Vụ học sinh đánh cô giáo: Không thể lấy tuổi trẻ làm lý do biện minh cho bạo lực

Nguồn: Mạng xã hội

Không thể xác định mức hình phạt chỉ dựa vào thương tích

Theo thông tin từ Công an TP Hà Nội, ngày 21/10, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và ra lệnh tạm giam đối với L.H.V., học sinh lớp 12 Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, để điều tra về tội Cố ý gây thương tích.

Trước đó, ngày 19/10, do không hoàn thành bài tập về nhà, L.H.V. cùng một số học sinh khác bị cô giáo L.T.H. yêu cầu đứng ở góc lớp. Bực tức vì bị phạt, nam sinh này đã dùng tay đánh cô giáo, khiến nạn nhân bị gãy xương cánh mũi phải.

Phóng viên: Thưa luật sư, căn cứ vào những yếu tố nào để xác định khung hình phạt đối với hành vi đánh cô giáo gây thương tích như trên?

Luật sư Đặng Văn Cường: Hành vi dùng bạo lực xâm phạm sức khỏe, thân thể người khác có thể bị xử lý hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định pháp luật. Trong vụ việc này, cơ quan tiến hành tố tụng cần căn cứ Điều 134 Bộ luật Hình sự về tội Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác để xem xét.

Một trong những căn cứ quan trọng là tỷ lệ phần trăm tổn thương cơ thể được xác định qua kết luận giám định pháp y. Bên cạnh đó, cần làm rõ phương thức, cường độ, diễn biến hành vi, nguyên nhân xảy ra vụ việc, ý thức chủ quan của người thực hiện và các tình tiết khác có liên quan.

Theo cấu trúc Điều 134 Bộ luật Hình sự, tỷ lệ tổn thương cơ thể và những tình tiết luật định có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định trách nhiệm hình sự. Ngay cả khi tỷ lệ tổn thương cơ thể dưới 11%, người thực hiện hành vi vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc một trong những trường hợp được điều luật quy định.

Cũng cần lưu ý là khởi tố bị can mới là một giai đoạn tố tụng, chưa đồng nghĩa với việc người bị buộc tội đã bị kết án. Tội danh và hình phạt cuối cùng phải được xác định theo trình tự tố tụng, trên cơ sở chứng cứ và quy định pháp luật.

Phóng viên: Nam sinh đang học lớp 12 và có thể chưa đủ 18 tuổi. Pháp luật quy định như thế nào về việc xử lý người chưa thành niên phạm tội?

Luật sư Đặng Văn Cường: Trước hết, cần xác minh chính xác ngày, tháng, năm sinh của nam sinh tại thời điểm xảy ra vụ việc. Việc đang học lớp 12 không phải căn cứ để kết luận một người đã đủ hay chưa đủ 18 tuổi.

Pháp luật Việt Nam có chính sách xử lý riêng đối với người chưa thành niên phạm tội, trong đó chú trọng giáo dục, giúp họ nhận thức sai lầm, sửa chữa và tái hòa nhập cộng đồng. Tuy nhiên, chính sách nhân đạo không có nghĩa là người chưa thành niên được miễn trách nhiệm hình sự trong mọi trường hợp.

Theo quy định của Bộ luật Hình sự, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về những tội phạm thuộc phạm vi luật định; người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định áp dụng đối với nhóm tuổi này.

Đối với vụ việc cụ thể, cơ quan tiến hành tố tụng cần đối chiếu độ tuổi của nam sinh với điều khoản về tội Cố ý gây thương tích và các quy định liên quan để xác định khả năng chịu trách nhiệm hình sự, loại hình phạt và giới hạn hình phạt được áp dụng.

Đáng chú ý, từ ngày 1/1/2026, Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 đã có hiệu lực. Luật quy định cơ chế tư pháp riêng đối với người chưa thành niên, bao gồm xử lý chuyển hướng, hình phạt, thủ tục tố tụng và các biện pháp hỗ trợ giáo dục, phục hồi.

Việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng phải đáp ứng các điều kiện luật định, không phải mọi trường hợp người chưa thành niên phạm tội đều đương nhiên được áp dụng. Cơ quan có thẩm quyền phải xem xét tính chất, mức độ hành vi, điều kiện áp dụng và những yếu tố liên quan.

Đối với biện pháp tạm giam, đây là biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tự do thân thể. Vì vậy, việc áp dụng đối với người chưa thành niên phải tuân thủ các điều kiện, trình tự và thủ tục riêng theo quy định pháp luật.

Cha mẹ có thể phải bồi thường 

Phóng viên: Trong trường hợp nam sinh chưa đủ 18 tuổi, trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho cô giáo được xác định như thế nào?

Luật sư Đặng Văn Cường: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại được xem xét độc lập với trách nhiệm hình sự. Người gây thiệt hại có thể vừa phải chịu trách nhiệm hình sự nếu đủ điều kiện luật định, vừa phải bồi thường cho người bị hại.

Theo Điều 586 Bộ luật Dân sự năm 2015, trách nhiệm bồi thường được xác định căn cứ vào độ tuổi của người gây thiệt hại và các điều kiện liên quan.

Nếu người gây thiệt hại từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi, người đó phải bồi thường bằng tài sản của mình. Nếu tài sản không đủ để bồi thường thì cha mẹ phải bồi thường phần còn thiếu bằng tài sản của mình.

Trường hợp người gây thiệt hại chưa đủ 15 tuổi, về nguyên tắc, cha mẹ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại. Nếu tài sản của cha mẹ không đủ và người con có tài sản riêng thì sử dụng tài sản của người con để bồi thường phần còn thiếu theo quy định pháp luật.

Đối với người được giám hộ, trách nhiệm bồi thường được xem xét theo những điều kiện cụ thể tại Điều 586 Bộ luật Dân sự. Do đó, cần phân biệt giữa cha mẹ, người giám hộ và người đại diện theo pháp luật, tránh quan niệm rằng các chủ thể này luôn có trách nhiệm giống nhau.

Về các khoản bồi thường, Điều 590 Bộ luật Dân sự quy định những thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm có thể bao gồm chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, phục hồi sức khỏe; thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút; chi phí và thu nhập bị mất của người chăm sóc trong trường hợp đáp ứng điều kiện luật định; cùng khoản bù đắp tổn thất tinh thần và những thiệt hại hợp pháp khác.

Việc xác định mức bồi thường phải căn cứ vào thiệt hại thực tế, tài liệu chứng minh và quy định pháp luật.

Trong vụ việc này, cần quan tâm đầy đủ đến quyền lợi của cô giáo bị thương tích. Hậu quả không chỉ là tổn thương về thể chất mà còn có thể ảnh hưởng đến tâm lý, công việc và cảm giác an toàn khi đứng lớp.

Việc gia đình chủ động phối hợp, xin lỗi và bồi thường thiệt hại có ý nghĩa trong quá trình khắc phục hậu quả. Tuy nhiên, bồi thường không đồng nghĩa với việc đương nhiên được miễn trách nhiệm hình sự nếu hành vi đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Luật sư Đặng Văn Cường - Văn phòng Luật sư Chính Pháp. (Ảnh: NVCC)

Phóng viên: Từ vụ việc này, luật sư nhìn nhận thế nào về trách nhiệm của gia đình, nhà trường và người giám hộ trong việc quản lý, giáo dục học sinh?

Luật sư Đặng Văn Cường: Cần phân biệt rõ trách nhiệm trực tiếp của người thực hiện hành vi với trách nhiệm pháp lý riêng của những chủ thể có nghĩa vụ quản lý, giáo dục nhưng có vi phạm cụ thể.

Không thể mặc nhiên quy kết cha mẹ, giáo viên chủ nhiệm hoặc nhà trường có lỗi chỉ vì học sinh phạm tội. Trách nhiệm pháp lý phải được xác định trên cơ sở nghĩa vụ cụ thể, hành vi vi phạm, lỗi và các điều kiện liên quan theo quy định pháp luật.

Trước hết, gia đình có vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách, ý thức tôn trọng người khác và khả năng kiểm soát cảm xúc của trẻ. Cha mẹ cần quan tâm đến tâm lý, hành vi, các mối quan hệ của con, đồng thời phối hợp với nhà trường khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Đối với nhà trường, xây dựng môi trường giáo dục an toàn, kỷ cương và tôn trọng lẫn nhau là yêu cầu quan trọng. Nhà trường cần có cơ chế tiếp nhận phản ánh, phát hiện sớm nguy cơ bạo lực, giải quyết mâu thuẫn và phối hợp với phụ huynh để có biện pháp giáo dục phù hợp.

Tuy nhiên, nhà trường không thể kiểm soát tuyệt đối mọi hành vi của học sinh. Trách nhiệm pháp lý chỉ đặt ra khi có căn cứ cụ thể cho thấy nhà trường hoặc cá nhân liên quan đã vi phạm nghĩa vụ pháp luật và đáp ứng các điều kiện chịu trách nhiệm tương ứng.

Đối với người giám hộ, trách nhiệm phải được xác định trên cơ sở tư cách giám hộ, nghĩa vụ cụ thể và quy định pháp luật liên quan. Nếu có hành vi vi phạm độc lập, như xúi giục hoặc giúp sức cho hành vi phạm tội, người đó có thể phải chịu trách nhiệm tương ứng nếu đủ căn cứ pháp luật.

Phòng ngừa bạo lực học đường phải bắt đầu từ gia đình và nhà trường

Phóng viên: Theo luật sư, cần có những giải pháp gì để ngăn chặn bạo lực học đường?

Luật sư Đặng Văn Cường: Theo tôi, phòng ngừa bạo lực học đường cần được thực hiện đồng bộ, chuyển từ tư duy chỉ xử lý hậu quả sang chủ động nhận diện và ngăn chặn nguy cơ.

Trước hết, nhà trường cần củng cố kỷ cương trên cơ sở tôn trọng quyền và nhân phẩm của cả giáo viên lẫn học sinh. Học sinh có quyền được lắng nghe, được đối xử công bằng, nhưng không có quyền dùng bạo lực, đe dọa hoặc xúc phạm người khác. Kỷ luật học đường cần được thực hiện đúng quy định, bảo đảm tính giáo dục và phù hợp với tính chất vi phạm.

Thứ hai, cần tăng cường giáo dục kỹ năng quản lý cảm xúc và giải quyết xung đột. Học sinh phải hiểu rằng tức giận là cảm xúc có thể xuất hiện, nhưng không thể lấy cảm xúc làm lý do biện minh cho hành vi xâm phạm sức khỏe, danh dự và nhân phẩm người khác.

Thứ ba, gia đình cần đồng hành với con trong quá trình trưởng thành, không chỉ bằng việc quản lý thời gian học tập mà còn thông qua trò chuyện, định hướng ứng xử và làm gương trong cách giải quyết mâu thuẫn. Khi con sai, cha mẹ cần giúp con đối diện với hậu quả, nhận trách nhiệm và sửa chữa sai lầm.

Thứ tư, nhà trường cần xây dựng cơ chế phát hiện sớm các dấu hiệu nguy cơ như đe dọa, gây gổ kéo dài, hành vi trả thù hoặc bạo lực tái diễn. Bên cạnh đó, cần chú trọng giáo dục học sinh về văn hóa ứng xử trên mạng xã hội, tránh cổ súy bạo lực, phát tán hình ảnh gây tổn thương cho người bị hại hoặc biến vụ việc thành nội dung giải trí.

Từ sự việc này, theo tôi, không thể lấy lý do người vi phạm còn trẻ để xem nhẹ hành vi bạo lực. Chính sách nhân đạo đối với người chưa thành niên cần đi đôi với trách nhiệm pháp lý và yêu cầu khắc phục hậu quả theo quy định. Tuy nhiên, để ngăn chặn bạo lực học đường, không thể chỉ trông chờ vào hình phạt mà cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc giáo dục, định hướng hành vi và phát hiện sớm những nguy cơ. Môi trường giáo dục phải được xây dựng trên nền tảng tôn trọng, trách nhiệm và an toàn cho cả giáo viên lẫn học sinh. Giáo viên không có quyền lực tuyệt đối đối với học sinh, nhưng cũng không thể trở thành đối tượng bị xúc phạm hoặc hành hung. Một nền giáo dục tốt không phải là nơi không có học sinh mắc sai lầm, mà là nơi có khả năng ngăn chặn hành vi sai trái, bảo vệ người bị tổn thương và giúp người vi phạm nhận thức, sửa chữa lỗi lầm.

Mỵ Châu - Tuấn Kiệt