Xây dựng các dự án luật kịp thời, có tầm nhìn, tháo gỡ các 'điểm nghẽn'

Các dự án luật gồm: Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) và Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Đại tá Nguyễn Thị Thu Hằng, Phó Cục trưởng Cục Truyền thông CAND và Đại tá Ngô Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp đồng chủ trì tọa đàm. Tham dự tọa đàm có đồng chí Nguyễn Thị Việt Nga, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng, Ủy viên kiêm nhiệm của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội; Đại tá Nguyễn Thanh Bình, Phó Cục trưởng Cục Truyền thông CAND, Tổng Biên tập Báo CAND; Thượng tá, TS Nguyễn Văn Niên, Phó Trưởng Khoa Luật, Học viện Cảnh sát nhân dân; đại diện một số đơn vị trực thuộc Bộ Công an cùng lãnh đạo, phóng viên, biên tập viên các cơ quan báo chí.

Các đại biểu tham dự tọa đàm.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Đại tá Nguyễn Thị Thu Hằng khẳng định công tác truyền thông về các dự án luật đặc biệt quan trọng nhằm tạo sự đồng thuận xã hội, giúp nhân dân hiểu sâu sắc về vị trí, vai trò quan trọng của các dự án luật này đối với an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội.

Bộ Công an đã giao Cục Truyền thông CAND làm đầu mối phối hợp với các cơ quan báo chí xây dựng kế hoạch tuyên truyền kịp thời, chính xác, thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Đại tá Nguyễn Thị Thu Hằng đề nghị các cơ quan báo chí CAND đổi mới nội dung, hình thức trên chuyên trang, nền tảng số phù hợp với từng nhóm công chúng; cần tăng cường tọa đàm trực tuyến, phỏng vấn chuyên sâu và phối hợp chặt chẽ để cung cấp bài viết chất lượng tới công an địa phương. Sau tọa đàm, Cục Truyền thông CAND tiếp tục tổ chức cho phóng viên thực tế tại các đơn vị, địa bàn trọng điểm để phản ánh sinh động công tác chiến đấu của lực lượng, nổi bật tính cần thiết ban hành luật.

Đại tá Nguyễn Thị Thu Hằng phát biểu khai mạc tọa đàm.

Đề xuất thu hẹp hình phạt tử hình theo lộ trình và phù hợp hoàn cảnh thực tiễn

Tại tọa đàm, các phóng viên đặt nhiều câu hỏi về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Giải đáp về việc mở rộng trách nhiệm hình sự với hành vi chuẩn bị phạm tội ở 13 tội danh, Đại tá Ngô Đức Thắng nhấn mạnh, quy định này nhằm ngăn chặn tội phạm từ gốc và kịp thời, tránh hậu quả khôn lường. Đại tá Ngô Đức Thắng dẫn ví dụ hành vi tụ tập nhóm mang hung khí nguy hiểm nếu không ngăn chặn kịp thời có thể dẫn tới giết người hoặc thảm sát.

Về ranh giới phân biệt, dự thảo không quy định xử lý khi chỉ mới có ý định phạm tội, mà hành vi phải bộc lộ cụ thể, khách quan. Việc xem xét trách nhiệm hình sự cũng tuân thủ quy trình, thủ tục tố tụng nghiêm ngặt để bảo đảm đúng người, đúng pháp luật.

Về đề xuất thu hẹp hình phạt tử hình từ 10 tội xuống còn giữ ở 4 tội danh đặc biệt nguy hiểm trong dự thảo Bộ Luật Hình sự (sửa đổi), Thượng tá, TS Nguyễn Văn Niên khẳng định, điều này thể hiện rõ chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước. Riêng tội sản xuất trái phép chất ma túy, ông giải thích đây là tội phạm nguồn, hủy hoại giống nòi và gây hậu quả cực kỳ nghiêm trọng nên việc giữ lại hình phạt tử hình là hoàn toàn cần thiết để nghiêm trị.

Đại tá Ngô Đức Thắng giới thiệu những nội dung cơ bản các dự án luật.

Đại tá Ngô Đức Thắng cho biết thêm, chính sách chung của Đảng và Nhà nước là giảm dần hình phạt tử hình tiến tới bỏ hẳn, nhưng phải thực hiện có lộ trình phù hợp với hoàn cảnh thực tiễn của đất nước. Số tội danh tử hình giảm qua các thời kỳ: Năm 1985 có 44 tội, năm 1999 có 29 tội, năm 2009 còn 22 tội, năm 2015 còn 18 tội, năm 2025 còn 10 tội và dự thảo đề xuất giữ lại 4 tội. Ông phân tích, thực tế đấu tranh cho thấy hình phạt tử hình không phải là yếu tố quyết định để kiềm chế tội phạm.

Thượng tá, TS Nguyễn Văn Niên tâm đắc với ý kiến của ĐBQH Thích Thanh Quyết về việc giữ con đường sống cho phạm nhân để họ sám hối, cải tạo; phù hợp xu hướng nhân đạo hóa và công ước quốc tế về quyền dân sự, chính trị mà Việt Nam là thành viên .

Đối với lo ngại việc tăng hình phạt tiền có dẫn đến dùng tiền thay thế hình phạt tù, Thượng tá, TS Nguyễn Văn Niên khẳng định, dự thảo chỉ tăng hình phạt tiền chứ không dùng để thay thế hình phạt tù. Các tội danh đó vẫn giữ nguyên mức phạt tù. Căn cứ tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, cơ quan tố tụng sẽ quyết định hình phạt phù hợp cho từng tội phạm cụ thể chứ hoàn toàn không có cơ chế dùng tiền thay thế án phạt tù.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga giải đáp câu hỏi của phóng viên.

Kiến tạo không gian pháp lý an toàn, bảo vệ cán bộ "dám nghĩ, dám làm"

Về Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, Đại tá Ngô Đức Thắng cho biết Nghị quyết hướng tới mục tiêu khơi thông nguồn lực, tháo gỡ khó khăn cho các công trình tồn đọng và khuyến khích cá nhân dám đổi mới vì lợi ích chung.

Để bảo vệ cán bộ "dám nghĩ, dám làm" thực chất và tránh bị lợi dụng hợp thức hóa sai phạm, Nghị quyết xác lập 5 điều kiện không truy cứu trách nhiệm hình sự: không tham nhũng; vì lợi ích chung; hoạt động đã hoàn thành, có hiệu quả thực tế; không có khiếu nại, tố cáo hoặc đã giải quyết dứt điểm; không gây thất thoát tài sản hoặc đã khắc phục hậu quả.

Bên cạnh đó, Thượng tá, TS Nguyễn Văn Niên cho biết, các cơ quan soạn thảo đang nghiên cứu thể chế hóa các nội dung đặc thù này trực tiếp vào Bộ luật Hình sự (dự kiến qua Điều 27a về tạm hoãn, Điều 5 và Điều 8 về miễn, không truy cứu) và Bộ luật Tố tụng hình sự nhằm đảm bảo tính đồng bộ, chặt chẽ khi áp dụng.

Thượng tá, TS Nguyễn Văn Niên giải đáp các câu hỏi của phóng viên.

Không thay đổi cơ chế kiểm soát quyền lực giữa cơ quan điều tra và cơ quan kiểm sát

Tại tọa đàm, các phóng viên báo chí cũng đã đặt các câu hỏi liên quan đến nội dung của dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Theo đó, về việc bỏ Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện trong dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), Đại tá Ngô Đức Thắng cho biết, khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, lực lượng Công an sẽ tổ chức ở cấp tỉnh và cấp xã.

Tuy thẩm quyền tập trung cấp tỉnh, Bộ Công an có đề án bố trí điều tra viên thuộc cấp tỉnh làm việc tại Công an cấp xã để tiếp nhận nguồn tin và điều tra theo phân công, ủy quyền của Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra cấp tỉnh. Quy định này giúp giải quyết dứt điểm vi phạm ngay từ cơ sở và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân.

Các đại biểu tham dự tọa đàm.

Đại tá Ngô Đức Thắng thông tin thêm, việc chuyển thẩm quyền điều tra của Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân tối cao sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an nhằm thực hiện các Nghị quyết số 18-NQ/TW và Nghị quyết số 27-NQ/TW. Việc này giúp khắc phục tình trạng cồng kềnh, chồng chéo đầu mối, tinh gọn bộ máy và phân định rõ chức năng điều tra, truy tố, xét xử.

Dự thảo quy định theo hướng không còn Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, song chức năng kiểm sát hoạt động điều tra vẫn duy trì tuyệt đối. Cơ quan điều tra vẫn phải thực hiện yêu cầu, quyết định và trả lời kiến nghị của Viện kiểm sát, bảo đảm không thay đổi cơ chế kiểm soát quyền lực giữa cơ quan điều tra và cơ quan kiểm sát.

* Đánh giá cao các dự án luật, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga nhận định đây là những đạo luật khó, phạm vi rộng, liên quan trực tiếp đến quyền con người và doanh nghiệp. Việc Bộ Công an chủ động lấy ý kiến từ sớm và chú trọng truyền thông chính sách ngay từ khâu xây dựng đề cương giúp tháo gỡ kịp thời vướng mắc thực tiễn. Qua kinh nghiệm làm Đại biểu Quốc hội liên tục các khóa XIV, XV, XVI, bà khẳng định các dự án luật do Bộ Công an soạn thảo luôn bảo đảm tính kịp thời, có tầm nhìn, dự báo cao, tháo gỡ hiệu quả các "điểm nghẽn" thực tế. Quy trình soạn thảo bài bản giúp Bộ Công an tranh thủ tối đa trí tuệ chuyên gia, ĐBQH và kịp thời tiếp thu phản hồi từ dư luận, tránh tư duy duy ý chí. Thay vì chờ luật có hiệu lực, Bộ đã chủ động truyền thông chính sách từ sớm để người dân dễ hiểu, dễ đồng thuận và dễ thực thi pháp luật.

* Đại tá Ngô Đức Thắng nhấn mạnh mục tiêu cao nhất của Bộ Công an khi xây dựng các dự án luật là hướng tới xây dựng một xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hoà, phát triển, bảo đảm tốt nhất mọi quyền lợi hợp pháp của người dân, các bị hại cũng như bảo đảm các quyền lợi của người phạm tội theo đúng quy định của pháp luật.

Nguyễn Hương- Phạm Huyền