Báo chí Việt Nam và sứ mệnh truyền thông chính sách trong kỷ nguyên số

Trong dòng chảy gần một thế kỷ của nền báo chí cách mạng Việt Nam, mỗi giai đoạn phát triển của đất nước đều in đậm dấu ấn của báo chí. Từ những năm tháng đấu tranh giành độc lập dân tộc đến công cuộc đổi mới, hội nhập và phát triển hôm nay, báo chí luôn là lực lượng tiên phong trên mặt trận tư tưởng, là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, góp phần tạo dựng sự đồng thuận xã hội và khơi dậy khát vọng phát triển đất nước.

Bước vào kỷ nguyên số, khi yêu cầu hoàn thiện thể chế, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, vai trò ấy tiếp tục được đặt ra ở một tầm vóc mới. Báo chí không chỉ truyền tải thông tin về chính sách mà đang trở thành một chủ thể quan trọng trong quá trình truyền thông chính sách, một lĩnh vực được xem là mắt xích không thể thiếu của quản trị quốc gia hiện đại.

Truyền thông chính sách không phải là khâu cuối cùng

Từ lâu, truyền thông chính sách thường được đặt ở "khâu cuối" của quá trình hoạch định chính sách, với nhiệm vụ chủ yếu là phổ biến và giải thích các văn bản đã được ban hành. Thế nhưng, trong một nền quản trị hiện đại lấy người dân làm trung tâm, cách tiếp cận đó không còn đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn. Chính sách muốn đi vào cuộc sống không chỉ cần được ban hành đúng, mà còn phải được truyền thông đúng và đồng hành ngay từ khi hình thành ý tưởng.

TS Lê Đức Hoàng, Phó Trưởng khoa Tuyên truyền, Học viện Báo chí và Tuyên truyền.

TS Lê Đức Hoàng, Phó Trưởng khoa Tuyên truyền, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng, truyền thông chính sách thực chất gắn liền với toàn bộ chu trình chính sách công, từ khâu nhận diện vấn đề, xây dựng, ban hành, tổ chức thực hiện cho đến đánh giá chính sách.

Theo ông, trong bối cảnh hiện nay, thông tin về chính sách không còn là hoạt động tuyên truyền một chiều mà phải trở thành quá trình tương tác, tiếp nhận phản hồi và xây dựng đồng thuận xã hội. Chỉ khi tạo lập được sự đồng thuận ấy, chính sách mới có thể đi vào cuộc sống một cách thuận lợi và phát huy hiệu quả.

Nhìn rộng ra, sự phát triển của đất nước chưa bao giờ chỉ được quyết định bởi chất lượng của chính sách trên giấy. Một chính sách dù đúng đắn đến đâu cũng khó tạo ra hiệu quả nếu không được xã hội thấu hiểu, đồng hành và thực thi. Khoảng cách giữa ý chí quản lý với thực tiễn đời sống nhiều khi không nằm ở nội dung chính sách mà nằm ở cách chính sách được truyền tải đến người dân và doanh nghiệp.

Đó cũng chính là lý do truyền thông chính sách ngày càng trở thành một bộ phận hữu cơ của quá trình hoạch định và thực thi chính sách.

Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay cho thấy ở không ít nơi, truyền thông chính sách vẫn chủ yếu tập trung vào giai đoạn cuối cùng, tức là truyền thông nội dung chính sách sau khi văn bản đã được ban hành. Trong khi đó, các khâu quan trọng như truyền thông về phát hiện vấn đề chính sách, truyền thông trong quá trình dự thảo, xây dựng, hoàn thiện hay đánh giá chính sách vẫn chưa được quan tâm tương xứng.

Điều này dẫn tới thực tế rằng nhiều chủ trương, chính sách dù được xây dựng công phu nhưng khi triển khai vẫn gặp những phản ứng trái chiều, thậm chí xuất hiện khoảng cách giữa mong muốn của cơ quan quản lý với sự tiếp nhận của xã hội.

Trong bối cảnh ấy, báo chí không thể chỉ dừng lại ở vai trò đưa tin đơn thuần.

Người làm báo hôm nay phải tham gia sâu hơn vào quá trình giải thích, phân tích, phản biện và đồng hành cùng chính sách. Nhà báo không chỉ phản ánh sự việc mà còn cần giúp công chúng hiểu được vì sao chính sách ra đời, giải quyết vấn đề gì, tác động như thế nào và mang lại lợi ích gì cho xã hội.

Đó là yêu cầu mới nhưng cũng là sứ mệnh mới của báo chí trong thời đại quản trị hiện đại.

Khi mỗi nhà báo trở thành “phiên dịch viên” của chính sách

Nếu truyền thông chính sách là chiếc cầu nối giữa cơ quan quản lý và xã hội thì báo chí chính là lực lượng trực tiếp xây dựng cây cầu ấy.

Từ thực tiễn hoạt động của một cơ quan báo chí ngành, Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không đơn thuần là truyền tải đúng thông tin mà còn phải giúp công chúng hiểu đúng bản chất, mục tiêu và lợi ích của chính sách.

Đây là yêu cầu không hề dễ dàng.

Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh.

Trong môi trường truyền thông số, thông tin xuất hiện với tốc độ chưa từng có. Mỗi chính sách mới đều có thể lập tức trở thành chủ đề tranh luận trên mạng xã hội với nhiều góc nhìn khác nhau. Những chính sách có tính chuyên môn cao rất dễ bị hiểu chưa đầy đủ hoặc bị tiếp cận theo những cách nhìn phiến diện.

Trong khi đó, nhiều hoạt động truyền thông vẫn đang xuất phát từ góc nhìn của cơ quan quản lý - tức là nói điều mình muốn nói - hơn là xuất phát từ nhu cầu thông tin của người dân và doanh nghiệp - tức là trả lời điều xã hội cần biết.

Khoảng cách ấy chính là không gian để báo chí thể hiện vai trò của mình.

Theo Tổng Biên tập Nguyễn Văn Minh, truyền thông chính sách muốn hiệu quả phải đi trước một bước, đồng hành trong suốt quá trình xây dựng, hoàn thiện và triển khai chính sách, thay vì chỉ truyền thông khi văn bản đã được ban hành.

Nhìn từ góc độ nghề nghiệp, đây cũng là lúc vai trò của nhà báo được mở rộng hơn bao giờ hết.

Trong một thế giới mà thông tin có thể được tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo chỉ trong vài giây, giá trị cốt lõi của người làm báo không còn nằm ở tốc độ đưa tin đơn thuần mà nằm ở khả năng lý giải, kiểm chứng và kết nối thông tin.

Người làm báo hiện nay phải có hiểu biết sâu sắc về pháp luật, quản trị công, kinh tế - xã hội, đồng thời làm chủ các kỹ năng xử lý dữ liệu và truyền thông đa nền tảng. Bên cạnh đó là năng lực phản biện, tư duy phân tích và trách nhiệm nghề nghiệp trong sử dụng công nghệ mới.

Nói cách khác, mỗi nhà báo truyền thông chính sách đang dần trở thành một "phiên dịch viên" đặc biệt.

Họ không dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác mà chuyển hóa những khái niệm pháp lý, những điều khoản kỹ thuật, những mục tiêu quản lý thành những câu chuyện dễ hiểu, gần gũi và có ý nghĩa đối với đời sống xã hội.

Tổng Biên tập Nguyễn Văn Minh nhấn mạnh: "Một chính sách muốn đi vào cuộc sống không thể chỉ dựa vào các quy định trên văn bản mà cần được chuyển hóa thành những câu chuyện gần gũi, gắn với lợi ích cụ thể của từng nhóm đối tượng. Báo chí phải là người kể những câu chuyện đó bằng sự trung thực, khách quan và trách nhiệm nghề nghiệp".

"Bên cạnh vai trò truyền tải thông tin, báo chí cần phát huy mạnh mẽ chức năng giám sát và phản biện xã hội, lắng nghe tiếng nói từ doanh nghiệp và người dân để phản ánh trở lại với cơ quan quản lý. Khi thông tin được kết nối hai chiều, niềm tin xã hội được củng cố, từ đó tạo nền tảng để chính sách thực sự đi vào cuộc sống", ông Nguyễn Văn Minh chia sẻ.

Chính ở chiều ngược lại ấy, báo chí không chỉ truyền đạt mà còn trở thành kênh tiếp nhận và phản hồi thông tin. Khi tiếng nói từ thực tiễn được chuyển tải đầy đủ đến những người làm chính sách, chất lượng chính sách cũng có cơ hội được hoàn thiện hơn.

Hơn một thế kỷ kể từ ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập nền báo chí cách mạng Việt Nam, sứ mệnh của báo chí vẫn không thay đổi: phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân và đồng hành cùng sự phát triển của đất nước.

Kỷ nguyên số có thể tạo ra những phương thức truyền thông mới, trí tuệ nhân tạo có thể tham gia vào nhiều công đoạn sản xuất nội dung, nhưng không công nghệ nào có thể thay thế được bản lĩnh, trách nhiệm và đạo đức của người làm báo. Bởi cốt lõi của báo chí cách mạng, từ hôm qua đến hôm nay, vẫn là phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân và bảo vệ sự thật.

Trong hành trình xây dựng một nền quản trị hiện đại, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm, truyền thông chính sách sẽ ngày càng giữ vai trò quan trọng. Và ở trung tâm của quá trình ấy, báo chí tiếp tục là lực lượng kiến tạo niềm tin, thúc đẩy đồng thuận xã hội và góp phần đưa những quyết sách đúng đắn từ nghị trường đến cuộc sống.

Đó không chỉ là nhiệm vụ nghề nghiệp, mà còn là trách nhiệm lịch sử của báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.

Trong kỷ nguyên số, báo chí không cạnh tranh với công nghệ bằng tốc độ, mà khẳng định giá trị bằng khả năng kiến tạo niềm tin, dẫn dắt dư luận và đồng hành cùng sự phát triển của đất nước.Giá trị của người làm báo không nằm ở công cụ họ sử dụng, mà ở trách nhiệm với sự thật và tinh thần phụng sự xã hội.

Quỳnh Trang