhiệm được trọng trách của người cầm bút trong thời đại mới, mỗi nhà báo hiện nay là “tự nâng cấp” mình toàn diện: học tập để làm chủ công nghệ và dòng chảy dữ liệu, trau dồi bản lĩnh chính trị vững vàng và giữ gìn một nhân cách văn hóa, là “bộ lọc” thông tin uy tín, chủ động dự báo, kiểm chứng thông tin tốc độ cao và phản biện sắc bén.

Kiên quyết bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh bóc trần các luận điệu sai trái, lệch chuẩn. Phát huy truyền thống dấn thân với nghề, đi sâu vào đời sống để phát hiện, tôn vinh những nhân tố, hạt mầm đổi mới, tạo dựng niềm tin đồng thuận vững chắc trong cộng đồng.

Vân Thi