Báo chí trong kỷ nguyên số từ truyền tải thông tin đến kiến tạo giá trị

Trung tâm Báo chí Đại hội XIV của Đảng được trang bị đầy đủ cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật hiện đại, với đường truyền Internet tốc độ cao, đáp ứng yêu cầu tác nghiệp của phóng viên. Ảnh: ST

Đổi mới tư duy làm báo để thích ứng với thời đại số

Chưa bao giờ môi trường truyền thông lại biến động nhanh chóng như hiện nay. Sự xuất hiện của mạng xã hội, các nền tảng chia sẻ nội dung, công nghệ tìm kiếm thông minh và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo đã làm thay đổi căn bản cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin.

Nếu như trước đây báo chí là một trong số ít kênh truyền tải thông tin đến công chúng thì ngày nay, thông tin xuất hiện ở khắp mọi nơi, do công nghệ tạo ra với tốc độ chưa từng có. Công chúng không còn tiếp nhận thông tin theo cách thụ động mà chủ động lựa chọn, tương tác, chia sẻ và thậm chí trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất nội dung. Điều này khiến vai trò truyền thống của báo chí đứng trước những thách thức lớn.

Trong bối cảnh ấy, đổi mới không chỉ là câu chuyện về công nghệ hay hình thức thể hiện mà trước hết là đổi mới tư duy làm báo. Nếu tiếp tục coi nhiệm vụ của báo chí chỉ là đưa tin, phản ánh sự kiện thì rất khó tạo ra sự khác biệt trong một thế giới ngập tràn thông tin. Điều công chúng cần ngày nay không chỉ là biết điều gì đang xảy ra mà còn muốn hiểu bản chất của vấn đề, nhận diện các xu hướng phát triển và tìm thấy những giá trị hữu ích từ thông tin được tiếp nhận.

Bởi vậy, báo chí cần chuyển mạnh từ tư duy truyền tải thông tin sang tư duy kiến tạo giá trị. Mỗi tác phẩm báo chí không chỉ phản ánh thực tiễn mà còn phải góp phần giải thích, phân tích, dự báo và đề xuất giải pháp cho các vấn đề đặt ra trong đời sống xã hội. Giá trị của báo chí không còn nằm ở tốc độ đưa tin đơn thuần mà được đo bằng chiều sâu thông tin, khả năng dẫn dắt nhận thức và sức ảnh hưởng đối với quá trình hoạch định chính sách cũng như sự phát triển của cộng đồng.

Từ người đưa tin đến lực lượng kiến tạo nhận thức xã hội

Trong bất kỳ giai đoạn phát triển nào của đất nước, báo chí luôn giữ vai trò quan trọng trong việc kết nối Đảng, Nhà nước với Nhân dân. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, vai trò đó càng trở nên quan trọng hơn khi xã hội đang đối mặt với sự bùng nổ của thông tin đa chiều, sự lan truyền nhanh chóng của tin giả, tin sai sự thật và những tác động ngày càng phức tạp của không gian mạng.

Một nền báo chí chuyên nghiệp không chỉ có nhiệm vụ cung cấp thông tin chính xác mà còn phải giúp công chúng nhận diện đâu là thông tin đáng tin cậy, đâu là những luận điệu xuyên tạc hoặc những nội dung gây nhiễu loạn nhận thức xã hội. Đây chính là một trong những giá trị cốt lõi mà báo chí chính thống cần tiếp tục khẳng định.

Bên cạnh chức năng định hướng dư luận, báo chí còn có vai trò lan tỏa những giá trị tích cực, cổ vũ những nhân tố mới, những mô hình hay, cách làm sáng tạo và những điển hình tiên tiến trong xã hội. Thông qua các tác phẩm báo chí có chiều sâu, những câu chuyện về đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cải cách thể chế, phát triển kinh tế tư nhân hay nâng cao hiệu quả quản trị công có thể được lan tỏa mạnh mẽ hơn, từ đó tạo ra động lực phát triển cho toàn xã hội.

Từ thực tế đó, báo chí càng cần phát huy vai trò là cầu nối tạo dựng đồng thuận xã hội, thúc đẩy tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước. Mỗi tác phẩm báo chí chất lượng không chỉ phản ánh hiện thực mà còn góp phần tạo dựng niềm tin, củng cố sự đồng thuận và khơi dậy khát vọng phát triển trong các tầng lớp nhân dân.

Chuyển đổi số đã làm thay đổi căn bản diện mạo ngành báo chí. Ảnh minh họa

Đồng hành cùng tiến trình xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại

Một trong những xu hướng nổi bật của thế giới hiện nay là chuyển từ tư duy quản lý truyền thống sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Quá trình đó đòi hỏi sự tham gia tích cực của nhiều chủ thể, trong đó báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Thông qua hoạt động thông tin, tuyên truyền và phản biện xã hội, báo chí góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước; thúc đẩy trách nhiệm giải trình và tăng cường hiệu quả quản trị. Đây là một trong những giá trị nền tảng của báo chí trong xã hội hiện đại.

Không chỉ phản ánh kết quả thực hiện các chủ trương, chính sách, báo chí còn cần tham gia sâu hơn vào quá trình nhận diện những bất cập của cơ chế, chính sách; phát hiện các điểm nghẽn trong phát triển; đồng thời đề xuất những giải pháp và cách tiếp cận mới. Những thông tin có chiều sâu và mang tính xây dựng sẽ góp phần hỗ trợ quá trình hoạch định chính sách và nâng cao chất lượng quản lý nhà nước.

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được thúc đẩy mạnh mẽ, báo chí cũng cần đi đầu trong ứng dụng công nghệ mới. Việc khai thác dữ liệu lớn, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phát triển các mô hình tòa soạn số và các sản phẩm báo chí đa nền tảng không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn mở ra những không gian phát triển mới cho báo chí.

Khi dữ liệu trở thành nguồn tài nguyên chiến lược và trí tuệ nhân tạo trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho quá trình sản xuất nội dung, báo chí sẽ có thêm điều kiện để nâng cao chất lượng phân tích, dự báo và cung cấp những thông tin có giá trị cao hơn cho xã hội. Đây cũng là cơ sở để báo chí phát huy tốt hơn vai trò đồng hành cùng tiến trình xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, minh bạch và hiệu quả.

Bước vào kỷ nguyên số, báo chí Việt Nam đang đứng trước những cơ hội phát triển to lớn chưa từng có. Sự tiến bộ của công nghệ, sự trưởng thành của đội ngũ người làm báo và khát vọng phát triển của đất nước đang mở ra một không gian mới cho hoạt động báo chí.

Tuy nhiên, cơ hội chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi báo chí chủ động đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng nội dung, làm chủ công nghệ và không ngừng củng cố trách nhiệm xã hội của mình. Trong một thế giới mà thông tin ngày càng dư thừa, giá trị lớn nhất của báo chí không phải là đưa tin nhanh hơn mà là cung cấp những thông tin đúng đắn hơn, sâu sắc hơn và hữu ích hơn cho cộng đồng.

Từ vai trò truyền tải thông tin, báo chí cần vươn lên trở thành lực lượng kiến tạo giá trị, góp phần hình thành nhận thức xã hội, lan tỏa khát vọng đổi mới, thúc đẩy sáng tạo và đồng hành cùng tiến trình phát triển đất nước. Đó không chỉ là yêu cầu của thời đại mà còn là sứ mệnh của nền báo chí cách mạng Việt Nam trong hành trình xây dựng một quốc gia phát triển, hùng cường và thịnh vượng vào giữa thế kỷ XXI./.

ĐỨC MINH