Phát biểu khi tham dự hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp hôm 16/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết giao tranh giữa Israel và nhóm vũ trang Hezbollah do Iran hậu thuẫn tại Lebanon đã kéo dài quá lâu, cũng như "quá nhiều người" đã chết.

Ông Trump cho rằng chiến thuật của Israel không hiệu quả và chậm chạp, khiến chiến sự tại Lebanon kéo dài, gây ảnh hưởng tiêu cực đến thỏa thuận giữa Mỹ và Iran.

"Tôi đã đề xuất với Israel rằng hãy để Syria lo liệu vấn đề Hezbollah", ông Trump nói. "Tôi nghĩ họ sẽ làm tốt hơn".

Tổng thống Trump hồi tháng 6 từng nêu ý tưởng để Syria cử lực lượng tham chiến ở Lebanon nhằm đối phó Hezbollah. Tuy nhiên, đề xuất của ông nhanh chóng vấp phải sự hoài nghi từ các chuyên gia, bởi những rào cản lịch sử, chính trị và an ninh còn rất lớn tại khu vực.

"Đây là ý tưởng không khả thi", Michael Young, chuyên gia về Lebanon tại Trung tâm Carnegie Trung Đông, nói với CNN. "Yếu tố tôn giáo trong vấn đề này cực kỳ nguy hiểm, có thể chia rẽ Lebanon và dẫn đến một thảm họa. Syria sẽ mắc sai lầm lớn nếu làm như vậy".

Một trong những trở ngại lớn nhất đối với ý tưởng của ông Trump nằm ở lịch sử quan hệ Syria - Lebanon. Năm 1976, Syria triển khai quân đội tới quốc gia láng giềng với danh nghĩa gìn giữ hòa bình trong cuộc nội chiến Lebanon. Sau khi xung đột kết thúc, lực lượng Syria vẫn hiện diện ở Lebanon và chi phối chính trường Beirut.

Trong giai đoạn này, hàng nghìn người Lebanon đã mất tích và thiệt mạng, để lại sự ngờ vực sâu sắc của người Lebanon đối với Syria và khiến quan hệ giữa hai bên trở nên phức tạp. Quân đội Syria chỉ rút quân năm 2005, khi thủ tướng Lebanon Rafik Hariri bị ám sát dẫn đến hàng loạt cuộc biểu tình lớn tại nước này.

Vì vậy, bất kỳ đề xuất nào liên quan tới việc quân đội Syria quay trở lại Lebanon đều lập tức gợi lại những ký ức nhạy cảm, theo Vanessa Ghanem, biên tập viên về Trung Đông tại The National.

Ngoài yếu tố lịch sử, một hệ lụy tiềm ẩn khác từ việc Syria triển khai lực lượng đối phó Hezbollah là tác động đối với cấu trúc chính trị mong manh của Lebanon, vốn dựa trên sự cân bằng giữa nhiều cộng đồng tôn giáo khác nhau như Hồi giáo, Cơ đốc giáo.

Chính quyền hiện tại ở Syria, do Tổng thống Ahmed al-Sharaa đứng đầu, có nguồn gốc từ lực lượng Hồi giáo dòng Sunni. Phe này hồi tháng 12/2024 lật đổ chính quyền ông Bashar al-Assad vốn được Hezbollah hậu thuẫn.

Hezbollah là thế lực có ảnh hưởng lớn trong cộng đồng Hồi giáo dòng Shiite tại Lebanon. Nhóm thành lập năm 1982, khi Lebanon còn chìm trong nội chiến, và dần vươn lên, được đánh giá là mạnh hơn cả quân đội chính quy. Trong khi đó, nội bộ cộng đồng Hồi giáo dòng Sunni và Cơ đốc giáo ở Lebanon còn nhiều rạn nứt về quyền lực.

Do đó, chuyên gia Young cảnh báo việc Syria triển khai quân tấn công Hezbollah có thể ảnh hưởng đến cán cân chính trị ở Lebanon, nguy cơ châm ngòi một cuộc nội chiến như từng xảy ra trong quá khứ.

Bên cạnh những lo ngại từ Lebanon, bản thân Syria cũng chưa sẵn lòng tham gia sâu hơn vào cuộc đối đầu với Hezbollah. Sau khi lên nắm quyền, ông Sharaa từng thừa nhận chính quyền mới có đủ lý do để trả đũa Hezbollah "vì những gì họ đã làm ở Syria trong nhiều năm qua".

"Nhưng tôi quyết định không đi theo hướng ấy. Đây là một bãi mìn và chỉ một bước đi sai lầm cũng có thể khiến tình hình bùng nổ", ông Sharaa nói.

Lập trường này phần nào phản ánh những ưu tiên hiện nay của Damascus. Sau hơn một thập kỷ nội chiến, Syria đang tập trung vào quá trình tái thiết kinh tế và khôi phục bộ máy nhà nước. Chính quyền mới cũng phải xử lý nhiều thách thức an ninh trong nước, khi tình hình tại một số khu vực vẫn chưa hoàn toàn ổn định.

Nguồn tin thân cận Hezbollah tại quốc hội Lebanon cho biết Damascus đã cam kết với Beirut rằng Syria không tìm kiếm xung đột với bất kỳ cộng đồng hay phe phái nào tại nước láng giềng. Nguồn tin cũng nhấn mạnh tầm ảnh hưởng của Thổ Nhĩ Kỳ với Syria, quốc gia được xem là một trong những đối tác quan trọng nhất của chính quyền ông Sharaa.

"Thổ Nhĩ Kỳ không có lợi ích trong việc thúc đẩy một cuộc đối đầu như vậy, khi nước này vẫn đang có quan hệ tốt với Iran và khu vực vẫn đang chịu tác động từ các cuộc xung đột kéo dài", người này nói.

Một số quan chức Mỹ cho rằng thay vì triển khai quân đối đầu với Hezbollah, Syria có thể hỗ trợ bằng cách tăng cường kiểm soát khu vực biên giới giữa nước này với Lebanon, từ đó chặn dòng tiếp vận từ Iran cho Hezbollah. Theo họ, việc cắt đứt nguồn hỗ trợ cho Hezbollah từ bên ngoài "sẽ rất hữu ích cho quân đội Lebanon và cuối cùng là cho Israel".

Ý tưởng "dùng Syria đánh Hezbollah" của ông Trump cũng vấp phải sự phản đối từ chính trường Mỹ. Nghị sĩ Dân chủ Richard Blumenthal, thành viên Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ, gọi đây là "đề xuất hoàn toàn phi lý". Theo ông Blumenthal, giải pháp phù hợp hơn là tăng cường năng lực cho nhà nước Lebanon.

Cho đến nay, chính phủ Lebanon vẫn chưa có biện pháp hiệu quả để kiềm chế Hezbollah. Nhóm từ chối giải giáp sau khi nội chiến kết thúc năm 1990 và cảnh báo mọi nỗ lực nhằm gây sức ép về vấn đề này có thể châm ngòi xung đột.

"Điều quan trọng là cung cấp cho chính phủ Lebanon những công cụ và sự hỗ trợ cần thiết", ông Blumenthal nói, đồng thời nhấn mạnh rằng Israel sẽ không giao phó an ninh của họ cho Syria hay bất kỳ quốc gia nào khác.

Chính quyền Thủ tướng Benjamin Netanyahu chưa bình luận về thông tin, nhưng một số quan chức Israel đã bày tỏ hoài nghi với ý tưởng mà ông Trump nêu ra.

"Không rõ ông Trump muốn nói gì", một quan chức Israel trả lời Ynet News. "Syria sẽ không can thiệp vào Lebanon để đối phó Hezbollah vì điều đó nằm ngoài khả năng của họ. Điều duy nhất Syria có thể làm là ngăn chặn các tuyến vận chuyển vũ khí từ Iran vào Lebanon".

Như Tâm (Theo CNN, The National, Middle East Eye)