Kiến tạo thể chế, không gian phát triển vượt trội cho thành phố Hà Nội

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu chủ trì hội thảo

Đặt nền tảng pháp lý để Hà Nội thử nghiệm một số cơ chế, chính sách mới đóng vai trò "mô hình mẫu"

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu nhấn mạnh, trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều văn bản chỉ đạo quan trọng về xây dựng và phát triển Thủ đô, gần đây nhất là Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Theo đó, Nghị quyết đã nâng tầm mục tiêu phát triển Thủ đô với tầm nhìn dài hạn 100 năm, định hướng Thủ đô không phải chỉ là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trái tim của cả nước mà còn phải trở thành thành phố toàn cầu, thuộc nhóm các thủ đô có chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc cao nhất thế giới vào năm 2065.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu tại hội thảo

Nhằm kịp thời thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng và nâng cao trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị trong việc xây dựng, phát triển Thủ đô, Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với UBND thành phố Hà Nội và các Bộ, ngành có liên quan, các chuyên gia, các nhà khoa học xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) với nhiều chính sách, quy định đặc thù, vượt trội, có trọng tâm, trọng điểm, tạo vị thế vững chắc cho sự phát triển mạnh, bền vững của Hà Nội. Bộ Tư pháp đã lập hồ sơ dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) trình Chính phủ cho ý kiến và trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI theo quy trình thông qua tại một kỳ họp.

Theo Thứ trưởng Phan Chí Hiếu, Bộ Tư pháp đã xác định đây không chỉ đơn thuần là một dự án luật mà đây là dịp để chúng ta kiến tạo thể chế, tạo không gian pháp lý đủ mạnh cho Hà Nội chủ động phát triển, tạo sự lan tỏa, dẫn dắt các địa phương trong Vùng và cả nước. Đặc biệt, lần này có cách tiếp cận rất mới là Luật Thủ đô sẽ đặt nền tảng pháp lý để Hà Nội thử nghiệm một số cơ chế, chính sách mới, đóng vai trò là “mô hình mẫu” để có thể đánh giá, tổng kết và nếu đủ cơ sở thì nhân rộng ra phạm vi cả nước.

Trên cơ sở đó, Thứ trưởng đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận về các cơ chế chính sách đặc thù vượt trội trong dự thảo Luật, nhất là trong các lĩnh vực tài chính, ngân sách, đầu tư, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và bảo vệ môi trường Thủ đô; các quy định liên quan đến quy hoạch, phát triển đô thị, phát triển hạ tầng đồng bộ, hiện đại. Đặc biệt là các cơ chế để thúc đẩy phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), đô thị thông minh, đô thị xanh và vấn đề liên kết Vùng.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu tại hội thảo

Cùng với đó, Thứ trưởng đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận về đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành Luật sau khi được ban hành, trong đó đặc biệt nhấn mạnh về trách nhiệm kiểm tra, giám sát, giải trình của các cơ quan có liên quan.

“Cách tiếp cận xây dựng Luật Thủ đô lần này là trao quyền mạnh mẽ cho Thủ đô theo đúng phương châm: “Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Vì vậy, cơ chế kiểm tra giám sát gắn với trách nhiệm giải trình của chính quyền Thủ đô được đặt ra hết sức quan trọng”, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu nhấn mạnh.

Nhấn mạnh đến vấn đề phân quyền, ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp cho rằng, dự thảo Luật đã thể hiện sự phân quyền triệt để, toàn diện theo hướng địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm. Theo đó, trong dự thảo Luật Thủ đô đã xác định, Hà Nội được giao tổng số 192 thẩm quyền, trong đó thẩm quyền Hội đồng nhân dân là 124, của Ủy ban nhân dân là 56 và của Chủ tịch Ủy ban nhân dân là 12. Đáng chú ý là trong 192 thẩm quyền đó thì có 85 thẩm quyền hoàn toàn mới và 57 thẩm quyền khác mà các cơ quan nhà nước đã được quy định trong các cơ quan nhà nước cấp trên.

"Với cách tiếp cận này, không chỉ dừng lại ở việc chuyển giao nhiệm vụ từ các cơ quan trung ương xuống cho thành phố Hà Nội, mà ở đây đã xác định thành phố thực sự trở thành chủ thể, trung tâm của quản trị để tạo cơ hội cho sự phát triển. Việc trao quyền mạnh mẽ cũng mở ra không gian rộng lớn cho Thủ đô chủ động đổi mới sáng tạo trong quản trị Thủ đô" - ông Nguyễn Quốc Hoàn nhấn mạnh

Chuyển từ “thực thi chính sách” sang “thiết kế chính sách”

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 chương, 36 điều và giảm 18 điều so với Luật Thủ đô năm 2024. Theo ông Nguyễn Quốc Hoàn, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã thể hiện sự chuyển đổi căn bản từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo phát triển.

Một bước tiến đột phá trong cách tiếp cận xây dựng Luật Thủ đô khi dự luật không chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh về kỹ thuật lập pháp mà còn phản ánh sự thay đổi sâu sắc về tư duy phát triển, từ quản lý ổn định sang kiến tạo đột phá, từ ứng phó một cách thụ động sang chủ động thiết kế và dẫn dắt chính sách để Hà Nội chủ động bứt phá trong kỷ nguyên mới.

Ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp phát biểu tại hội thảo

Cũng theo ông Hoàn, dự thảo Luật thể hiện bước chuyển từ “thực thi chính sách” sang “thiết kế chính sách”. Nếu như trước đây, Hà Nội chủ yếu thực hiện các quy định, cơ chế do Trung ương ban hành theo hướng thống nhất, thì với cách tiếp cận mới, Thành phố được trao thẩm quyền rộng hơn để chủ động xây dựng, lựa chọn và điều chỉnh các chính sách phù hợp với đặc thù phát triển của mình.

“Đây không chỉ là sự mở rộng về thẩm quyền, mà còn là sự thay đổi về chất trong tư duy quản trị, phù hợp với yêu cầu phát triển nhanh, linh hoạt trong bối cảnh kinh tế số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng’, ông Nguyễn Quốc Hoàn nhấn mạnh.

Quang cảnh hội thảo

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng quy định về thí điểm cơ chế chính sách, trong đó có thí điểm cơ chế chính sách được thiết kế với tính chất đột phá khi lần đầu tiên trao cho thành phố quyền quyết định thí điểm xây dựng và áp dụng các cơ chế chính sách, kể cả các cơ chế khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề mà chưa được pháp luật quy định nhằm đáp ứng yêu cầu về phát triển đặc thù của Thủ đô.

Đây là một trong những điểm quan trọng trong tư duy lập pháp mới, cho phép Hà Nội không chỉ vận hành trong khuôn khổ pháp luật hiện hành mà còn chủ động kiến tạo các cơ chế vượt trội trong các lĩnh vực trọng tâm như mô hình quản trị, kinh tế số, đổi mới sáng tạo, quản trị đô thị.

Với nhiều cơ chế, chính sách vượt trội, đặc thù, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đươc kỳ vọng, nếu được Quốc hội xem xét, thông qua sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững, xứng tầm là Thủ đô của một quốc gia đang vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Song Hà