Tại hội nghị Sức khỏe thời đại AI ngày 14/1, Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức nhận định trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành công cụ quan trọng trong chuyển đổi số y tế, đặc biệt khi Việt Nam đã có hành lang pháp lý là Luật Trí tuệ nhân tạo được Quốc hội thông qua năm 2025. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh ranh giới công nghệ không thể vượt qua chính là "lương tâm và sự cảm thông".

Theo lãnh đạo Bộ Y tế, AI có thể xử lý dữ liệu lớn, hỗ trợ đọc phim chẩn đoán hình ảnh hay gợi ý phác đồ điều trị, nhưng quyết định cuối cùng và trách nhiệm giải trình vẫn phải thuộc về con người.

"Sự khác biệt căn bản nằm ở chỗ AI không có trái tim để thấu hiểu nỗi đau của người bệnh. Do đó, dù công nghệ phát triển đến đâu, thầy thuốc vẫn giữ vai trò trung tâm", ông Thức nói.

Bộ Y tế hiện xây dựng các văn bản hướng dẫn dưới luật để cụ thể hóa việc ứng dụng AI, trong đó ưu tiên giải quyết bài toán đạo đức và tính nhân văn. Song song, ngành y tế nỗ lực đồng bộ hóa dữ liệu từ 26 cơ sở dữ liệu chuyên ngành (tim mạch, ung thư, miễn dịch...) để tạo nền tảng "dữ liệu sạch" cho AI hoạt động hiệu quả. Đây được xem là thách thức lớn khi hạ tầng dữ liệu tại nhiều bệnh viện hiện vẫn còn phân mảnh.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc điều hành Diễn đàn Toàn cầu Boston, cho rằng mô hình phù hợp nhất cho y tế Việt Nam hiện nay là AI đóng vai trò "trợ lý". Công nghệ sẽ giúp giảm tải các công việc lặp lại, hỗ trợ bác sĩ phát hiện bệnh sớm và phòng ngừa từ xa.

"Giá trị của AI không phải để thay thế bác sĩ mà để giúp bác sĩ chăm sóc bệnh nhân tốt hơn, an toàn hơn. Các mô hình AI cần được thiết kế để phục vụ con người, thay vì khiến con người lệ thuộc", ông Tuấn phân tích.

Thực tế tại TP HCM, AI đã bắt đầu hiện diện trong các quy trình khám chữa bệnh. Bà Trần Thị Lâm, Trưởng ban Ủy ban Chiến lược Khu Y tế kỹ thuật cao TP HCM, đánh giá trí tuệ nhân tạo đã tham gia vào nhiều quyết định y khoa. Tuy nhiên, bà lưu ý thách thức lớn nhất không chỉ là công nghệ mà là việc đảm bảo AI hỗ trợ đắc lực cho bác sĩ mà không lấn át yếu tố con người.

Hiện, một số bệnh viện lớn như Gia An 115, Chợ Rẫy, Đại học Y Dược TP HCM đã ứng dụng AI trong chẩn đoán hình ảnh, phẫu thuật robot và quản lý hồ sơ bệnh án, bước đầu ghi nhận việc rút ngắn thời gian chờ đợi và tăng độ chính xác trong chẩn đoán.

Thị trường AI y tế toàn cầu dự kiến đạt gần 188 tỷ USD vào năm 2030, theo Statista, trong bối cảnh Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo về sự thiếu hụt 10 triệu nhân viên y tế vào cùng thời điểm. Trước áp lực này, Hiệp hội Y khoa Mỹ (AMA) và nhiều tổ chức quốc tế đã chuyển sang sử dụng thuật ngữ "trí tuệ tăng cường" (augmented intelligence), định vị công nghệ là công cụ hỗ trợ ra quyết định chứ không thay thế vai trò lâm sàng của bác sĩ.

Về mặt pháp lý, Liên minh Châu Âu (EU) và Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đều áp dụng nguyên tắc "con người nắm quyền kiểm soát" (human-in-the-loop). Đạo luật AI của EU, có hiệu lực từ 2024, phân loại phần lớn ứng dụng y tế là "rủi ro cao", yêu cầu sự giám sát bắt buộc của con người và minh bạch hóa dữ liệu đầu vào để đảm bảo trách nhiệm giải trình.

Mặc dù lo ngại về sự thiếu hụt cảm xúc, một nghiên cứu năm 2023 trên tạp chí JAMA Internal Medicine ghi nhận chatbot AI có thể đưa ra phản hồi được đánh giá là "thấu cảm hơn" bác sĩ trong một số tình huống tư vấn trực tuyến. Các nhà nghiên cứu lý giải điều này không phải máy móc có cảm xúc, mà do các bác sĩ thực tế thường bị quá tải và không có đủ thời gian để giải thích cặn kẽ cho bệnh nhân. Để giải quyết vấn đề này, AI có thể giúp giải phóng bác sĩ khỏi các tác vụ hành chính để tập trung vào chăm sóc trực tiếp người bệnh.

Lê Phương