Bản lĩnh và sứ mệnh báo chí cách mạng trong thời đại số

Hơn một thế kỷ đồng hành cùng dân tộc, Báo chí Cách mạng Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt lớn nhất kể từ khi ra đời. Không gian số đã xóa bỏ ranh giới giữa người phát tin và người nhận tin; một cuộc tái cấu trúc toàn diện đang diễn ra. Trước thực tiễn đó, bài viết "Báo chí Cách mạng Việt Nam trong thời đại số" của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trở thành văn kiện chính trị quan trọng, định hướng và nêu rõ những đòi hỏi cụ thể, thiết thực với từng tòa soạn, từng nhà báo.

Bài viết "Báo chí Cách mạng Việt Nam trong thời đại số" của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trở thành văn kiện chính trị quan trọng, định hướng và nêu rõ những đòi hỏi cụ thể, thiết thực với từng tòa soạn, từng nhà báo. Ảnh: Quang Vinh

Bài viết nêu rõ, đến cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người dùng Internet, tương đương 84,2% dân số và khoảng 79 triệu định danh người dùng mạng xã hội. Theo thống kê gần nhất, tổng số tài khoản người Việt sử dụng mạng xã hội trong nước khoảng 110 triệu, trong khi tài khoản trên các mạng xã hội nước ngoài khoảng 203 triệu. Trong môi trường đó, báo chí không còn là kênh phát tin gần như độc quyền. Mọi cá nhân đều có thể tạo nội dung, mọi tài khoản đều có thể tạo ảnh hưởng trong một cộng đồng nhất định.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ: “Sự thay đổi đó không làm giảm vai trò của báo chí cách mạng; trái lại, khi thông tin quá nhiều, xã hội càng cần những địa chỉ đáng tin cậy để xác định điều gì đúng, điều gì cần kiểm chứng, điều gì chỉ là cảm xúc đám đông hoặc sự sắp đặt có chủ ý”.

Bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được đăng tải trên Báo Công Thương ngày 18/6. Ảnh: Nguyên Khánh

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Đại tá, Nhà báo Đỗ Phú Thọ - Chuyên gia Ban Chỉ đạo 35 Quân ủy Trung ương, Tổng Biên tập Báo Cựu chiến binh Việt Nam chia sẻ, điểm ông tâm đắc nhất trong bài viết chính là thông điệp về “bản lĩnh nhà báo” trong thời kỳ chuyển đổi số.

Theo Đại tá Đỗ Phú Thọ: "Dù khoa học, công nghệ có phát triển đến đâu, dù trí tuệ nhân tạo có thể làm thay một phần công việc của con người, nhưng nhà báo trong thời đại chuyển đổi số quan trọng nhất là phải giữ được bản lĩnh". Đây là nhận định của một người cầm bút lâu năm, từng trải qua nhiều giai đoạn phát triển của nền báo chí cách mạng và hiểu rằng công nghệ là phương tiện, bản lĩnh mới là cốt lõi.

Đại tá Đỗ Phú Thọ cho hay, điều mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh là bản lĩnh trong kiểm chứng, trong từ chối chạy theo xu hướng và trong cam kết phụng sự sự thật trước mọi sức ép của thị trường, của làn sóng tin giả. Môi trường mạng tiềm ẩn những mối nguy hiểm hết sức tinh vi: tin giả lan xa trước khi sự thật kịp kiểm chứng; hình ảnh và âm thanh giả mạo do trí tuệ nhân tạo tạo ra ngày càng khó phân biệt; phát ngôn bị cắt ghép có thể tổn hại uy tín cá nhân và gây hoài nghi về chính sách của Đảng, Nhà nước. Trong hoàn cảnh đó, người làm báo thiếu bản lĩnh rất dễ sa ngã, dễ lệ thuộc vào máy móc, lệ thuộc vào trí tuệ nhân tạo.

Bên cạnh bản lĩnh, bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra yêu cầu về năng lực toàn diện của nhà báo số: biết làm việc với dữ liệu lớn, công cụ số, nguồn tin mở; nắm vững các chuẩn mực an toàn thông tin và đạo đức sử dụng trí tuệ nhân tạo. Nhưng quan trọng hơn, người làm báo phải trả lời được ba câu hỏi trước khi đăng tải bất kỳ tác phẩm nào: “Có đúng không, có cần thiết không, có ích cho xã hội không”. Đây là bộ lọc căn bản, là quy tắc đạo đức nghề nghiệp được diễn đạt súc tích nhất mà bài viết đã đúc kết. Nó đặt trách nhiệm kiểm chứng lên hàng đầu, trước cả tốc độ - điều mà trong môi trường mạng xã hội cạnh tranh từng giây, không ít tòa soạn vẫn còn bỏ ngỏ.

Nhà báo không thể thu hút độc giả bằng những bài viết giật gân, câu khách, mà phải bằng sự cảm hóa trong tác phẩm báo chí, bằng trái tim và khối óc và điều cốt lõi là tính nhân văn. Ảnh: Quang Vinh

Đại tá Đỗ Phú Thọ cho rằng, nhà báo không thể thu hút độc giả bằng những bài viết giật gân, câu khách, mà phải bằng sự cảm hóa trong tác phẩm báo chí, bằng trái tim và khối óc và điều cốt lõi là tính nhân văn. Đó chính là sự cộng hưởng với tinh thần mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gửi gắm, báo chí phải là nơi nhân dân tìm đến khi cần sự xác nhận đáng tin cậy, là nơi xã hội tìm đến để hiểu đúng sự thật về những gì đã xảy ra, vì sao xảy ra, trách nhiệm thuộc về đâu và giải pháp nào có cơ sở.

Về phía tòa soạn, bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước xác lập lại vị trí của người lãnh đạo cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số: “Tổng Biên tập trong tòa soạn số không chỉ là người duyệt nội dung, mà còn phải kiến tạo chiến lược sản phẩm, dữ liệu, công chúng, công nghệ và nhân lực”.

Đại tá Đỗ Phú Thọ nhấn mạnh: "Các Tổng Biên tập ngoài vai trò người duyệt các tác phẩm, cho phép đăng tải hay không và quan trọng hơn phải là người kiến tạo nội dung, định hướng cho các phóng viên, biên tập viên sáng tạo tác phẩm báo chí". Trách nhiệm của người đứng đầu theo đó được mở rộng và nâng lên về tầm vóc.

Một trục tư duy xuyên suốt bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là chuyển đổi số báo chí phải là đổi mới toàn diện về tư duy lãnh đạo, mô hình tòa soạn, quy trình sản xuất, quản trị dữ liệu, phân phối nội dung, kinh tế báo chí và văn hóa nghề nghiệp. Báo chí số không phải là báo chí cũ đặt lên nền tảng mới. Đây là sự phân tách rõ ràng, dứt khoát giữa tư duy chuyển đổi thực chất và tư duy chuyển đổi hình thức. Bao nhiêu tòa soạn hiện nay mới chỉ lập thêm trang điện tử hoặc mở tài khoản mạng xã hội nhưng vẫn vận hành theo quy trình cũ, tư duy cũ, thì bài viết này chính là định hướng, hướng đi mà người đứng đầu Đảng và Nhà nước đã chỉ rõ.

Về kinh tế báo chí, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: “Báo chí cần nguồn thu mới từ thuê bao số, bản quyền, dữ liệu và sản phẩm chuyên sâu; Tuy nhiên, kinh tế báo chí phải phục vụ sứ mệnh báo chí, không dẫn dắt báo chí vào giật gân, câu khách, khai thác đời tư, thương mại hóa thông tin chính trị - xã hội”. Gắn liền với đó là vấn đề bản quyền số mà Đại tá Đỗ Phú Thọ cho rằng, trong bối cảnh Luật Báo chí số 126/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, nội dung báo chí là kết quả của lao động sáng tạo, tác nghiệp, kiểm chứng, biên tập và đầu tư tài chính. Việc sao chép, cắt ghép, khai thác không phép sẽ làm suy yếu nền tảng kinh tế của báo chí và xói mòn chất lượng thông tin xã hội.

Theo Đại tá Đỗ Phú Thọ, thế hệ nhà báo trẻ thành thạo công cụ số nhưng cần tiếp tục rèn bản lĩnh. Ảnh: Quang Vinh

Đại tá Đỗ Phú Thọ cũng đặt ra bài toán nhân lực mà bất kỳ tòa soạn nào cũng đang phải đối mặt: thế hệ nhà báo đi trước giàu kinh nghiệm làm báo viết, báo in, báo phát thanh, báo truyền hình nhưng còn ít kinh nghiệm với môi trường số; thế hệ nhà báo trẻ thành thạo công cụ số nhưng cần tiếp tục rèn bản lĩnh. Sự kết hợp hài hòa giữa hai thế hệ, theo ông, sẽ tạo ra lực lượng làm báo đáp ứng yêu cầu hiện tại. Đây là lộ trình thực tế, có tính khả thi cao, phù hợp với điều mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: “Đào tạo lại đội ngũ phải trở thành nhiệm vụ thường xuyên, tập trung vào kiểm chứng số, an toàn dữ liệu, báo chí đa nền tảng, đạo đức AI và tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ”.

Nhìn rộng hơn, bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã xác lập tầm nhìn về chủ quyền thông tin quốc gia. Báo chí cách mạng phải là lực lượng chủ lực bảo vệ chủ quyền đó. Khi khai thác tối đa các nền tảng toàn cầu, các cơ quan báo chí phải xây dựng kênh riêng, cộng đồng độc giả riêng, dữ liệu riêng và thương hiệu tin cậy riêng, tránh để thuật toán của nền tảng nước ngoài chi phối nội dung, dẫn dắt chủ đề hay làm mất đi bản sắc. Đây là thách thức chiến lược dài hạn, không thể giải quyết chỉ bằng vài chính sách ngắn hạn mà đòi hỏi tư duy tổng thể về hệ sinh thái truyền thông quốc gia.

101 năm qua, báo chí cách mạng Việt Nam đã chứng minh sức sống và sứ mệnh của mình qua chiến tranh, đổi mới và hội nhập. Ngày nay, thách thức đến từ không gian số không kém phần gay gắt. Bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được đúc rút từ nhận thức sắc sảo về thực tiễn chính là ngọn đuốc soi đường cho nền báo chí cách mạng bước vào kỷ nguyên số với bản lĩnh vững chắc, công nghệ tinh thông và nhân văn sâu sắc. Sứ mệnh đó đòi hỏi hành động thực chất từ mỗi tòa soạn, mỗi quy trình kiểm chứng, mỗi sản phẩm báo chí và từng ứng xử của nhà báo trước công chúng.

Nguyên Khánh