Định hình bản sắc văn hóa đô thị Bắc Ninh

Đưa di sản hòa vào nhịp sống đô thị

Bắc Ninh sở hữu hệ thống di sản văn hóa đặc sắc đã được UNESCO ghi danh từ dân ca quan họ, tranh dân gian Đông Hồ mang hồn cốt dân tộc cho đến hệ thống chùa tháp cổ kính và nhiều làng nghề truyền thống.

Để du khách được sống trong không gian của di sản, được trải nghiệm và hiểu câu chuyện phía sau mỗi giá trị văn hóa, thời gian qua, Bắc Ninh đã có nhiều hoạt động thiết thực.

Các buổi trình diễn dân ca quan họ Bắc Ninh luôn có sức hấp dẫn Nhân dân và du khách gần xa.

Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh duy trì biểu diễn phục vụ Nhân dân và du khách tại hồ Vua Bà (tổ dân phố Viêm Xá, phường Kinh Bắc) định kỳ hai chương trình một tháng. Trung tâm Triển lãm tranh dân gian Đông Hồ (phường Thuận Thành) thường xuyên trưng bày, tạo hành trình trải nghiệm cho du khách, bước đầu kết hợp trình diễn rối nước Đồng Ngư và quan họ vào những dịp đặc biệt.

Các chương trình trình diễn quảng bá tại Trung tâm Văn hóa - Triển lãm tỉnh, Quảng trường 3/2, Quảng trường Trung tâm Văn hóa Kinh Bắc… cũng góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng. Dẫu vậy, từ những hoạt động riêng lẻ đến một hệ sinh thái trải nghiệm di sản hoàn chỉnh vẫn còn một khoảng cách.

Di sản sẽ trở thành tài sản khi một câu quan họ có thể níu chân du khách ở lại thêm một đêm; một bức tranh Đông Hồ trở thành món quà mang câu chuyện Bắc Ninh đi xa; một nghệ nhân có thể sống được bằng nghề; một ngôi làng có thêm sinh kế nhờ văn hóa…

Bàn về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Quý, đại biểu Quốc hội khóa XVI, Phó Giám đốc Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh cho rằng: “Ở thành phố Huế, nghe ca Huế trên sông Hương đã trở thành một trải nghiệm văn hóa đặc trưng. Tại Hà Nội, những chương trình hát xẩm ở khu vực phố đi bộ Hoàn Kiếm cũng cho thấy một hướng tiếp cận khác: Đưa nghệ thuật truyền thống ra không gian công cộng, gần với đời sống và du khách. Đó cũng là gợi ý để Bắc Ninh suy nghĩ về cách tạo ra những “điểm chạm” văn hóa riêng của mình”.

Bà Quý phân tích thêm, Bắc Ninh cần có những không gian để du khách có thể chủ động tìm đến và thưởng thức dân ca quan họ một cách thường xuyên chứ không chỉ trong các lễ hội hay sự kiện lớn. Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh và các nhà chứa quan họ tại Viêm Xá, không gian làng quê thơ mộng ven đôi bờ sông Cầu hoàn toàn có thể trở thành hạt nhân của một chuỗi trải nghiệm như vậy. Du khách có thể thưởng thức một đêm quan họ trên sông Cầu; nghe quan họ tại Nhà hát hoặc tại các nhà chứa, kết hợp tìm hiểu lối ứng xử của người quan họ, thưởng thức món ăn truyền thống, mua sản phẩm mang dấu ấn quan họ tại tổ dân phố Viêm Xá…

Biến di sản thành nguồn lực phát triển

“Biến di sản thành tài sản” không còn là khái niệm mới mà đã được Bắc Ninh xem xét, tính toán và tích cực triển khai với nhiều giải pháp cụ thể: Xây dựng bản đồ di sản Bắc Ninh; thiết kế các tuyến trải nghiệm theo chủ đề; đào tạo đội ngũ thuyết minh viên chuyên sâu về văn hóa. Đồng thời, phát triển sản phẩm lưu niệm có bản sắc, kết nối di sản với OCOP, ẩm thực, kinh tế đêm và đẩy mạnh quảng bá đa ngôn ngữ trên nền tảng số…

Du khách trải nghiệm làm tranh dân gian Đông Hồ. Ảnh: Trần Thảo.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Việt Hùng, giảng viên Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho rằng, du khách sẽ có ấn tượng sâu sắc hơn khi tự tay in tranh Đông Hồ, học hát một làn điệu quan họ hay mua sản phẩm thủ công, quà lưu niệm liên quan đến di sản văn hóa Bắc Ninh. Từ đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Việt Hùng gợi ý: “Bắc Ninh nên thiết kế các điểm đến để du khách có cơ hội trải nghiệm làm tranh Đông Hồ, hát quan họ, mặc trang phục quan họ, têm trầu cánh phượng; trải nghiệm ẩm thực quan họ; tham gia các trò chơi dân gian như bắt vịt, đi cầu kiều, thổi cơm thi... Bên cạnh đó, tỉnh cần phát triển bộ sản phẩm văn hóa mang tính nhận diện để làm quà tặng, đồng thời hiển thị hình ảnh các di sản nổi bật trên các vật phẩm địa phương và vật dụng tiện ích đi kèm các thông điệp về di sản”.

Ở góc độ người làm du lịch chuyên nghiệp, bà Nguyễn Thị Hải Nam, Giám đốc Công ty cổ phần Truyền thông và Lữ hành Đất Việt (Hà Nội) chỉ ra rằng, Bắc Ninh có hệ thống di sản đậm đặc, rất tiềm năng nhưng du khách hiện chủ yếu đến và đi trong ngày. Để giữ chân họ lâu hơn, tỉnh cần thiết kế các tour, tuyến du lịch đặc thù gắn với di sản văn hóa. “Đơn cử, một ngày ở “xứ sở di sản” có thể bắt đầu từ một ngôi chùa cổ, tiếp nối bằng một làng nghề, buổi chiều trải nghiệm làm tranh Đông Hồ và buổi tối nghe quan họ, thưởng thức ẩm thực địa phương. Ngày hôm sau, du khách có thể khám phá các bản, làng du lịch vùng núi như làng cổ Bắc Hoa (xã Tân Sơn) hay bản Ven (xã Xuân Lương)” và nghe hát then, hát sloong hao…”, bà Nam hiến kế.

Di sản sẽ trở thành tài sản khi một câu quan họ có thể níu chân du khách ở lại thêm một đêm; một bức tranh Đông Hồ trở thành món quà mang câu chuyện Bắc Ninh đi xa; một nghệ nhân có thể sống được bằng nghề; một ngôi làng có thêm sinh kế nhờ văn hóa… Đó là nền tảng vững chắc để Bắc Ninh vươn mình trở thành một thành phố trực thuộc Trung ương giàu đẹp, hiện đại và đậm đà bản sắc văn hóa.

Vân Giang