Xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh trong kỷ nguyên mới

Chú trọng xây dựng con người phát triển toàn diện

Văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước; là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh người Việt Nam. Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh quan điểm, phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới và xây dựng con người để phát triển văn hóa. Đồng thời tạo lập môi trường văn hóa nhân văn, lành mạnh, văn minh, hiện đại; phát triển toàn diện văn hóa, con người Việt Nam trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam.

Thanh lịch, văn minh là đặc trưng trong văn hóa ứng xử của người Hà Nội. Ảnh: Thiên Tú

Trên cơ sở quan điểm đó, Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định giải pháp là lấy xây dựng nhân cách con người làm trọng tâm để định hướng hoạt động văn hóa, giáo dục, khoa học vào mục tiêu xây dựng con người phát triển toàn diện về đức - trí - thể - mỹ. Qua đó giúp con người nâng cao trí tuệ, tự hoàn thiện nhân cách, hình thành thế giới quan khoa học, hướng tới các giá trị chân - thiện - mỹ.

Với Hà Nội, những năm qua, Đảng bộ và chính quyền thành phố đã triển khai nhiều chương trình, đề án hướng đến việc xây dựng và phát triển văn hóa Thủ đô, với trọng tâm xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, phát triển toàn diện, hình thành hệ giá trị văn hóa mới trên cơ sở kế thừa và phát huy những giá trị nhân văn sâu sắc của Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội nghìn năm văn hiến. Có thể kể đến như Chương trình số 06-CTr/TU của Thành ủy về “Phát triển văn hóa, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh giai đoạn 2021 – 2025”; Chỉ thị 30-CT/TU ngày 19/2/2024 của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội về tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng về xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh…

Trong bối cảnh cùng cả nước bước vào kỷ nguyên mới, xác định quan điểm xây dựng văn hóa người Hà Nội hào hoa, thanh lịch, nghĩa tình, văn minh, tiêu biểu cho văn hóa, lương tri và phẩm giá con người Việt Nam, UBND thành phố Hà Nội đã có Quyết định phê duyệt đề cương Đề án “Xây dựng và ban hành bộ tiêu chí người Hà Nội thanh lịch, văn minh trên địa bàn TP Hà Nội”. Đây là căn cứ quan trọng giúp nhận diện, phát huy, lan tỏa các chuẩn mực văn hóa người Hà Nội trong tình hình mới.

Theo UBND thành phố Hà Nội, đề án hướng đến việc nhận diện một cách có hệ thống những kiến tạo về đặc tính “thanh lịch, văn minh” của người Hà Nội; chú trọng việc tiếp cận đời sống thường nhật của người dân Hà Nội để tìm hiểu và phân tích những biểu hiện cụ thể của lối sống “văn minh, thanh lịch” trong bối cảnh đương đại. Đáng chú ý, việc xây dựng và ban hành tiêu chí người Hà Nội thanh lịch, văn minh không nhằm áp đặt các chỉ số đo lường cứng nhắc mà đóng vai trò như một công cụ đối thoại văn hóa giúp nhận diện, phát huy, lan tỏa các chuẩn mực theo quan niệm và mong muốn của các cộng đồng.

Văn hóa ứng xử được vun đắp cho trẻ từ khi còn rất nhỏ. Ảnh: Trần Khánh

Hội tụ nhiều yếu tố của thời đại

Hà Nội đã trải qua những thay đổi lớn cả về địa giới hành chính, thành phần dân cư, hạ tầng đô thị, kinh tế và văn hóa, xã hội. Những đổi thay này, trong nhiều thời kỳ lịch sử, vừa là kết quả của các cuộc giao lưu, tiếp xúc văn hóa, của hệ thống các chính sách phát triển đô thị vừa thể hiện sức hút tự thân của vùng đất Thủ đô phát triển bậc nhất trên cả nước, khiến hình thành nên một dòng chảy sôi động, linh hoạt và luôn biến đổi của không gian này.

Trong bối cảnh mới, văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII cũng xác định rõ nhiệm vụ xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, hiện đại, tôn trọng pháp luật với những giá trị nhân văn sâu sắc, tiêu biểu cho tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, tự hào dân tộc, ý chí tự lực, tự cường, khát vọng vươn lên và phong cách lao động sáng tạo của con người Việt Nam; để văn hóa và con người Hà Nội thực sự trở thành giá trị tinh thần to lớn, là động lực, nguồn lực phát triển mới của Thủ đô.
Đồng thời quan tâm giáo dục đạo đức, lối sống, văn hóa ứng xử cho thế hệ trẻ, góp phần phát triển thế hệ tương lai của Thủ đô có đức, có tài, thích ứng và hội nhập trở thành “công dân số”, “công dân toàn cầu”. Cùng với đó, xây dựng nếp sống văn hóa, văn minh đô thị, nhất là văn hóa ứng xử tại công sở và nơi công cộng, văn hóa trên môi trường số; đề cao tinh thần tự chủ, tự quản của Nhân dân.

Theo một số chuyên gia, chuẩn mực “Người Hà Nội hào hoa – thanh lịch – nghĩa tình – văn minh” trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế cần hội tụ nhiều yếu tố. Đó là thanh lịch trong phong thái, ứng xử thể hiện trong giao tiếp, trang phục chỉn chu phù hợp; văn minh trong hành xử công cộng như ý thức tuân thủ pháp luật, giữ gìn trật tự, vệ sinh môi trường và tôn trọng không gian chung.

Tuyên truyền về văn hóa ứng xử thông qua tiểu phẩm. Ảnh: SVHTT

Cùng với đó là sáng tạo trong tư duy và hành động; hiện đại trong lối sống như: làm chủ công nghệ, ứng dụng hiệu quả vào công việc và đời sống. Bên cạnh đó, trong bối cảnh mới đòi hỏi yếu tố người Hà Nội hội nhập quốc tế trong giao tiếp và nhận thức, sử dụng thành thạo ngoại ngữ, tiếp cận các giá trị văn minh thế giới một cách chủ động nhưng vẫn giữ truyền thống trong tinh thần, cốt cách…

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nêu quan điểm, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh chính là để giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa Thủ đô, cũng như để người Hà Nội trở thành những tấm gương sáng, đẹp đẽ nhất, đại diện cho những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Xuân Tài nhận định, 2 Quy tắc ứng xử trong các cơ quan và Quy tắc ứng xử nơi công cộng là những văn bản quan trọng, hình thành hệ thống chuẩn mực ứng xử một cách đồng bộ, toàn diện để triển khai trên địa bàn thành phố. Đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu ngày càng cao đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, đồng thời mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt ra nhiều yêu cầu mới trong quản lý xã hội, phục vụ Nhân dân và xây dựng nếp sống văn minh đô thị.

"Do đó, cần tiếp tục lan tỏa sâu rộng các giá trị văn hóa ứng xử, góp phần xây dựng môi trường công sở kỷ cương, không gian công cộng văn minh và hình ảnh người Hà Nội thanh lịch, trách nhiệm, thân thiện trong giai đoạn phát triển mới của Thủ đô" - ông Phạm Xuân Tài nhấn mạnh.

Thiên Tú