Hơn 190.000 tỷ đồng trái phiếu đáo hạn và cơ hội sàng lọc thị trường

Ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup và FiinRatings. Ảnh: BTC.

Phát biểu tại Diễn đàn Thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp Việt Nam 2026 với chủ đề "Củng cố niềm tin, minh bạch và hạ tầng thị trường cho tăng trưởng bền vững" ngày 2/4, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup và FiinRatings cho biết, thị trường vốn Việt Nam, đặc biệt là thị trường trái phiếu, đã hình thành được những nền tảng nhất định và ghi nhận nhiều thay đổi đáng kể trong thời gian qua.

Các chuyển biến này không chỉ đến từ phía cung hàng hóa, mà còn thể hiện ở quá trình tái cơ cấu cơ sở nhà đầu tư, sự phát triển của các định chế tài chính trung gian cũng như việc từng bước hoàn thiện các chuẩn mực và hạ tầng mềm của thị trường, bao gồm công bố thông tin, hoạt động thử nghiệm và trách nhiệm của các đơn vị phân phối, tư vấn trái phiếu.

Từ thực tế đó, ông Thuân cho rằng cần có cách tiếp cận mang tính tổng thể, dựa trên sự hợp tác, chia sẻ thẳng thắn và cởi mở giữa các bên tham gia thị trường. Thay vì tập trung vào từng yếu tố riêng lẻ như chất lượng trái phiếu, việc tìm kiếm nhà đầu tư hay nâng cao chất lượng bản cáo bạch, thị trường cần được nhìn nhận và phát triển đồng bộ trên nhiều phương diện nhằm đảm bảo tính bền vững.

Cũng theo ông Thuân, xét về quy mô thị trường, dư nợ thị trường trái phiếu hiện tương đương khoảng 11% GDP, không thấp so với một số quốc gia trong khu vực, thậm chí cao hơn Indonesia và Philippines. Tuy nhiên, thị trường vẫn chưa phát huy đầy đủ vai trò khi cơ cấu còn mất cân đối, trong đó phần lớn là trái phiếu phát hành riêng lẻ và tỷ trọng lớn thuộc về trái phiếu ngân hàng. Trong khi đó, nhu cầu vốn cho các lĩnh vực như hạ tầng, bất động sản khu công nghiệp, cấp nước hay năng lượng tái tạo vẫn ở mức cao và cần được hỗ trợ thông qua thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Theo đó, cần mở rộng sự tham gia của các nhà đầu tư tổ chức trong nước, nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp và từng bước hướng tới nhà đầu tư đại chúng khi hệ thống được thiết kế phù hợp hơn, đồng thời thu hút thêm sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài nhằm đa dạng hóa nguồn vốn.

Mặt khác, ở góc độ cung ứng vốn, ông Thuân chỉ ra rằng, hệ thống ngân hàng khó có thể đáp ứng nhu cầu vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế trong bối cảnh hiện nay. Hệ số an toàn vốn của các ngân hàng đang ở mức dưới 11%, trong khi khoảng 90% tiền gửi có kỳ hạn dưới 12 tháng. Các quy định về an toàn hệ thống cũng khiến dư địa cung ứng vốn dài hạn bị hạn chế.

Từ đó, việc phát triển thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp, được xem là cần thiết nhằm bổ sung nguồn lực cho nền kinh tế. Thực tế cho thấy, tỷ lệ tham gia của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường trái phiếu nội địa Việt Nam hiện ở mức khoảng 0,1%, trong khi tại nhiều quốc gia trong khu vực như Hàn Quốc, Malaysia hay Indonesia, tỷ lệ này dao động từ 7% đến hơn 20%.

"Nếu trong những năm tới có thể nâng tỷ lệ tham gia của nhà đầu tư nước ngoài lên khoảng 10% quy mô phát hành, thị trường sẽ có thêm nguồn lực và tạo nền tảng để phát triển các sản phẩm tài chính khác," ông Thuân đánh giá.

Diễn đàn Thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp Việt Nam 2026 với chủ đề "Củng cố niềm tin, minh bạch và hạ tầng thị trường cho tăng trưởng bền vững". Ảnh: Kiều Chinh/Mekong ASEAN.

Hoàn thiện khung khổ, nâng cao chất lượng thị trường

Chia sẻ tại diễn đàn, ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, năm 2025, thị trường TPDN ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ so với năm trước. Theo đó, có 106 doanh nghiệp phát hành riêng lẻ, huy động thành công 576.000 tỷ đồng, tăng 31,6% so với năm 2024. Phát hành trái phiếu ra công chúng cũng tăng mạnh với tổng giá trị đăng ký chào bán đạt 51.980 tỷ đồng, tăng trưởng 36%.

Đặc biệt, tỷ lệ chậm trả gốc, lãi có xu hướng giảm. Khung pháp lý hoàn thiện cùng mức độ minh bạch của doanh nghiệp được cải thiện đã giúp niềm tin của nhà đầu tư dần phục hồi.

Mặc dù vậy, đại diện UBCKNN cũng chỉ ra thực tế, vẫn còn tồn tại một số đơn vị chậm trả gốc, lãi trái phiếu, gây tâm lý lo ngại cho nhà đầu tư. Chính vì vậy, việc siết chặt kỷ luật thị trường, giám sát chặt chẽ và thực thi các chế tài là rất cần thiết để doanh nghiệp thực hiện nghiêm nghĩa vụ của đơn vị phát hành.

Ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Ảnh: BTC.

Về thị trường TPDN năm 2026, Phó Chủ tịch UBCKNN chỉ ra thách thức khi áp lực đáo hạn vẫn rất lớn. Tổng giá trị trái phiếu đến hạn là 190.400 tỷ đồng, buộc doanh nghiệp phải chủ động tái cơ cấu tài chính hoặc tìm kiếm các nguồn vốn thay thế.

Áp lực đáo hạn trái phiếu giai đoạn 2024-2026 được xem là thử thách quan trọng đối với khả năng tài chính của doanh nghiệp. Nếu quá trình này được thực hiện hiệu quả, sẽ giúp sàng lọc thị trường, loại bỏ doanh nghiệp yếu kém và củng cố vị thế những doanh nghiệp có nền tảng tốt, hướng tới cấu trúc thị trường bền vững.

Trong bối cảnh lãi suất huy động tăng, lãnh đạo UBCKNN cảnh báo không chỉ chi phí huy động TPDN cũng sẽ tăng theo mà thị trường cũng sẽ tái định giá rủi ro, đồng thời nhà đầu tư cũng thận trọng và chọn lọc hơn. Bối cảnh này đòi hỏi doanh nghiệp phát hành phải minh bạch thông tin và có phương án sử dụng vốn hiệu quả nếu muốn tiếp cận thị trường.

Mặc dù thị trường TPDN vẫn còn gặp nhiều thách thức, song UBCKNN khẳng định, cơ quan quản lý đang hướng thị trường phát triển theo hướng an toàn, minh bạch và bền vững thông qua các giải pháp đồng bộ.

"Dù TPDN đang chiếm tỷ lệ nhỏ trong cơ cấu vốn của nền kinh tế, song trong bối cảnh hệ thống ngân hàng đang phải đối mặt với tình trạng mất cân đối kỳ hạn, TPDN sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong cung ứng vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế," ông Dương khẳng định.

Định hướng của UBCKNN là sẽ thực hiện các giải pháp nhằm nâng cao năng lực tài chính của tổ chức phát hành, tăng trách nhiệm của các đơn vị trung gian. Đồng thời, hướng nhà đầu tư cá nhân vào các sản phẩm an toàn hơn (trái phiếu phát hành ra công chúng, trái phiếu có xếp hạng tín nhiệm, có tài sản đảm bảo hoặc bảo lãnh thanh toán). Cơ quan quản lý cũng sẽ đẩy mạnh thực hiện xếp hạng tín nhiệm và công bố thông tin về sử dụng vốn nhằm hạn chế tình trạng phát hành thiếu kiểm soát, lấy lại niềm tin của nhà đầu tư.

"Thị trường TPDN sở hữu tiềm năng rất lớn để trở thành kênh huy động vốn quan trọng cho nền kinh tế. UBCKNN cam kết luôn đồng hành cùng các thành viên thị trường trong việc hoàn thiện khung khổ pháp lý, nâng cao minh bạch và kỷ luật cho sự phát triển bền vững.

UBCKNN cam kết đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý thị trường TPDN, đồng thời kiên quyết xử lý nghiêm các vi phạm để đảm bảo kỷ cương. Sự phát triển lành mạnh của thị trường TPDN không thể tách rời trách nhiệm của các chủ thể tham gia. Cơ quan quản lý Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và giám sát; doanh nghiệp phát hành cần minh bạch và sử dụng vốn hiệu quả; nhà đầu tư cần chủ động nâng cao hiểu biết và thận trọng trong quyết định," ông Nguyễn Hoàng Dương khẳng định.

Kiều Chinh