Luật Thủ đô (sửa đổi): Kiến tạo thể chế, không gian phát triển vượt trội cho TP Hà Nội

Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu chủ trì Hội thảo. Đồng chủ trì Hội thảo có đại diện của UBND TP Hà Nội.

Dự Hội thảo có Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Trần Thị Nhị Hà; Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên Nông Quang Nhất; đại diện các Ủy ban: Pháp luật và Tư pháp; Văn hóa và Xã hội; Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại; Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội; Vụ Pháp luật và Tư pháp, Văn phòng Quốc hội; các Bộ, cơ quan ngang Bộ; UBND TP Hà Nội; các Sở, ngành, cơ quan, tổ chức có liên quan của TP Hà Nội; các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp; đại diện doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề; các chuyên gia, nhà khoa học; các cơ quan thông tấn, báo chí.

Thời gian qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Đảng và Nhà nước, cùng với việc triển khai Luật Thủ đô năm 2024, Hà Nội đã đạt nhiều kết quả tích cực, toàn diện trên các lĩnh vực, tiếp tục khẳng định vai trò là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trái tim của cả nước.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, thực tiễn phát triển của Thủ đô Hà Nội thời gian qua cho thấy những kết quả này vẫn chưa tương xứng với vị thế, tiềm năng, lợi thế và vai trò đặc biệt quan trọng của Thủ đô đối với cả nước.

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp, cạnh tranh chiến lược gia tăng, cùng với những chuyển dịch mạnh mẽ về kinh tế, công nghệ và mô hình tăng trưởng; ở trong nước, quá trình cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình phát triển và yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia đang được đặt ra cấp thiết, bối cảnh phát triển của đất nước đã có nhiều thay đổi sâu sắc.

Thực tiễn đó đòi hỏi phải có những đột phá cao hơn về thể chế, với cách tiếp cận mới, nhằm tạo “không gian pháp lý đủ rộng” cho Thủ đô thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, đồng thời phát huy đầy đủ vai trò dẫn dắt, lan tỏa đối với cả nước.

Nhận diện rõ những bối cảnh nêu trên, Đảng và Nhà nước đã có những chỉ đạo về việc nghiên cứu, hoàn thiện thể chế, sửa đổi Luật Thủ đô theo hướng “phải được tiếp cận với tư duy đổi mới, tầm nhìn dài hạn, tạo cơ sở pháp lý vượt trội, đủ mạnh để Hà Nội phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế đặc thù…”; “tạo điều kiện tối đa để Hà Nội có đủ không gian pháp lý, đủ công cụ và đủ thẩm quyền cần thiết nhằm phát huy vai trò Thủ đô là trung tâm dẫn dắt, lan tỏa phát triển của Vùng Thủ đô và cả nước”.

Mới đây, Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới cũng đã đề ra nhiệm vụ “hoàn thiện thể chế đồng bộ, bảo đảm vượt trội, ưu việt, đủ năng lực xử lý hiệu quả các vấn đề của Hà Nội, của vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng, vùng trung du và miền núi phía Bắc và những vấn đề mang tầm quốc gia, quốc tế”.

Định hướng xây dựng, phát triển Thủ đô tại Nghị quyết số 02-NQ/TW đã đặt ra yêu cầu phải có những cách tiếp cận mới trong xây dựng các quy định của Luật Thủ đô (sửa đổi), khác với Luật Thủ đô hiện hành.

Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XV khai mạc trong ít ngày tới.

Ngày 28/3/2026, Chính phủ đã có Tờ trình số 128/TTr-CP trình Quốc hội về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Với cách tiếp cận mới trong xây dựng luật theo tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW và các quan điểm xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi), thay vì quy định cụ thể các nội dung như tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, dự thảo Luật tập trung phân quyền cho TP quyết định theo hướng phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền TP Hà Nội nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền TP Hà Nội; đồng thời, bảo đảm nhiệm vụ kiểm tra, giám sát của Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành liên quan và trách nhiệm giải trình của chính quyền Thủ đô trong thực hiện các cơ chế, chính sách, thẩm quyền được giao.

Cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô phải vừa có tính vượt trội, vừa có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của Thủ đô và phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước, tạo động lực, đột phá mới cho Thủ đô, giải quyết các điểm nghẽn, thách thức và tạo thể chế thuận lợi, dẫn đường, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

Nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của việc sửa đổi Luật Thủ đô, ngay từ khi được giao nhiệm vụ chủ trì soạn thảo, Bộ Tư pháp đã xác định đây không chỉ đơn thuần là sửa đổi một dự án luật, mà đây là dịp để kiến tạo thể chế, tạo không gian pháp lý đủ mạnh cho Hà Nội chủ động phát triển, tạo sự lan tỏa, dẫn dắt các địa phương trong Vùng và cả nước.

Vì vậy, xuyên suốt quá trình thiết kế chính sách, quy định, Bộ Tư pháp đã cố gắng đưa tối đa các quy định đặc thù, trao quyền mạnh mẽ để chính quyền Thủ đô phát huy tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong xây dựng và phát triển Thủ đô.

Các ý kiến trao đổi tại Hội thảo góp phần quan trọng vào việc hoàn thiện dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) thực sự có chất lượng, tạo nền tảng pháp lý vững chắc để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững, xứng tầm là Thủ đô của một quốc gia đang vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Tường Minh