Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết gan là "bộ lọc trung tâm", "nhà máy xử lý", chuyển hóa, khử độc rồi thải ra ngoài. Nhiều người có thói quen uống đa vitamin buổi sáng, trưa uống thêm viên giải độc gan, chiều uống collagen, tối uống viên ngủ ngon, thêm thực phẩm giảm cân hoặc tăng cơ. Mỗi loại chứa vài chục hoạt chất, phần lớn đi qua gan.

Khi chúng ta cùng lúc uống nhiều loại viên bổ, dùng liều cao hoặc kéo dài, gan bị quá tải, các tế bào gan bắt đầu tổn thương, men gan tăng, lâu dài có thể dẫn đến viêm gan, xơ gan, thậm chí suy gan.

Ví dụ, Vitamin A là một chất bổ sung đã được khuyên dùng để tăng cường sức khỏe của mắt và hỗ trợ hệ thống miễn dịch. Theo khuyến nghị của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA), nam giới nên sử dụng 900 mg vitamin A mỗi ngày, phụ nữ nên dùng 700 mg mỗi ngày. Nếu dùng hơn 3.000 mg mỗi ngày, bạn có thể bị ngộ độc. Trong quá trình điều tra, truyền thông quốc tế đã tìm thấy một số loại thực phẩm chức năng chứa tới 7.500 mg vitamin A trong một viên thuốc.

Vitamin E là chất bổ sung được khuyên dùng để tăng cường miễn dịch. Nó được tìm thấy trong nhiều loại thực phẩm như đậu phộng, hạnh nhân, trái xoài hoặc kiwi. Tuy nhiên, Viện Y tế Quốc gia (NIH) khuyến nghị người trưởng thành chỉ nên bổ sung 15 mg vitamin E mỗi ngày thông qua chế độ ăn uống. Nếu dùng hơn 1.000 mg chất dinh dưỡng này, bạn có nguy cơ bị nhiễm độc, triệu chứng là yếu cơ, tiêu chảy và buồn nôn.

Nguy hiểm hơn, nhiều sản phẩm quảng cáo "công thức độc quyền", "chiết xuất bí truyền", nhưng không ghi rõ liều lượng từng thành phần. Điều này khiến bác sĩ rất khó đánh giá nguy cơ, còn gan thì phải xử lý một "hỗn hợp hóa học" không rõ nồng độ.

Các loại viên tăng cơ, tăng sức mạnh, "đốt mỡ giữ cơ" tiềm ẩn nhiều mối nguy hiểm. Các sản phẩm giảm cân, "thanh lọc gan", "detox cơ thể" thường chứa hỗn hợp thảo dược: chiết xuất trà xanh, Garcinia cambogia, usnic acid, diệp hạ châu, cây kế sữa liều cao, đại hoàng... Nhiều thành phần trong đó đã được ghi nhận trong các ca viêm gan cấp, hoại tử tế bào gan, rối loạn men gan, phản ứng quá mẫn.

"Tổn thương gan do vitamin và thực phẩm chức năng khởi đầu rất âm thầm. Người dùng vẫn thấy "khỏe", chỉ khi khám sức khỏe định kỳ mới phát hiện men gan tăng", bác sĩ nói.

Hiện chưa có thuốc đặc hiệu cho hầu hết trường hợp tổn thương gan do thực phẩm chức năng (ngoại trừ ngộ độc paracetamol). Phác đồ chủ yếu tập trung vào thuốc hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng, theo dõi định kỳ. Song song, bác sĩ sẽ tư vấn thay đổi lối sống không uống rượu bia, không hút thuốc, ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, vận động nhẹ nhàng hằng ngày để giảm mỡ gan, tăng tuần hoàn.

Mọi người cần tham khảo ý kiến của các chuyên gia y tế trước khi sử dụng vitamin. Không tự ý mua thuốc, vitamin để uống theo thói quen. Không tự mua nhiều loại uống chồng chéo, không tin hoàn toàn vào quảng cáo "detox gan", "giảm cân cấp tốc", "tăng cơ thần tốc". Sản phẩm nên được bảo quản cẩn thận trong lọ kín, có nhãn ghi tên thuốc, hạn sử dụng rõ ràng. Để sản phẩm ngoài tầm nhìn và tầm tay với của trẻ, tốt nhất là để trong tủ có khóa an toàn.

Một số nhóm thực sự có lợi khi bổ sung là phụ nữ chuẩn bị mang thai và đang mang thai (acid folic, sắt...), người cao tuổi (dễ thiếu vitamin D, B12), người có bệnh lý tiêu hóa, kém hấp thu, sau phẫu thuật đường ruột, trẻ em suy dinh dưỡng...

Duy trì một chế độ ăn uống khoa học, lối sống và làm việc phù hợp, lành mạnh. Uống đủ nước, không ăn mặn, hạn chế đồ ăn nhanh và lạm dụng thức uống có cồn, nói không với thuốc lá. Tập thể dục thể thao hàng ngày tùy theo tình trạng sức khỏe từng cá nhân. Chủ động đi khám kiểm tra sức khỏe định kỳ và tầm soát bệnh thận ít nhất một lần/năm.

Thùy An