Kiến tạo thể chế, không gian phát triển vượt trội cho Hà Nội

Hội thảo tham vấn ý kiến cho dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Ngày 2/4/2026, Bộ Tư pháp phối hợp với UBND Thành phố Hà Nội tổ chức hội thảo tham vấn ý kiến dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) với chủ đề: Kiến tạo thể chế, không gian phát triển vượt trội cho Thành phố Hà Nội.

Phát biểu tại sự kiện, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhận định Hà Nội không chỉ là Thủ đô chính trị, hành chính quốc gia, mà còn là một trong hai cực tăng trưởng kinh tế lớn nhất của đất nước. Với hơn 380.000 doanh nghiệp đang hoạt động, Hà Nội đóng vai trò then chốt trong hệ sinh thái kinh doanh quốc gia. Mọi thay đổi thể chế tại Hà Nội đều có tác động lan tỏa mạnh mẽ tới môi trường đầu tư, kinh doanh trên phạm vi toàn quốc.

Theo đó, dưới góc nhìn doanh nghiệp, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này thể hiện một bước chuyển rất đáng ghi nhận: từ tư duy “quản lý” sang tư duy “kiến tạo”, từ cơ chế “xin phép” sang cơ chế “phân quyền tối đa, trách nhiệm giải trình rõ ràng”. Với 192 thẩm quyền được giao cho chính quyền Hà Nội, trong đó, 85 thẩm quyền hoàn toàn mới chưa có trong pháp luật hiện hành, đây thực sự là một cuộc cách mạng thể chế ở cấp địa phương.

KIẾN TẠO KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN

Cụ thể, ông Tuấn cho biết Điều 4 dự thảo Luật đã thể chế hóa nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” - điều mà cộng đồng doanh nghiệp chờ đợi từ lâu. Trong thực tế, “điểm nghẽn” lớn mà doanh nghiệp gặp phải khi đầu tư tại Hà Nội là tình trạng “trên phân quyền nhưng dưới không dám quyết”, hoặc “có thẩm quyền nhưng thiếu hướng dẫn nên không triển khai được”. Việc phân quyền tối đa, toàn diện, kèm theo cơ chế theo dõi, đánh giá và kịp thời điều chỉnh sẽ giúp khắc phục tình trạng này.

Hơn nữa, quy định cho phép HĐND và UBND Thành phố được ban hành văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh trình tự, thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, không tăng thêm yêu cầu, điều kiện (Điều 8) là một bước tiến rất quan trọng. Doanh nghiệp kỳ vọng sẽ là công cụ để Hà Nội thực sự “cắt giảm thủ tục” thay vì chỉ “rà soát thủ tục” như trước đây.

Theo đại diện VCCI, Điều 9 về thí điểm cơ chế, chính sách và Điều 19 về thử nghiệm có kiểm soát cũng là hai quy định mà cộng đồng doanh nghiệp quan tâm. Trong bối cảnh các mô hình kinh tế mới như: kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, kinh tế ban đêm, kinh tế tầm thấp đang phát triển nhanh chóng, việc cho phép Hà Nội trở thành “phòng thí nghiệm thể chế” của quốc gia là hoàn toàn phù hợp.

Đáng chú ý, phân tích Điều 26 về thu hút đầu tư, ưu đãi, hỗ trợ đầu tư, ông Tuấn cho rằng đã xây dựng được một khung ưu đãi khá toàn diện, tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên: công nghiệp văn hóa, giáo dục chất lượng cao, y tế hiện đại, công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, môi trường. Mức ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp 5% cùng với miễn thuế 4 năm và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo (khoản 2 Điều 26) là mức ưu đãi có sức cạnh tranh trong khu vực.

Bên cạnh đó, ưu đãi dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (khoản 3 Điều 26) như miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 5 năm, miễn thuế thu nhập cá nhân 5 năm cho chuyên gia, nhà khoa học, miễn một số tiêu chí đấu thầu cho startup là những chính sách rất thiết thực, phản ánh đúng nhu cầu của hệ sinh thái khởi nghiệp.

Tiếp nối các ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp về cơ chế phân quyền, cải cách thủ tục và không gian thử nghiệm chính sách, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu đánh giá dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ đơn thuần là một dự án luật, mà còn là cơ hội để kiến tạo một nền tảng thể chế đủ mạnh cho Hà Nội chủ động phát triển. Qua đó, Thành phố có thể phát huy vai trò lan tỏa, dẫn dắt các địa phương trong Vùng và trên cả nước. “Lần này, cách tiếp cận rất mới là Luật Thủ đô sẽ đặt nền tảng pháp lý giúp Hà Nội thử nghiệm các cơ chế, chính sách mới, đóng vai trò là “mô hình mẫu” để có thể đánh giá, tổng kết và nếu đủ cơ sở thì nhân rộng ra phạm vi cả nước”, ông Hiếu lưu ý.

NỖI LO CÓ THẬT CỦA DOANH NGHIỆP

Dù vậy, ông Tuấn cho rằng dự thảo Luật trao cho Hà Nội 192 thẩm quyền, nhưng câu hỏi lớn nhất từ phía doanh nghiệp là: Ai sẽ ban hành các văn bản hướng dẫn, và khi nào? Kinh nghiệm từ Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 cho thấy nhiều cơ chế đặc thù rất hay trên giấy nhưng chậm được triển khai do thiếu văn bản hướng dẫn đồng bộ. Tình trạng “cơ chế đặc thù, nhưng thực thi đặc biệt chậm” là nỗi lo có thật của cộng đồng doanh nghiệp.

Theo đó, ông kiến nghị dự thảo Luật nên bổ sung quy định về thời hạn tối đa để HĐND, UBND Thành phố ban hành các văn bản thi hành Luật Thủ đô, ví dụ trong vòng 6 tháng kể từ ngày Luật có hiệu lực đối với các nội dung trọng yếu liên quan đến đầu tư, kinh doanh. Đồng thời, cần có cơ chế báo cáo công khai tiến độ ban hành các văn bản hướng dẫn để cộng đồng doanh nghiệp và xã hội giám sát.

Ngoài ra, về quy định các ưu đãi cho nhà đầu tư chiến lược nhưng tiêu chí, điều kiện cụ thể lại được giao cho HĐND Thành phố quy định. Điều này tạo sự linh hoạt nhưng cũng tạo ra sự không chắc chắn cho nhà đầu tư. Một nhà đầu tư quốc tế khi cân nhắc đầu tư hàng tỷ USD vào Hà Nội cần biết trước, một cách rõ ràng và ổn định, rằng mình có đủ điều kiện hay không, quy trình ra sao, và ưu đãi cụ thể là gì. Vì vậy, dự thảo Luật nên quy định ngay trong Luật một số tiêu chí khung cho nhà đầu tư chiến lược. HĐND Thành phố chỉ nên quy định chi tiết hóa các tiêu chí này, không nên được giao toàn quyền xác định tiêu chí từ đầu. Việc chọn nhà đầu tư chiến lược phải đủ chặt để chọn đúng, đủ mở để không bỏ lỡ cơ hội.

Liên quan đến cam kết chính sách dài hạn và cơ chế quản trị rủi ro pháp lý, Phó Tổng Thư ký VCCI nhấn mạnh đây là vấn đề mà cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài quan tâm. Với các dự án kéo dài hàng chục năm, trị giá hàng tỷ USD, bất kỳ thay đổi nào, dù nhỏ, về thủ tục, quy hoạch hay cách hiểu pháp lý đều có thể dẫn đến rủi ro lớn. “Dự thảo Luật đã có quy định về trách nhiệm bồi thường khi nhà đầu tư chiến lược không thực hiện đúng cam kết, nhưng lại chưa có quy định ngược lại: trách nhiệm của Thành phố khi thay đổi chính sách gây bất lợi cho nhà đầu tư đã được hưởng ưu đãi”, ông Tuấn lưu ý.

Từ góc độ cơ quan quản lý, đại diện Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) cho biết các ý kiến sẽ được nghiên cứu, tiếp thu trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật, nhằm bảo đảm chất lượng, tính khả thi và đồng bộ của các quy định. Qua đó, tạo nền tảng pháp lý thuận lợi hơn để Hà Nội phát triển, phát huy vai trò dẫn dắt và lan tỏa.

Thanh Xuân