Bảo tồn để phát huy giá trị di sản

Các thành viên Câu lạc bộ hát Then Bản Cọ (xã Hợp Thành) tập luyện đàn Tính, hát Then định kỳ vào thứ 7 hàng tuần nhằm bảo tồn di sản và phục vụ du khách tại điểm du lịch cộng đồng.

Xã Tràng Xá - nơi hội tụ bản sắc văn hóa của đồng bào Mông, Tày, Nùng, Dao, cứ vào ngày 26 Âm lịch hằng tháng, Chợ đêm văn hóa lại trở thành điểm hẹn thu hút đông đảo người dân và du khách. Không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, nông sản, phiên chợ còn là không gian tôn vinh văn hóa bản địa. Đến với chợ đêm, du khách được hòa mình vào tiếng khèn Mông réo rắt, những điệu múa rực rỡ trong đám cưới truyền thống của người Dao, hay lắng nghe làn điệu Then, hát Cọi của đồng bào Tày, Nùng. Những sắc màu văn hóa hòa quyện tạo nên bức tranh sinh hoạt dân gian giàu bản sắc giữa núi rừng.

Chia sẻ về mô hình này, ông Lý Hoàng Nguyên, Chủ tịch UBND xã Tràng Xá, cho biết: Mục tiêu xây dựng Chợ đêm văn hóa đang mở ra hướng đi triển vọng trong việc gắn kết bảo tồn di sản với phát triển kinh tế. Khi văn hóa mang lại giá trị thiết thực, người dân sẽ nâng cao nhận thức, thêm tự hào và chủ động gìn giữ bản sắc dân tộc.

Đồng bào dân tộc Mông biểu diễn tiết mục múa khèn truyền thống tại Chợ đêm văn hóa xã Tràng Xá.

Nếu Tràng Xá tạo sức hút bằng không gian chợ phiên đậm bản sắc thì tại xã Hợp Thành, việc gìn giữ di sản được bền bỉ thực hiện thông qua Câu lạc bộ hát Then Bản Cọ. Đều đặn vào thứ Bảy hằng tuần, các thành viên câu lạc bộ tập trung tại điểm du lịch cộng đồng Bản Cọ để luyện tập, biểu diễn phục vụ du khách và truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Bà Vũ Thị Vân, nghệ nhân hát Then xã Hợp Thành, chia sẻ: "Hát Then là tâm hồn, là bản sắc của người Tày, Nùng. Việc đưa Then vào phục vụ du khách không chỉ giúp bà con duy trì niềm đam mê mà còn góp phần giới thiệu những giá trị đặc sắc của di sản đến bạn bè gần xa, đồng thời truyền lửa cho thế hệ trẻ ngay trong chính cộng đồng".

Thái Nguyên là vùng đất giàu truyền thống văn hóa, nơi cộng đồng 39 dân tộc cùng sinh sống và gìn giữ những giá trị đặc sắc. Mỗi dân tộc đều sở hữu kho tàng văn hóa phong phú, từ tiếng nói, trang phục, phong tục, tập quán đến các loại hình nghệ thuật dân gian và lễ hội truyền thống như Lồng tồng, Đền Đuổm, Núi Văn - Núi Võ...

Toàn tỉnh hiện có 3 di tích quốc gia đặc biệt, 67 di tích quốc gia và 323 di tích cấp tỉnh. Cùng với đó là 45 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trong đó "Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái" được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Kho tàng di sản phong phú không chỉ là niềm tự hào của địa phương mà còn trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng để Thái Nguyên xây dựng chiến lược phát triển trong giai đoạn mới.

Ông Vũ Đức Hảo, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên, cho biết: Trọng tâm của ngành Văn hóa hiện nay là chuyển từ tư duy "bảo tồn khép kín" sang "bảo tồn động", gắn bảo tồn với sinh kế của người dân và nhịp sống hiện đại. Tỉnh đang đẩy mạnh số hóa dữ liệu di sản, ứng dụng công nghệ thông tin để quảng bá giá trị văn hóa ra thế giới, đồng thời lấy bảo tồn bản sắc truyền thống làm nền tảng phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái theo hướng bền vững. Định hướng này đang từng bước được hiện thực hóa tại nhiều địa phương, tạo nên những mô hình bảo tồn gắn với phát triển kinh tế giàu sức sống.

Nhiều địa phương đã chủ động xây dựng sản phẩm du lịch dựa trên lợi thế văn hóa, làng nghề, ẩm thực và nghệ thuật dân gian, qua đó tạo thêm không gian để các giá trị truyền thống hiện diện trong đời sống đương đại. Sự kết hợp giữa định hướng đúng đắn của tỉnh, sự chủ động của các địa phương và vai trò trung tâm của cộng đồng đang góp phần đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng, vừa gìn giữ bản sắc, vừa tạo động lực phát triển du lịch và kinh tế - xã hội bền vững cho Thái Nguyên.

Đỗ Nhung