Nhiều người trẻ chỉ biết mình cao huyết áp khi đã đột quỵ

TP HCMỞ tuổi 30-40, nhiều bệnh nhân nhập viện vì đột quỵ mới bàng hoàng nhận kết quả bị tăng huyết áp từ trước đó.

Nam thanh niên ngoài 30 tuổi được đưa vào cấp cứu tại Bệnh viện Quân y 175 trong tình trạng hôn mê, liệt nửa người. Huyết áp lúc nhập viện lên tới 190/110 mmHg. Người nhà không tin nổi bởi trước đó anh vẫn đi làm bình thường, chưa từng than đau đầu hay chóng mặt, cũng chưa bao giờ khám sức khỏe.

TS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, Chủ nhiệm Khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Quân y 175, cho biết đây không phải trường hợp hiếm gặp. Nhiều bệnh nhân trẻ chỉ phát hiện mình bị tăng huyết áp sau khi đã xảy ra đột quỵ. Nguyên nhân là bệnh diễn tiến âm thầm, hầu như không gây triệu chứng, khiến nhiều người chủ quan vì nghĩ mình còn trẻ, còn khỏe.

Mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 200.000 ca đột quỵ và xu hướng đang ngày càng trẻ hóa. Tại nhiều trung tâm đột quỵ lớn, bệnh nhân dưới 45 tuổi chiếm khoảng 10-15% tổng số ca và tỷ lệ này tiếp tục tăng qua từng năm. Tuổi trung bình người bệnh ở Việt Nam khoảng 62, trẻ hơn gần 10 tuổi so với nhiều nước. Đáng lo là phần lớn bệnh nhân trẻ đang ở độ tuổi lao động, là trụ cột gia đình. Nếu sống sót, nhiều người phải chịu di chứng như liệt, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm trí nhớ, thậm chí mất khả năng làm việc.

Theo bác sĩ Nghĩa, trong các yếu tố nguy cơ, tăng huyết áp đứng đầu. Khoảng 78% ca đột quỵ liên quan đến tăng huyết áp. Riêng xuất huyết não - thể đột quỵ nặng có tỷ lệ tử vong cao - tăng huyết áp là nguyên nhân của 80-85% trường hợp. Điều nguy hiểm là bệnh gần như không có dấu hiệu báo trước. Nhiều người nghĩ huyết áp cao phải đau đầu, chóng mặt, đỏ mặt. Thực tế, có người huyết áp trên 180, thậm chí hơn 200 mmHg nhưng vẫn sinh hoạt bình thường. Vì vậy, tăng huyết áp được gọi là "kẻ giết người thầm lặng".

Áp lực máu tăng kéo dài làm thành mạch xơ cứng, hẹp lại, tăng nguy cơ nhồi máu não; đồng thời khiến thành mạch yếu đi, có thể vỡ bất ngờ gây xuất huyết não. Ở Việt Nam, người trẻ bị xuất huyết não do tăng huyết áp không kiểm soát vẫn chiếm tỷ lệ khá cao và thường diễn biến nặng.

Theo Hội Tim mạch Việt Nam, cứ bốn người 25-49 tuổi thì có một người bị tăng huyết áp, cho thấy căn bệnh đã hiện diện phổ biến ngay trong nhóm tuổi nhiều người vẫn cho là "không thể mắc bệnh".

Nguyên nhân đầu tiên khiến nhiều người trẻ không biết mình tăng huyết áp là tâm lý chủ quan. Không ít người cho rằng bệnh tim mạch chỉ gặp ở người lớn tuổi nên không bao giờ đo huyết áp hay khám sức khỏe định kỳ. Trong khi đó, thức khuya, căng thẳng, ăn nhiều muối, uống nhiều rượu bia, hút thuốc, lạm dụng cà phê và nước tăng lực, ít vận động, thừa cân... đều góp phần làm huyết áp tăng sớm. Ngay cả khi đã được chẩn đoán, nhiều người trẻ cũng tự ý ngừng thuốc vì thấy cơ thể bình thường.

"Thuốc điều trị tăng huyết áp giúp kiểm soát huyết áp chứ không chữa khỏi bệnh. Nếu tự ý bỏ thuốc, huyết áp sẽ tăng trở lại và nguy cơ đột quỵ vẫn còn nguyên", bác sĩ nói.

Do tăng huyết áp không thể nhận biết bằng cảm giác, cách duy nhất để phát hiện là đo huyết áp. Việc này chỉ mất khoảng hai phút và có thể thực hiện tại nhà, nhà thuốc hoặc trạm y tế. Huyết áp dưới 120/80 mmHg là tối ưu; từ 120-139/80-89 mmHg cần điều chỉnh lối sống và theo dõi; từ 140/90 mmHg trở lên (qua nhiều lần đo) nên đi khám để được chẩn đoán và điều trị.

Người trưởng thành nên đo huyết áp ít nhất mỗi năm một lần. Người có tiền sử gia đình bị tăng huyết áp hoặc đột quỵ, thừa cân, hút thuốc, uống nhiều rượu bia cần kiểm tra thường xuyên hơn. Một số trường hợp có thể được chỉ định đo huyết áp liên tục 24 giờ để loại trừ hiện tượng "tăng huyết áp áo choàng trắng".

Mỗi người cũng cần ghi nhớ dấu hiệu đột quỵ theo quy tắc F.A.S.T, gồm F (mặt méo), A (yếu hoặc tê một bên tay chân), S (nói khó, nói đớ), T (gọi 115 và đưa người bệnh đến cơ sở điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt). Một số hướng dẫn bổ sung quy tắc BE FAST, thêm dấu hiệu mất thăng bằng và giảm thị lực đột ngột. Đột quỵ có "giờ vàng" để điều trị, càng đến viện sớm cơ hội phục hồi càng cao. Tuyệt đối không cạo gió, chích máu đầu ngón tay hay chờ người bệnh tự tỉnh.

Khoảng 90% ca đột quỵ liên quan các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát được, trong đó tăng huyết áp là quan trọng nhất. Bác sĩ khuyến cáo duy trì đo huyết áp định kỳ, kiểm soát đường huyết và mỡ máu, giảm muối, ăn nhiều rau quả, tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng. Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp cần uống thuốc đều đặn theo chỉ định và tái khám đúng hẹn, không tự ý ngừng thuốc.

Lê Phương