Doanh nghiệp khó giải bài toán huy động vốn trung – dài hạn

Thông điệp này được các chuyên gia và đại diện cơ quan quản lý chia sẻ tại diễn đàn về thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam 2026 vào ngày 2-4.

Việc khó huy động vốn dài hạn qua kênh trái phiếu và ngày càng phụ thuộc vào dòng chảy tín dụng của các ngân hàng khiến doanh nghiệp khó có thể mạnh dạn đầu tư dài hạn hay mở rộng quy mô. Ảnh: LÊ VŨ

Ông Nguyễn Anh Quân – Giám đốc xếp hạng khối định chế tài chính (FiinRatings) cho biết tỷ lệ tín dụng/GDP tại Việt Nam đã vượt mốc 140%, là mức bắt đầu rủi ro với một nền kinh tế mới nổi. Ngoài ra, rủi ro chênh lệch kỳ hạn cũng hiện hữu khi 90% tiền gửi trong hệ thống ngân hàng là ngắn hạn (dưới 12 tháng), nhưng lại được dùng để tài trợ cho các dự án hạ tầng với thời gian 20 năm.

Về chất lượng tài sản các ngân hàng, ông Quân cho rằng bề ngoài năm 2025 rất tốt vì nợ xấu đã chạm mức thấp nhất kể từ đỉnh năm 2023. Nhưng kết quả này phần nào tới từ mức tăng trưởng tín dụng cao và các ngân hàng rất nỗ lực “xóa sổ” nợ.

Sang năm 2026, áp lực chất lượng tài sản dự kiến gia tăng vì tín dụng tăng chậm lại và các ngân hàng không thể tiếp tục mạnh tay “xóa sổ” nợ như trước. Hơn nữa, mức trích lập dự phòng đã xuống mức thấp nhất kể từ năm 2021, buộc các ngân hàng phải dựa vào tài sản thế chấp và thu hồi nợ.

Như vậy, hệ thống ngân hàng đối mặt với hai vấn đề trong năm 2026 gồm tín dụng dường như đã "đụng trần" và phải dùng lại các công cụ như trái phiếu VAMC để quản lý rủi ro, theo ông Quân.

Đồng quan điểm, ông Kim Eng Tan, Giám đốc xếp hạng tín nhiệm quốc gia Châu Á - Thái Bình Dương (S&P Global Ratings) nhận định tín dụng ngân hàng Việt Nam tăng rất nhanh so với các nền kinh tế có cùng mức thu nhập. Nhưng song hành với tốc độ tăng trưởng tính dụng cao là mức độ rủi ro cũng ở ngưỡng cao.

“Nếu tiếp tục mở rộng tín dụng có thể khiến quy mô tài sản gia tăng nhưng không đồng nghĩa với cải thiện chất lượng rủi ro”, ông Kim Eng Tan phân tích.

Trong bối cảnh trên, các chuyên gia dự báo các ngân hàng thương mại có xu hướng “phòng thủ” để bảo vệ danh mục cho vay khi rủi ro tín dụng bị tác động bởi xu hướng lãi suất gia tăng. Khi tín dụng thu hẹp, doanh nghiệp buộc phải huy động vốn trên các kênh khác.

Tuy nhiên, việc huy động vốn trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) riêng lẻ - một kênh từng rất động – cũng không dễ dàng khi áp lực đáo hạn gốc và lãi vẫn rất lớn. Năm nay, tổng giá trị trái phiếu đến hạn là 190.400 tỉ đồng, thấp hơn 1,7% so với mức đáo hạn năm 2025, theo thông tin từ Ủy ban chứng khoán Nhà nước (UBCKNN).

Ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó chủ tịch UBCKNN cho biết không chỉ chi phí huy động TPDN tăng do lãi suất huy động tăng, mà thị trường cũng sẽ tái định giá rủi ro, đồng thời nhà đầu tư cũng thận trọng và chọn lọc hơn.

"Áp lực này buộc doanh nghiệp phải chủ động tái cơ cấu tài chính hoặc tìm kiếm các nguồn vốn thay thế. Tuy nhiên, áp lực đáo hạn cũng sẽ giúp loại bỏ các doanh nghiệp yếu, củng cố vị thế cho các doanh nghiệp phát hành tốt, giúp cấu trúc thị trường bền vững hơn", ông Dương nhận định.

Vân Phong