Ông Đặng Sỹ Mạnh, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR), cho biết đơn vị đang hoàn thiện báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án. Dự kiến dự án được phê duyệt giữa năm 2026, khởi công cuối năm 2026 và hoàn thành năm 2028 để kịp đáp ứng nhu cầu của tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Tổ hợp không chỉ là khu sản xuất mà còn tích hợp trung tâm thử nghiệm, trung tâm vận hành và cơ sở đào tạo nhân lực chuyên sâu cho ngành đường sắt. Lãnh đạo VNR cho rằng việc tự chủ công nghiệp giúp giảm phụ thuộc nước ngoài và mang lại hiệu quả kinh tế. Ví dụ một bộ cảm biến đếm trục nhập khẩu giá khoảng 150 triệu đồng, trong khi sản xuất trong nước có thể khoảng 60 triệu đồng.

Dự án có tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 17.286 tỷ đồng. VNR kiến nghị Chính phủ giao đơn vị làm chủ đầu tư theo hình thức đầu tư công và bố trí kinh phí để triển khai các bước chuẩn bị, thực hiện dự án.

VNR cho biết mục tiêu của dự án là từng bước làm chủ vận hành, bảo trì và sản xuất một số linh kiện, phụ tùng thay thế cho đường sắt tốc độ cao; nhận chuyển giao công nghệ, đầu tư thiết bị để sản xuất đầu máy, toa xe cho đường sắt quốc gia tốc độ dưới 200 km/h, đồng thời mua thiết kế và sản xuất đoàn tàu cho đường sắt đô thị.

Theo kế hoạch, giai đoạn 2029-2031, Tổ hợp sẽ lắp ráp đầu máy điện, đầu máy năng lượng sạch; sản xuất toa xe khách tốc độ dưới 160 km/h; lắp ráp tàu điện đô thị và sản xuất toa xe hàng phục vụ tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Giai đoạn 2032-2035, Tổ hợp đặt mục tiêu làm chủ sản xuất toa xe, lắp ráp đầu máy điện với tỷ lệ nội địa hóa khoảng 30%, đồng thời sản xuất vật tư, phụ tùng cho hạ tầng và hệ thống thông tin tín hiệu. Với đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, Tổ hợp sẽ tham gia lắp ráp tàu theo hợp đồng chuyển giao công nghệ, hướng tới tỷ lệ nội địa hóa 20% vào năm 2035.

Giai đoạn 2040-2050, dự án đặt mục tiêu nội địa hóa khoảng 80% đối với đoàn tàu và sản xuất vật tư, phụ tùng phục vụ khai thác, vận hành đường sắt tốc độ cao.

Cùng với đầu tư các sản phẩm công nghiệp, VNR đang đẩy mạnh nghiên cứu làm chủ hệ thống thông tin tín hiệu đường sắt. Ông Bùi Đình Sỹ, Giám đốc Công ty cổ phần Thông tin tín hiệu, cho biết các kỹ sư trong ngành đã kết nối thành công hệ thống theo công nghệ 6502 của Trung Quốc và công nghệ SSI của châu Âu, giúp vận hành thông suốt toàn hệ thống, giảm dần phụ thuộc nhà thầu nước ngoài.

Một số đề tài nghiên cứu đã được ứng dụng như chế tạo cảm biến cho đường ngang tự động, thiết kế hệ thống liên khóa điện tử, phát triển phần mềm điều khiển trung tâm. Mục tiêu đến năm 2030, ngành đường sắt làm chủ hoàn toàn công tác bảo trì và đảm nhận khoảng 80% hạng mục thông tin tín hiệu trong các dự án mới; đến năm 2045 có thể sản xuất phần cứng, phần mềm để xuất khẩu.

Theo quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050, Chính phủ đã bổ sung một Tổ hợp công nghiệp đường sắt diện tích khoảng 250 ha tại khu vực Chuyên Mỹ - Ứng Hòa (Hà Nội).

Đoàn Loan