Văn hóa ứng xử học đường nhìn từ vụ nam sinh đánh cô giáo

Hành vi bạo lực phải được xử lý theo pháp luật

Ngày 21-10, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can và ra lệnh tạm giam đối với L.H.V. về tội “Cố ý gây thương tích”, quy định tại khoản 2 Điều 134 Bộ luật Hình sự.

Hình ảnh vụ việc được cắt từ clip.

Trước đó, ngày 19-10, do không hoàn thành bài tập về nhà, L.H.V, học sinh lớp 12 Trường THPT Mạc Đĩnh Chi cùng một số học sinh khác bị cô giáo L.T.H phạt đứng ở góc lớp. Sau đó, nam sinh dùng tay đánh cô giáo, khiến cô bị gãy xương chính mũi phải. Cùng ngày, Công an xã Nội Bài đã làm rõ vụ việc, ra lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp đối với nam sinh về hành vi “Cố ý gây thương tích”. Sáng 21-10, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Văn Hiền cùng đoàn công tác đến trường nắm tình hình, xác minh các nội dung liên quan.

Về trách nhiệm pháp lý, luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, Trưởng Văn phòng Luật sư Kết Nối, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng, hành vi dùng tay đánh giáo viên ngay trong lớp học không chỉ vi phạm chuẩn mực ứng xử mà còn có dấu hiệu vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến kỷ cương trường học và môi trường giáo dục.

Theo luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, căn cứ tính chất, mức độ vi phạm và độ tuổi của người thực hiện, hành vi xâm phạm thân thể nhà giáo có thể bị xem xét xử lý theo Điều 26 Nghị định số 04/2021/NĐ-CP. Nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người thực hiện hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác” theo Điều 134 Bộ luật Hình sự.

Việc xác định trách nhiệm cụ thể phải căn cứ kết quả điều tra, độ tuổi của nam sinh, diễn biến vụ việc, mức độ thương tích và các chứng cứ liên quan. Theo Điều 12 Bộ luật Hình sự, người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những trường hợp luật có quy định khác; người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự đối với những tội phạm thuộc phạm vi luật định.

Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng nhấn mạnh: Xử lý hành vi vi phạm của người chưa thành niên phải bảo đảm tính nghiêm minh, đồng thời chú trọng giáo dục, giúp người vi phạm nhận thức hậu quả, sửa chữa sai lầm và tái hòa nhập cộng đồng. Việc áp dụng các biện pháp xử lý cần tuân thủ Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên.

Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường, giảng viên Luật hình sự, Khoa Luật và Lý luận chính trị, Trường Đại học Thủy lợi cũng cho rằng, không thể xem việc học sinh tấn công giáo viên ngay tại lớp học chỉ là phút nóng giận hay vi phạm kỷ luật thông thường. Học sinh có quyền bày tỏ quan điểm, phản ánh điều mình cho là chưa phù hợp hoặc đề nghị nhà trường giải quyết mâu thuẫn, nhưng không được sử dụng bạo lực để áp đặt ý chí hay giải quyết bất đồng.

Theo Luật sư Đặng Văn Cường, quá trình xử lý cần căn cứ kết quả điều tra, bảo đảm đúng tính chất hành vi và tuân thủ các quy định dành cho người chưa thành niên. Cùng với đó, cần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cô giáo, xác minh thương tích, hỗ trợ điều trị, bảo vệ danh dự và nhân phẩm của người bị hại. Quyền bào chữa, quyền được trợ giúp pháp lý và các thủ tục bảo vệ người chưa thành niên cũng phải được bảo đảm theo quy định.

Học sinh đóng vai tuyên truyền phòng, chống bạo lực học đường. Ảnh minh hoạ.

Việc công khai, phát tán hình ảnh, thông tin cá nhân hoặc những nội dung có thể ảnh hưởng lâu dài đến đời sống riêng tư của người chưa thành niên cần được cân nhắc thận trọng. Xử lý nghiêm minh phải đi đôi với tôn trọng quyền con người và tuân thủ trình tự pháp luật.

Nhận diện cảm xúc, ngăn mâu thuẫn vượt giới hạn

Từ góc nhìn tâm lý học đường, Thạc sĩ Trần Thị Mạnh Linh, Giám đốc Công ty tham vấn tâm lý Mạnh Linh School Psychology cho rằng, hành vi đánh cô giáo là sai và cần được xử lý. Tuy nhiên, để phòng ngừa những vụ việc tương tự, cần tìm hiểu các yếu tố tâm lý, kỹ năng và môi trường giáo dục có thể liên quan đến hành vi của học sinh, thay vì chỉ nhìn vào biểu hiện bên ngoài.

Ở lứa tuổi vị thành niên, nhu cầu khẳng định bản thân và sự nhạy cảm trước đánh giá của bạn bè có thể khiến một số em phản ứng thiếu kiềm chế khi cảm thấy bị phê bình hoặc mất thể diện. Một số em có thể đồng nhất sức mạnh với sự hung hăng, cho rằng người mạnh là người to tiếng hoặc sẵn sàng đối đầu. Khi gặp tình huống không như mong muốn, các em có thể phản ứng theo cảm xúc mà chưa cân nhắc đầy đủ đúng sai và hậu quả.

“Trong tình huống cụ thể, khi xem xét nguyên nhân, tôi cho rằng cảm giác bị làm nhục, xấu hổ là một yếu tố cần được quan tâm xem xét, bên cạnh các yếu tố như giáo dục gia đình, kỹ năng sống, khả năng giao tiếp và ảnh hưởng từ những nội dung trên mạng xã hội”, bà Mạnh Linh cho biết.

Cũng theo chuyên gia tâm lý Mạnh Linh, giáo dục kỹ năng sống và quản lý cảm xúc cần được quan tâm từ sớm. Học sinh cần được hướng dẫn nhận diện cảm xúc, hiểu điều gì khiến mình tức giận và lựa chọn cách phản ứng phù hợp. Khi bất đồng với giáo viên hoặc bạn bè, các em cần biết trình bày quan điểm, đề nghị trao đổi hoặc tìm sự hỗ trợ từ người có trách nhiệm, thay vì hành động theo sự thôi thúc nhất thời.

Những kỹ năng như giao tiếp, giải quyết vấn đề và tự nhận thức không thể hình thành chỉ qua lời khuyên hay các buổi học lý thuyết. Học sinh cần được thực hành trong những tình huống cụ thể, biết cách ứng phó khi tức giận, chấp nhận lời phê bình và nhìn nhận hậu quả từ lựa chọn của mình.

Trong đó, gia đình giữ vai trò rất quan trọng. Cha mẹ cần làm gương trong cách ứng xử, hướng dẫn con diễn đạt cảm xúc và chịu trách nhiệm về hành vi. Khi trẻ tức giận hoặc bất đồng, việc lắng nghe cần đi cùng yêu cầu về giới hạn, kỷ luật và sự tôn trọng người khác. Cha mẹ không thể lấy lý do trẻ còn nhỏ, nóng tính hay hành động bột phát để bao biện cho hành vi gây tổn hại đến người khác.

Về phía nhà trường, giáo dục pháp luật và kỹ năng sống cần gắn với những tình huống thực tế mà học sinh có thể gặp phải. Hoạt động tư vấn tâm lý học đường cần phát huy hiệu quả, giúp phát hiện sớm những khó khăn trong giao tiếp, kiểm soát cảm xúc và quan hệ giữa học sinh với thầy cô, bạn bè. Khi xảy ra mâu thuẫn, nhà trường cần có cách tiếp nhận, xử lý phù hợp, bảo đảm an toàn cho giáo viên và học sinh.

Giáo dục phải đi cùng trách nhiệm

Từ kinh nghiệm nghiên cứu hành vi phạm tội, Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, Bộ Công an cho rằng, không nên từ một vụ việc đơn lẻ kết luận về sự xuống cấp đạo đức của cả thế hệ học sinh. Tuy nhiên, cũng không thể chỉ xem hành vi bạo lực là biểu hiện bồng bột nhất thời. Đằng sau mỗi vụ việc có thể là sự tác động đan xen giữa đặc điểm tâm lý cá nhân, quá trình giáo dục, môi trường gia đình và những yếu tố xã hội.

Thông tư số 19/2025/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, có hiệu lực từ ngày 31-10-2025 định hướng kỷ luật theo hướng giáo dục, tạo cơ hội để học sinh nhận thức và sửa chữa sai lầm.

Theo Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, phòng ngừa bạo lực không thể chỉ dựa vào những lời khuyên đạo đức chung chung. Người trẻ cần được rèn luyện khả năng chấp nhận thất vọng, tiếp nhận lời phê bình, giải quyết bất đồng và chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Giáo dục nhân cách không dừng ở việc giúp học sinh nhận biết đúng, sai mà còn phải hình thành bản lĩnh để các em lựa chọn cách ứng xử phù hợp ngay cả khi tức giận.

Đề cập đến cơ chế kỷ luật học sinh, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu cho rằng, cần bảo đảm sự nghiêm minh, tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm. Thông tư số 19/2025/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, có hiệu lực từ ngày 31-10-2025 định hướng kỷ luật theo hướng giáo dục, tạo cơ hội để học sinh nhận thức và sửa chữa sai lầm. Tuy nhiên, giáo dục và tạo cơ hội sửa sai không đồng nghĩa với xem nhẹ hành vi vi phạm. Những hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật vẫn phải được xem xét, xử lý theo quy định.

Cùng với trách nhiệm của học sinh, quyền và trách nhiệm của giáo viên cũng cần được nhìn nhận đầy đủ. Giáo viên phải được bảo vệ khi thực hiện đúng nhiệm vụ, không phải e ngại trước hành vi đe dọa, xúc phạm hoặc hành hung. Ngược lại, giáo viên cũng phải chịu trách nhiệm nếu lạm dụng quyền hạn, xúc phạm hay gây tổn thương cho học sinh. Quyền uy sư phạm cần được xây dựng trên nền tảng tri thức, đạo đức, sự công tâm và trách nhiệm nghề nghiệp.

Gia đình và nhà trường cần phối hợp trong giáo dục, xử lý vi phạm, giúp học sinh hiểu rõ hậu quả hành vi và có trách nhiệm sửa chữa sai lầm. Sự yêu thương của cha mẹ không đồng nghĩa với bênh vực con vô điều kiện, bảo vệ học sinh cũng không có nghĩa là né tránh trách nhiệm. Khi kỷ luật được thực hiện nhất quán, đi cùng hướng dẫn và hỗ trợ phù hợp, học sinh mới có thể từng bước hình thành ý thức tôn trọng các giới hạn trong ứng xử.

Môi trường học đường an toàn phải được xây dựng trên sự tôn trọng lẫn nhau, trong đó giáo viên được bảo vệ khi thực hiện nhiệm vụ, học sinh được lắng nghe và hướng dẫn, còn hành vi xâm phạm quyền lợi của người khác phải được xem xét, xử lý phù hợp. Đây là nền tảng để văn hóa ứng xử trở thành một phần thực chất của giáo dục.

Quỳnh An